Ҷаҳиш ба мӯҳтаво

Байъати Имом Алӣ бо халифаҳо

Аз wikishia

Байъати Имом Алӣ (а) бо халифаҳо (форсӣ: بیعت امام علی(ع) با خلیفه‌ها) ба дидгоҳҳои марбут ба байъат кардан ё накардани Имом Алӣ (а) бо Абубакр, Умар ва Усмон ишора дорад ва аз масъалаҳои муноқишабарангези таърихи садри Ислом ба шумор меояд.

Аҳли суннат ин байъатро ихтиёрӣ ва нишонаи машруияти халифаҳои сегона донистаанд, дар ҳоле ки аз нигоҳи шиа, имомат мансаби Илоҳӣ ва мустақил аз байъат аст. Уламои шиа асли байъатро напазируфтаанд ё онро аз сари икроҳ, иҷбор, тақия ва маслаҳатсанҷӣ барои ҳифзи ваҳдати ҷомеаи исломӣ медонанд ва баъзе гузоришҳои таърихӣ, аз ҷумла воқеаи ҳуҷум ба хонаи ҳазрати Фотима (с), ҳамчун шоҳид ва далели маҷбурӣ будани байъат матраҳ шудааст.

Уламои шиа ҳамчунин бар ин боваранд, ки Имом Алӣ (а), бо вуҷуди истинод ба ҳаққи худ барои ҷонишинии Пайғамбар (с) дар воқеаи Сақифа, ба хотири ҷилавгирӣ аз тафриқа дар ҷомеаи исломӣ ва дар шароити ёрони кофӣ надоштан, аз пайгирии амалии ҳаққи худ сарфи назар кард.

Ҷойгоҳ

Байъати Имом Алӣ (а) бо халифаҳои сегона аз масъалаҳои ихтилофии садри Ислом[1] ва аз мавзуъҳои муноқишабарангези миёни шиа ва аҳли суннат аст.[2] Ин мавзуъ дар асарҳои каломӣ, таърихӣ ва фирқашиносии ду мазҳаб баррасӣ шудааст.[3]

Аҳли суннат, байъати Имом Алӣ бо халифаҳоро ихтиёрӣ, нишонаи сиёсии халифаҳои нахустин дониста ва омили поёни ихтилофоти сиёсӣ пас аз реҳлати Пайғамбар (с) талаққӣ мекунанд.[4] Дар нигоҳи шиа, имомат мансабе Илоҳӣ буда вобаста ба байъати мардум нест.[5] Бар ин асос, бархе уламои шиа асли байъати Имом Алӣ бо халифаҳоро напазируфта ва бархе дигар, дар сурати пазириш, онро аз сари икроҳ, иҷбор ё тақия тафсир кардаанд.[6] Бо ин ҳол, Шайхи Садуқ (ваф.381ҳ.қ.) тавқеъе мансуб ба Имом Маҳдӣ (аҷ) нақл карда, ки ишора ба байъати имомон бо ҳокимони замон дорад.[7] Аммо Сайид Ҷаъфар Муртазо Омилӣ, таърихпажӯҳи шиа (ваф.1441ҳ.қ.), ин байъатҳоро маҷбурӣ дониста, онро далолат бар пазириши машруияти ҳокимон намедонад.[8]

Маънои байъат

Мақолаи асосӣ: Байъат

Муҳаммадтақии Ҷаъфарӣ (ваф.1377ҳ.ш.), шореҳи Наҳҷ-ул-балоға, байъатро паймоне огоҳона ва бар асоси ихтиёр миёни мардум ва раҳбар медонад, ки дар сурати надоштани шароит, эътибори худро аз даст медиҳад.[9] Ба гуфтаи Муҳаммадтақӣ Мисбоҳи Яздӣ (ваф.1399ҳ.ш.) байъат дар андешаи аҳли суннат маншаи машруияти ҳукумат аст, аммо дар нигоҳи шиа сирфан эъломи вафодорӣ ба ҳокими дорои машруияти Илоҳӣ маҳсуб мешавад.[10]

Оё Имом Алӣ бо халифаҳо байъат кард?

Уламои шиа дар бораи байъати Имом Алӣ бо халифаҳо ду дидгоҳ доранд:

Байъат накардани Имом Алӣ бо халифаҳо

Шуморе аз уламои шиа, аз ҷумла Шайхи Муфид[11] ва Сайиди Муртазо[12] (ваф.436ҳ.қ.) эътиқод доранд, ки Имом Алӣ (а) ҳаргиз бо халифаҳо байъат накардааст. Хоҷа Насири Тӯсӣ (ваф.672ҳ.қ.), мутакаллими шиа,[13] ва Хондамир (ваф.942ҳ.қ.), таърихнигори аҳли суннат, онро ба унвони эътиқоди шиа гузориш кардаанд.[14] Шайхи Муфид бо истинод ба таъхири Имом Алӣ (а) дар байъат бо Абубакр истидлол мекунад, ки агар байъат воҷиб буд, таъхир кардан дар он сабабаш хато ё инод буд, ки барои маъсум пазируфтанӣ нест.[15]

Бархе манзури Шайхи Муфидро инкори байъати ихтиёрӣ медонанд, зеро байъати иҷборӣ байъати воқеӣ маҳсуб намешавад.[16] Ба гуфтаи Муқотил ибни Атия (ваф.505ҳ.қ.) ҳатто агар дасти Абубакр бар дасти бастаи Имом Алӣ гузошта шуда бошад, ин амал нишонаи байъат нест, зеро дасти баста бар напазируфтани байъат далолат дорад.[17]

Шайхи Тӯсӣ (ваф.460ҳ.қ.) ривояте нақл кардааст, ки нишондиҳандаи радди дархости байъат бо Абубакр ва шоиста донистани худ барои ҷонишинии Пайғамбар аз сӯи Имом Алӣ (а) аст.[18] Муҳаммадбоқири Маҷлисӣ (ваф.1110ҳ.қ.) низ муътақид аст, ки Имом Алӣ (а) ҳатто шаш моҳ пас аз оғози зимомдории Абубакр бо ӯ байъат накард.[19]

Бар асоси ин дидгоҳ, рафтори Имом Алӣ ба сукут ва худдорӣ аз пайгирии ҳаққи худ тафсир шуда, на ҳифзи маслаҳат.[20] Ин дидгоҳ ба далели номушаххас будани таклифи касоне, ки ба пайравии имом аз байъат худдорӣ кардаанд, мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифтааст.[21]

Байъати иҷбории Имом Алӣ бо халифаҳо

Бархе сарчашмаҳои шиа гузориш додаанд, ки байъати Имом Алӣ (а) бо халифаҳо, таҳти фишор ва таҳдид сурат гирифтааст.[22] Ба гуфтаи Расули Ҷаъфариён, таърихпажӯҳ, ин нигоҳ дар миёни бархе аҳли суннат низ матраҳ шудааст.[23] Бархе гузоришҳо дар китобҳои аҳли суннат, низ ба таҳдиди Имом Алӣ (а) тавассути сарони Сақифа барои байъат бо Абубакр ишора доранд.[24] Табарӣ, мутакаллими имомии қарни сеюм, ҳафт ривоят нақл карда, ки ҳикоят аз иҷбору таҳдид дар байъат бо Абубакр дорад.[25] Балозурӣ (ваф.279ҳ.қ.) гузориш дода, ки байъати Имом Алӣ бо Усмон бо таҳдиди Абдурраҳмон ибни Авф анҷом шудааст.[26]

Сақафӣ (ваф.283ҳ.қ.) дар китоби ал-Ғорот ба номае аз Имом Алӣ (а) ишора карда, ки баёнгари байъат дар шароити изтирорӣ аст.[27] Дар номаи 28 Наҳҷ-ул-балоға низ Имом Алӣ (а) маҷбур шудан барои байъатро нишонаи мазлумияти худ донистааст.[28] Маделунг (ваф.2023 м.), мусташриқ ва исломшинос, муътақид аст, ки пазириши зоҳирии зимомдории Абубакр тавассути Алӣ (а) ба маънои ҳалли ихтилофот набудааст ва Абубакр медониста, ки ин пазириш дар шароити икроҳӣ сурат гирифтааст.[29]

Гузоришҳое аз байъати иҷборӣ

Мақолаи асосӣ: Воқеаи ҳуҷум ба хонаи ҳазрати Фотима (а)

Бархе сарчашмаҳои шиа аз ҳуҷум ба хонаи ҳазрати Фотима (с) пас аз воқеаи Сақифа гузориш додаанд, ки ҳадафи он гирифтани байъат аз Имом Алӣ (а) будааст.[30] Теъдоде аз саҳоба ҳамроҳи Алӣ (а) дар хонаи Фотима (с) таҳассун карда ва аз байъат худдорӣ карданд.[31] Умар ибни Хаттоб бо таҳдид ба оташзании хона, Алӣ (а)-ро ба иҷбор назди Абубакр бурд.[32] Теъдоде аз сарчашмаҳои аҳли суннат низ асли ҳуҷум ба хонаи Фотимаро бо тафовут дар ҷузъиёт нақл кардаанд.[33]

Ба гузориши китоби ал-Имома ва-с-сиёса, аз сарчашмаҳои қарни сеюми ҳиҷрӣ, Имом Алӣ (а) ҳангоме бо Абубакр байъат кард, ки таҳдид ба қатл шуда буд.[34] Ба гуфтаи Масъудӣ (ваф.346ҳ.қ.), таърихнигори шиа, Алӣ ибни Абитолиб (а)-ро маҷбур назди Абубакр бурданд, то байъат кунад ва дасти ӯ таҳти фишор гирифта шуд, аммо ангуштҳояш баста буд ва боз нашуд ва Абубакр дасти бастаи ӯро гирифт ва онро барои худ байъат ҳисоб кард.[35]

Чароии байъати иҷборӣ ё сукути Имом Алӣ (а)

Мақолаи асосӣ: Сукути 25-солаи Имом Алӣ (а)

Донишмандони шиа сабаби байъат накардан ё таъхири Имом Алӣ (а) дар байъат бо халифаҳоро риояти маслиҳати болотар ва пешгирӣ аз тафриқа дар ҷомеаи исломӣ медонанд.[36] Бархе гузоришҳо нишон медиҳад, ки Имом Алӣ (а) аз қиём алайҳи Абубакр пешгирӣ карда[37] ва танҳо ба манзури ҳифзи ваҳдати ҷомеаи исломӣ бо ӯ байъат кардааст.[38]

Бар асоси гузориши Балозурӣ, Усмон байъат накардани Алӣ (а)-ро монеи ваҳдат ва мушорикати мусулмонон дар ҷангҳои ридда медонист ва пас аз он, Алӣ (а) байъат кард.[39] Тибқи ривояте, ки Сайиди Муртазо[40] ва Шайхи Тӯсӣ[41] нақл кардаанд, Имом Алӣ (а) дар дуроҳаи интихоб миёни байъат бо Абубакр ё тан додан ба иртидоди ҷомеаи исломӣ қарор дошт. Ба гуфтаи Расули Ҷаъфариён, таърихпажӯҳи шиа, ҳукумат интизор дошт, ҳамон гуна ки Алӣ (а) байъат карда, дар ҷангҳои ридда низ ҳамроҳӣ кунад; аммо ӯ ҳамроҳӣ накард.[42]

Гузоришҳои таърихӣ нишон медиҳанд, ки Имом Алӣ (а) дар муқобили байъат бо халифаҳо ҳимояти густурдае надошт[43] ва танҳо теъдоди маҳдуде аз ёрон барои қиём бо ӯ ҳамроҳ буданд.[44] Табарии шиӣ ишора мекунад, ки Пайғамбар (с) аз Алӣ (а) аҳд гирифта буд дар сурати камбудии ёрон барои ҳақ ба ҳақдор расидан, сукут кунад.[45]

Байъати Имом Алӣ (а) бо халифаҳо дар нигоҳи аҳли суннат

Уламои аҳли суннат байъати Имом Алӣ (а) бо халифаҳоро ношӣ аз ризоияти ӯ дониста ва ҳимоятҳои Имом Алӣ (а) аз хулафоро нишонаи таъйид ва машруиятбахшӣ ба онон медонанд.[46] Ибни Абилҳадиди Муътазилӣ[47] ва Рашид Ризо (ваф.1354ҳ.қ.), аз шореҳони Наҳҷ-ул-балоға, эътиқод доранд, ки Алӣ (а) ба манзури ҳифзи ваҳдати ҷомеаи исломӣ бо Абубакр байъат кард.[48] Ҳарчанд ба гуфтаи Ибни Абилҳадид шоистагии бештаре барои хилофат дошт.[49]

Ба гуфтаи Мир Ҳомид Ҳусайн Лакҳнавӣ, имоматпажӯҳи шиа, аҳодиси марбут ба таъхири байъат, ки дар сарчашмаҳои муътабари аҳли суннат нақл шуда, асоси эътиқоди Сақифа дар ин хусус, ки байъат бо Абубакр иҷмоӣ будаастро, хадшадор мекунад.[50]

Макон ва замони байъат бо Абубакр

Гузоришҳо дар бораи макони байъат мухталиф аст[51] ва шомили Масҷиди Пайғамбар (с),[52] масири байни манзил ва масҷид,[53] хонаи Саъд ибни Убода[54] ва хонаи Имом Алӣ (а)[55] мешавад. Дар бораи замон низ нақлҳо мухталифанд. Тибқи нақли Шайхи Муфид, ҳамаи мусулмонон иҷмоъ доранд, ки байъат фавран набуда ва ақаллан бо се рӯз таъхир будааст.[56] Дар сарчашмаҳои таърихӣ замони байъат ба суратҳои зерин омадааст:

Бархе манобеъ низ гузориш кардаанд, ки Имом Алӣ (а) то замоне, ки ҳазрати Фотима (с) зинда буд, байъат накард.[61] Бар ин асос, замони байъат ҳафтоду чанд рӯз пас аз вафоти Пайғамбар (с)[62] ё шаш моҳ баъд аз он[63] будааст.

Ҷусторҳои вобаста

Эзоҳ

  1. ↑ Авраии Муъминӣ, «Байъати Имом Алӣ бо хулафо», саҳ.163
  2. ↑ Ҳошимӣ, Баррасии байъати ҳазрати Имом Алӣ (а) бо хулафо, 1390ҳ.ш., саҳ.12
  3. ↑ Барои намуна ниг.: Сайид Муртазо, аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.237; Ибни Ҳазм, ал-Фасл, 1416ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.79
  4. ↑ Бухорӣ, Саҳеҳ-ул-Бухорӣ, 1410ҳ.қ., ҷ.6, саҳ.396; Қушайрӣ, Муслим ибни Ҳаҷҷоҷ, Саҳеҳи Муслим, 1412ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.1381; Ибни Абдилбарр, ал-Истиъоб, 1412ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.973
  5. ↑ Ибни Майсам, ан-Наҷот фи-л-қиёма, 1417ҳ.қ., саҳ.69
  6. ↑ Фахрӣ, Таърихи ташайюъ аз садри Ислом то поёни давраи хулафои рошидин, 1388ҳ.ш., саҳ.129
  7. ↑ Шайхи Садуқ, Камол-уд-дин, 1395ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.485
  8. ↑ Омилӣ, ас-Саҳеҳ мин сират-ил-Имом Алӣ алайҳиссалом, 1430ҳ.қ., ҷ.9, саҳ.314
  9. ↑ Ҷаъфарӣ, Шарҳ ва тафсири Наҳҷ-ул-балоға, 1376ҳ.ш., ҷ.3, саҳ.18
  10. ↑ Мисбоҳи Яздӣ, Пурсишҳо ва посухҳо, 1391ҳ.ш., саҳ.29
  11. ↑ Шайхи Муфид, Силсила муаллафот аш-Шайх ал-Муфид, 1414ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.56
  12. ↑ Сайид Муртазо, аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.239
  13. ↑ Хоҷа Насируддини Тӯсӣ, Алӣ (а) Мизон-ул-ҳақ, 1386ҳ.ш., саҳ.199
  14. ↑ Хондамир, Таърихи Ҳабиб-ус-сияр, 1380ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.447
  15. ↑ Шайхи Муфид, Силсила муаллафот аш-Шайх ал-Муфид, 1414ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.56
  16. ↑ Кӯронӣ, Сираномаи Амиралмуъминин, 1401ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.668
  17. ↑ Ибни Атия, Абҳо-л-мадод, 1423ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.203
  18. ↑ Шайхи Тӯсӣ, ал-Амолӣ, 1414ҳ.қ., саҳ.568
  19. ↑ Маҷлисӣ, Биҳор-ул-анвор, 1403ҳ.қ., ҷ.28, саҳ.366
  20. ↑ Лаббоф, Мазлуме гумшуда дар Сақифа, 1385ҳ.ш., ҷ.4, саҳ.149
  21. ↑ Фахрӣ, Таърихи ташайюъ аз садри Ислом то поёни давраи хулафои рошидин, 1388ҳ.ш., саҳ.130
  22. ↑ Барои намуна ниг.: Аскарӣ, Нақши Оиша дар таърихи Ислом, 1390ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.105; Омилӣ, ас-Саҳеҳ мин сират-ил-Имом Алӣ алайҳиссалом, 1430ҳ.қ., ҷ.9, саҳ.308; Байзун, Рафторшиносии Имом Алӣ дар оинаи таърих, 1379ҳ.ш., саҳ.34; Ҳусайнии Милонӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.1, саҳ.337
  23. ↑ Ҷаъфариён, Таърих ва сираи сиёсии Амиралмуъминин Алӣ ибни Абитолиб (а), 1380ҳ.ш., саҳ.19 ва низ бингаред: Ғуломӣ, Пас аз ғуруб, 1388ҳ.ш., саҳ.187
  24. ↑ Барои намуна ниг.: Ибни Қутайбаи Динаварӣ, ал-Имома ва-с-сиёса, 1410ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.30-33; Султонулвоизини Шерозӣ, Шабҳои Пешовар, 1379ҳ.ш., саҳ.507-517
  25. ↑ Табарӣ, ал-Мусташрид фи-л-имома, 1415ҳ.қ., саҳ.373-384
  26. ↑ Балозурӣ, Ҷумал мин ансоб-ил-ашроф, 1417ҳ.қ., ҷ.6, саҳ.128
  27. ↑ Сақафӣ, ал-Ғорот, 1395ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.306
  28. ↑ Сайид Разӣ, Наҳҷ-ул-балоға, 1407ҳ.қ., саҳ.387-388
  29. ↑ Маделунг, Ҷонишинии ҳазрати Муҳаммад (с), 1377ҳ.ш., саҳ.80
  30. ↑ Барои намуна ниг.: Ҳилолӣ, Китоби Сулайм ибни Қайс, 1407ҳ.қ., саҳ.40; Масъудӣ, Исбот-ул-васия, 1417ҳ.қ., саҳ.146; Айёшӣ, Тафсир-ул-Айёшӣ, 1380ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.67
  31. ↑ Яъқубӣ, Таърих-ул-Яъқубӣ, Дор содир, ҷ.2, саҳ.124
  32. ↑ Ибни Қутайба, ал-Имома ва-с-сиёса, 1410ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.30-31
  33. ↑ Барои намуна ниг.: Сафадӣ, ал-Вофӣ би-л-вафаёт, 1420ҳ.қ., ҷ.6, саҳ.15; Заҳабӣ, Сияру аъломи-н-нубало, 1405ҳ.қ., ҷ.15, саҳ.578; Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ, Лисон-ул-мизони, 2002 м., ҷ.1, саҳ.609
  34. ↑ Ибни Қутайбаи Динаварӣ, ал-Имома ва-с-сиёса, 1410ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.31
  35. ↑ Масъудӣ, Исбот-ул-васия, 1417ҳ.қ., саҳ.146
  36. ↑ Байзун, Рафторшиносии Имом Алӣ дар оинаи таърих, 1379ҳ.ш., саҳ.40-41
  37. ↑ Табарӣ, Таърих-ул-умам ва-л-мулук, Бейрут, ҷ.3, саҳ.209
  38. ↑ Ибни Шаҳрошӯб, ал-Маноқиб, Нашри Аллома, ҷ.1, саҳ.263; Ғуломӣ, Пас аз ғуруб, 1388ҳ.ш., саҳ.192
  39. ↑ Балозурӣ, Ансоб-ул-ашроф, Дор-ул-маориф, ҷ.1, саҳ.587
  40. ↑ Сайид Муртазо, аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.243-244
  41. ↑ Шайхи Тӯсӣ, Талхис-уш-шофӣ, 1382ҳ.ш., ҷ.3, саҳ.79
  42. ↑ Ҷаъфариён, Ҳаёти фикрӣ ва сиёсии имомони шиа, 1381ҳ.ш., саҳ.53
  43. ↑ Ҷавҳарии Басрӣ, ас-Сақифа ва Фадак, Мактаба Найнаво ал-ҳадиса, саҳ.69
  44. ↑ Яъқубӣ, Таърих-ул-Яъқубӣ, Дор содир, ҷ.2, саҳ.126
  45. ↑ Табарӣ, ал-Мусташрид фи-л-имома, 1415ҳ.қ., саҳ.370-373
  46. ↑ Барои намуна ниг.: Бухорӣ, Саҳеҳ-ул-Бухорӣ, 1410ҳ.қ., ҷ.6, саҳ.396-397; Ибни Ҳанбал, Фазоил-ус-саҳоба, 1403ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.336; Қушайрӣ, Саҳеҳи Муслим, 1412ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.1381; Ибни Абдилбарр, ал-Истиъоб, 1412ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.973; Ибни Таймия, Минҳоҷ-ус-суннат-ин-набавия, 1406ҳ.қ., ҷ.5, саҳ.490 ва ҷ.8, саҳ.293
  47. ↑ Ибни Абилҳадид, Шарҳи Наҳҷ-ил-балоға, Мактабат-ил-Маръашӣ, ҷ.11, саҳ.111-113
  48. ↑ Ризо, Тафсир-ул-манор, 1414ҳ.қ., ҷ.8, саҳ.224; Ибни Абилҳадид, Шарҳи Наҳҷ-ил-балоға, Мактабат-ил-Маръашӣ, ҷ.11, саҳ.111-113
  49. ↑ Ибни Абилҳадид, Шарҳи Наҳҷ-ил-балоға, Мактабат-ил-Маръашӣ, ҷ.11, саҳ.111-113
  50. ↑ Кантурӣ, Абақот-ул-анвор, 1404ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.287
  51. ↑ Авраии Муъминӣ, «Байъати Имом Алӣ бо хулафо», саҳ.166
  52. ↑ Ҳилолӣ, Китоби Сулайм ибни Қайси Ҳилолӣ, 1407ҳ.қ., саҳ.45; Бухорӣ, Саҳеҳ-ул-Бухорӣ, 1410ҳ.қ., ҷ.6, саҳ.396
  53. ↑ Балозурӣ, Ансоб-ул-ашроф, Дор-ул-маориф, ҷ.1, саҳ.585
  54. ↑ Ибни Касир, ал-Бидоя ва-н-ниҳоя, Дор-ул-фикр, ҷ.5, саҳ.249; Ибни Асокир, Таърихи мадинати Димашқ, 1415ҳ.қ., ҷ.30, саҳ.277
  55. ↑ Ибни Абдураббаҳ, ал-Ақд-ул-фарид, 1407ҳ.қ., ҷ.5, саҳ.14
  56. ↑ Шайхи Муфид, Силсила муаллафот аш-Шайх ал-Муфид, 1414ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.56
  57. ↑ Ибни Касир, ал-Бидоя ва-н-ниҳоя, Дор-ул-фикр, ҷ.6, саҳ.302
  58. ↑ Табарӣ, Таърих-ул-умам ва-л-мулук, Бейрут, ҷ.3, саҳ.207; Масъудӣ, Исбот-ул-васия, 1417ҳ.қ., саҳ.146
  59. ↑ Балозурӣ, Ансоб-ул-ашроф, Дор-ул-маориф, ҷ.1, саҳ.586; Ибни Абдилбарр, ал-Истиъоб, 1412ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.974
  60. ↑ Яъқубӣ, Таърих-ул-Яъқубӣ, Дор содир, ҷ.2, саҳ.126
  61. ↑ Ҷавҳарии Басрӣ, ас-Сақифа ва Фадак, Мактаба Найнаво ал-ҳадиса, саҳ.61
  62. ↑ Масъудӣ, Муруҷ-уз-заҳаб, 1409ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.309; Ибни Қутайбаи Динаварӣ, ал-Имома ва-с-сиёса, 1410ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.31
  63. ↑ Табарӣ, Таърих-ул-умам ва-л-мулук, Бейрут, ҷ.3, саҳ.208

Сарчашма

  • Авраии Муъминӣ, Абдуллоҳ, «Байъати Имом Алӣ (а) бо хулафо», Мавсуъаи радди шубаҳоти 5: Имом Алӣ (а) 2, Теҳрон, Нашри Машъар, 1395ҳ.ш.
  • Айёшӣ, Муҳаммад ибни Масъуд, Тафсир-ул-Айёшӣ, таҳқиқи Сайид Ҳошим Расулӣ Маҳаллотӣ, Теҳрон, ал-Матбаъат-ул-илмия, чопи аввал, 1380ҳ.қ.
  • Аскарӣ, Муртазо, Нақши Оиша дар таърихи Ислом, Қум, Муассисаи илмии фарҳангии Аллома Аскарӣ, 1390ҳ.ш.
  • Байзун, Иброҳим, Рафторшиносии Имом Алӣ дар оинаи таърих, 1379ҳ.ш.
  • Балозурӣ, Аҳмад ибни Яҳё, Ансоб-ул-ашроф, Миср, Дор-ул-маориф, бетаърих.
  • Балозурӣ, Аҳмад ибни Яҳё, Ҷумал мин ансоб-ил-ашроф, Бейрут, Дор-ул-фикр, 1417ҳ.қ.
  • Бухорӣ, Муҳаммад ибни Исмоил, Саҳеҳ-ул-Бухорӣ, Қоҳира, Ҷумҳурияту Миср-ил-арабия, Визорат-ул-авқоф, ал-Маҷлис-ул-аъло ли-ш-шуун-ил-исломия, Луҷнату эҳёи кутуб-ис-сунна, 1410ҳ.қ.
  • Ғуломӣ, Юсуф, Пас аз ғуруб, Қум, Наҷм-ул-ҳудо, 1388ҳ.ш.
  • Заҳабӣ, Муҳаммад ибни Аҳмад, Сияру аъломи-н-нубало, Бейрут, Муассисат-ур-рисола, 1405ҳ.қ.
  • Ибни Абдилбарр, Юсуф ибни Абдуллоҳ, ал-Истиъоб фи маърифат-ил-асҳоб, Бейрут, Дор-ул-ҷил, 1412ҳ.қ.
  • Ибни Абдураббаҳ, Аҳмад ибни Муҳаммад, ал-Ақд-ул-фарид, Бейрут, Дор-ул-кутуб-ил-илмия, 1407ҳ.қ.
  • Ибни Абилҳадид, Абдулҳамид ибни Ҳибатуллоҳ, Шарҳи Наҳҷ-ил-балоға, Қум, Мактаба Оятуллоҳ-ил-узмо ал-Маръашӣ ан-Наҷафӣ, бетаърих.
  • Ибни Асокир, Алӣ ибни Ҳусайн, Таърихи мадинати Димашқ, Бейрут, Дор-ул-фикр, 1415ҳ.қ.
  • Ибни Атия, Муқотил, Абҳо-л-мадод фи шарҳи Муътамари уламои Бағдод, Бейрут, ал-Аъламӣ фи-л-матбуот, 1423ҳ.қ.
  • Ибни Касир, Исмоил ибни Умар, ал-Бидоя ва-н-ниҳоя, Бейрут, Дор-ул-фикр, бетаърих.
  • Ибни Қутайбаи Динаварӣ, Абдуллоҳ ибни Муслим, ал-Имома ва-с-сиёса, Бейрут, Дор-ул-азвоъ, 1410ҳ.қ.
  • Ибни Майсами Баҳронӣ, Майсам ибни Алӣ, ан-Наҷот фи-л-қиёма фи таҳқиқи амр-ил-имома, Қум, Маҷмаъ-ул-фикр-ил-исломӣ, 1417ҳ.қ.
  • Ибни Таймияи Ҳарронӣ, Аҳмад ибни Абдулҳалим, Минҳоҷ-ус-суннат-ин-набавия, Ҷомеъат-ул-Имом Муҳаммад ибни Сауд ал-Исломия, 1406ҳ.қ./1986 м.
  • Ибни Ҳазм, Алӣ ибни Аҳмад, ал-Фасл фи-л-милал ва-л-аҳвоъ ва-н-ниҳал, Бейрут, Дор-ул-кутуб-ил-илмия, 1416ҳ.қ.
  • Ибни Ҳанбал, Аҳмад ибни Муҳаммад, Фазоил-ус-саҳоба, Бейрут, Муассисат-ур-рисола, 1403ҳ.қ.
  • Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ, Аҳмад ибни Алӣ, Лисон-ул-мизони, Бейрут, Дор-ул-башоир-ил-исломия, 2002 м.
  • Ибни Шаҳрошӯб, Муҳаммад ибни Алӣ, ал-Маноқиб, Қум, Нашри Аллома, бетаърих.
  • Кантурӣ, Мир Ҳомид Ҳусайн, Абақот-ул-анвор, Қум, Ғуломризо Мавлоно Бурӯҷирдӣ, 1404ҳ.қ.
  • Кӯронӣ, Алӣ, Сираномаи Амиралмуъминин, Теҳрон, Чоп ва нашри байналмилал, 1401ҳ.ш.
  • Лаббоф, Алӣ, Мазлуме гумшуда дар Сақифа, Теҳрон, Мунир, 1385ҳ.ш.
  • Маделунг, Вилфред, Ҷонишинии ҳазрати Муҳаммад (с), Машҳад, Остони Қудси Разавӣ. Бунёди пажӯҳишҳои исломӣ, 1377ҳ.ш.
  • Масъудӣ, Алӣ ибни Ҳусайн, Исбот-ул-васия ли-л-Имом Алӣ ибни Абитолиб, Қум, Ансориён, 1417ҳ.қ.
  • Масъудӣ, Алӣ ибни Ҳусайн, Муруҷ-уз-заҳаб, Қум, Дор-ул-ҳиҷра, 1409ҳ.қ.
  • Маҷлисӣ, Муҳаммадбоқир ибни Муҳаммадтақӣ, Биҳор-ул-анвор, Бейрут, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, 1403ҳ.қ.
  • Мисбоҳи Яздӣ, Муҳаммадтақӣ, Пурсишҳо ва посухҳо, Қум, Муассисаи омӯзишӣ ва пажӯҳишии Имом Хумайнӣ (раҳ), 1391ҳ.ш.
  • Омилӣ, Сайид Ҷаъфар Муртазо, ас-Саҳеҳ мин сират-ил-Имом Алӣ алайҳиссалом, Бейрут, ал-Марказ-ул-исломӣ ли-д-диросот, 1430ҳ.қ.
  • Ризо, Муҳаммад Рашид, Тафсир-ул-Қуръон-ил-ҳаким (Тафсир-ул-манор), Бейрут, Дор-ул-маърифа, 1414ҳ.қ.
  • Сайид Муртазо, Алӣ ибни Ҳусайн, аш-Шофӣ фи-л-имома, Теҳрон, Муассисат-ус-Содиқ (а), 1407ҳ.қ.
  • Сайид Разӣ, Муҳаммад ибни Ҳусайн, Наҳҷ-ул-балоға, тасҳеҳи Субҳӣ Солеҳ, Қум, Дор-ул-ҳиҷра, 1407ҳ.қ.
  • Сақафӣ, Иброҳим ибни Муҳаммад, ал-Ғорот, Теҳрон, Анҷумани осори миллӣ, 1395ҳ.қ.
  • Сафадӣ, Халил ибни Айбак, ал-Вофӣ би-л-вафаёт, Бейрут, Дор эҳё-ит-турос, 1420ҳ.қ.
  • Султонулвоизини Шерозӣ, Муҳаммад, Шабҳои Пешовар дар дифоъ аз ҳарими ташайюъ, Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, 1379ҳ.ш.
  • Табарӣ, Муҳаммад ибни Ҷарир, ал-Мусташрид фи-л-имома, Теҳрон, Муассисат-ус-сақофат-ил-исломия ли Кӯшонпур, 1415ҳ.қ.
  • Табарӣ, Муҳаммад ибни Ҷарир, Таърих-ул-умам ва-л-мулук, Бейрут, беном, бетаърих.
  • Фахрӣ, Муҳаммад, Таърихи ташайюъ аз садри Ислом то поёни давраи хулафои рошидин, Машҳад, Илиё Фахр, 1388ҳ.ш.
  • Хондамир, Ғиёсуддин ибни Ҳомомуддин, Таърихи Ҳабиб-ус-сияр, Теҳрон, Хайём, 1380ҳ.ш.
  • Хоҷа Насируддини Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Муҳаммад, Алӣ (а) Мизон-ул-ҳақ, Теҳрон, Маркази фарҳангии интишоротии Мунир, 1386ҳ.ш.
  • Ҳилолӣ, Сулайм ибни Қайс, Китоби Сулайм ибни Қайси Ҳилолӣ, Теҳрон, Муассисат-ул-баъса, 1407ҳ.қ.
  • Ҳошимӣ, Сайид Шафеъ, Баррасии байъати ҳазрати Имом Алӣ (а) бо хулафо, Қум, Осори нафис, 1390ҳ.ш.
  • Ҳусайнӣ, Алиризо, Маҷрои байъат, Қум, Далели мо, 1389ҳ.ш.
  • Ҳусайнии Милонӣ, Алӣ, Ҷавоҳир-ул-калом фи маърифат-ил-имома ва-л-имом, Қум, ал-Ҳақоиқ, 1389ҳ.ш.
  • Ҷавҳарии Басрӣ, Аҳмад ибни Абдулазиз, ас-Сақифа ва Фадак, Мактаба Найнаво ал-ҳадиса, бетаърих.
  • Ҷаъфарӣ, Муҳаммадтақӣ, Тарҷума ва тафсири Наҳҷ-ул-балоға, Теҳрон, Дафтари нашри фарҳанги исломӣ, 1376ҳ.ш.
  • Ҷаъфариён, Расул, Таърих ва сираи сиёсии Амиралмуъминин Алӣ ибни Абитолиб (а), Қум, Далели мо, 1380ҳ.ш.
  • Ҷаъфариён, Расул, Таърихи хулафо, Қум, Далели мо, 1380ҳ.ш.
  • Ҷаъфариён, Расул, Ҳаёти фикрӣ ва сиёсии имомони шиа, Қум, Ансориён, 1381ҳ.ш.
  • Шайхи Муфид, Муҳаммад ибни Муҳаммад, Силсила муаллафот аш-Шайх ал-Муфид, Бейрут, Дор-ул-Муфид, 1414ҳ.қ.
  • Шайхи Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ, Камол-уд-дин ва тамом-ун-неъма, Теҳрон, Исломия, 1395ҳ.қ.
  • Шайхи Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, ал-Амолӣ, Қум, Муассисат-ул-баъса, 1414ҳ.қ.
  • Шайхи Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Талхис-уш-шофӣ, Қум, Муҳиббин, 1382ҳ.ш.
  • Яъқубӣ, Аҳмад ибни Исҳоқ, Таърих-ул-Яъқубӣ, Бейрут, Дор содир, бетаърих.

Пайванд ба берун


Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Байъати_Имом_Алӣ_бо_халифаҳо&oldid=36016"