Jump to content

Насс бар имом

Аз wikishia

Ин мақола дар бораи мафҳуми «насси имомат» аст. Барои ошноӣ бо «роҳи ташхиси имом ба василаи насс», имомати тансисиро бубинед.

Хушнависӣ ба хатти муалло дарбардорандаи насси Пайғамбар (с) бар ҷонишинии ҳазрати Алӣ (а)

Насс бар имом (форсӣ: نصّ بر امام) матни қуръонӣ ё ҳадисие аст, ки ба имомати шахс ё гурӯҳе ишора дорад ва мумкин аст аз сӯи Худо, Пайғамбар (с) ё имоми пеш аз он имом содир шавад. Аз назари имомия, таъйини имом бояд сареҳ ва равшан бошад ва ҳар имом ҷонишини худро ба насс муаррифӣ мекунад.

Нассҳои имомат ба ду даста тақсим мешаванд: насси ҷалӣ: ки маънои имомат дар он сареҳ аст, монанди ҳадиси Ғадир; насси хафӣ: ки ғайрисареҳ аст ва аз мазмуни он бояд бардошт шавад, монанди ҳадиси манзилат. Дар Қуръон низ ба имомати имомон ба сурати ғайримустақим ишора шудааст, аммо номи онҳо зикр нашуда, то аз таҳрифи он ҷилавгирӣ шавад.

Асарҳои бисёре дар бораи нусуси имомат таълиф шудааст, ки шомили гирдоварии нусуси ҳамаи имомон, баррасии нусуси хос монанди ҳадиси Ғадир ва таҳлили иддаои фирқаҳои дигар мешавад. Бархе гурӯҳҳо иддао кардаанд, ки нусусе аз ҷониби Пайғамбар ё имомон барои афроди дигаре монанди Абубакр, Исмоил фарзанди Имом Содиқ (а) ва Абдуллоҳи Афтаҳ вуҷуд дорад, аммо уламои имомия ин иддаоҳоро рад кардаанд. Бархе аз аҳли суннат бар инанд, ки пас аз Пайғамбар таъйини имом насс надорад ва интихоби имом бар асоси ихтиёр ё ғалабаи уммат сурат мегирад.

Мафҳумшиносӣ ва ҷойгоҳ

Ба гуфтаи Шайхи Муфид, мутакаллими шиа (ваф.413ҳ.қ.), насс ба далелҳои қуръонӣ ва суннати Пайғамбар ишора дорад, ки бар имомати имом далолат мекунад.[1] Аз назари ӯ, вуҷуди насс бар имомат пас аз Пайғамбар мавзуи ихтилоф миёни шиа ва суннӣ будааст ва уламои имомия барои гирдоварии нусуси марбут ба имомати Имом Алӣ (а) талош кардаанд.[2]

Фозили Миқдод, мутакаллими садаи нуҳуми ҳиҷрӣ, бар ин аст, ки насс метавонад аз ҷониби Худо бошад ба сурати сухан ё амали хариқулъодае, ки бар имомати шахс далолат мекунад.[3] Ибни Майсами Баҳронӣ (ваф.679 ё 699ҳ.қ.) низ баён мекунад, ки насс метавонад аз сӯи Пайғамбар ё имоми пешин бошад ва ба сурати лафзӣ ё амалӣ имомати шахсро нишон диҳад.[4]

Насси ҷалӣ ва хафӣ

Нассҳои марбут ба имомат ба ҷалӣ ва хафӣ тақсим шудаанд. Насси ҷалӣ ба далеле гуфта мешавад, ки маънои имомат аз зоҳири он ба сурати сареҳ ва бениёз аз таҳлил истинбот шавад; монанди ҳадиси Ғадир.[5] Дар муқобил, насси хафӣ нассе аст, ки дар он имомат ба сурати ғайрисареҳ баён шудааст ва аз фаҳво ва мазмуни калом бардошт мешавад; монанди ҳадиси манзилат.[6] Бар асоси дидгоҳи имомия, насс бар имомат бояд ҷалӣ бошад ва сирфан баёни хусусиятҳои имом кофӣ намебошад, зеро ташхиси хусусиятҳое монанди исмат барои умум мумкин нест.[7]

Сайид Муртазо (ваф.436ҳ.қ.) тақсими дигаре аз насси ҷалӣ ва хафӣ низ пешниҳод кардааст. Бар асоси ин таъбир, ривояте, ки танҳо дар манобеи шиа нақл шуда бошад «насси ҷалӣ» маҳсуб мешавад. Ривояте, ки илова бар манобеи шиа дар осори уламои ғайриҳамақида низ нақл шуда ва мавриди пазируфти онон қарор гирифта бошад, «насси хафӣ» номида мешавад.[8]

Дидгоҳҳо дар бораи насс бар имомат пас аз Пайғамбар

Асли раво будани таъини имом аз тариқи насс мавриди пазириши ҳамаи мусалмонон аст;[9] бо ин ҳол, бештари аҳли суннат бар инанд, ки нассе аз Пайғамбар (с) дар бораи имомати пас аз ӯ вуҷуд надорад.[10] Абулҳасани Ашъарӣ барои нафйи вуҷуди насс ба байъати Умар бо Абубакр истинод мекунад ва мегӯяд агар Абубакр бо насс мансуб шуда буд, ин иқдоми Умар далеле надошт.[11] Сайид Муртазо дар нақди ин дидгоҳи аҳли суннат, дар ин бора, ба маҷмуае аз нусус ишора мекунад, ки аз назари ӯ ба сурати сареҳ ё талвеҳӣ бар имомати Алӣ (а) далолат доранд.[12] Дар миёни зайдия, Яҳё ибни Ҳамза Алавӣ маъруф ба ал-Муайяд Биллоҳ (ваф.749ҳ.қ.) бовар ба насси ҷалӣ бар имомати Алӣ (а)-ро аз эътиқодоти вижаи имомия медонад ва бар ин аст, ки танҳо насси хафӣ дар бораи имомати ӯ вуҷуд дорад.[13]

Пайғамбар (с) дар ҳадиси Явм-ул-инзор хитоб ба қавми худ:

Кӣ маро дар амри Ислом ёрӣ медиҳад то бародари ман ва васию ҷоншини ман дар миёни шумо бошад? Пас аз эълони ҳимояти Алӣ (а) ба ӯ ишора кард ва фармуд: «Ин (Алӣ) бародари ман ва васӣ ва халифаи ман дар миёни шумост, ба ӯ гӯш диҳед ва аз ӯ итоат кунед!»

Табарӣ, Таърихи Табарӣ, 1387ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.320–321



Нусуси имомати имомони шиа (а)

Нусуси қуръонӣ

Нусуси қуръонӣ марбут ба имомат ба се даста тақсим мешаванд: ишора ба имомон дар тӯли таърих, таъини имомоне аз насли Иброҳим (а) ва таъини имомон аз Аҳли Байти Пайғамбар (с), монанди оятҳои вилоят, таҳрир, маваддат ва таблиғ. Ба гуфтаи Муҳсини Арокӣ, номи имомон дар Қуръон зикр нашудааст, то матн маҳфуз бимонад ва аз таҳрифи он ҷилавгирӣ шавад.[14] Бино бар ривояти нақлшуда дар ал-Кофӣ аз Имом Содиқ (а), Қуръон усул ва хусусиятҳои имомонро баён кардааст ва таъини масодиқ ва намуна бар ӯҳдаи Пайғамбар будааст.[15]

Нусуси ривоӣ

Дар ривоёти Пайғамбар (с) ва имомон низ ба ҷонишинон ишора шудааст. Манобеи шиа илова бар шумор, номҳои имомонро низ нақл кардаанд, дар ҳоле ки манобеи аҳли суннат одатан танҳо ба адади халифаҳо ишора мекунанд.[16] Дар манобеи шиа илова бар шумор, номҳои ҷонишинони Пайғамбар низ гузориш шудаанд; дар бархе нақлҳо танҳо номи имоми нахуст[17] ва дар бархе дигар, монанди ҳадиси лавҳ, номи ҳамаи имомон зикр шудааст.[18]

Асоси бовари имомия бар ин аст, ки ҳар имом тавассути насси Пайғамбар ё имоми пеш аз худаш муаррифӣ мешавад.[19] Аз ин рӯ Имом Алӣ (а) ба насси Пайғамбар (с),[20] Имом Ҳасан (а) ба насси Пайғамбар (с) ва Алӣ (а),[21] Имом Ҳусайн (а) ба насси Пайғамбар (с), Алӣ (а) ва Имом Ҳасан (а)[22] ба имомат расидаанд. Нуҳ имоми баъдӣ низ ба насси имоми пеш аз худ муаррифӣ шудаанд.[23]

Таълифоти марбут ба нусуси имомати имомон (а)

Барои исботи вуҷуди насс бар имомати имомон (а), осоре таълиф шудааст, ки ба ду гурӯҳ қобили тақсиманд:

  • Осоре, ки бар як насси хос мутамаркизанд; аз ҷумла пажӯҳишҳое дар бораи ҳадиси Ғадир монанди Далилу-н-насси би-хабарил-ғадир асари Кароҷакӣ (ваф.449ҳ.қ.), ал-Имама асари Мусавии Шафтӣ (ваф.1290ҳ.қ.) ва ал-Ғадир асари Аллома Аминӣ (ваф.1390ҳ.қ.). Ҳамчунин дар манобеи ривоии шиа, бобҳои мустақил ба нақли нусуси имомат бахшида шудаанд.[24]
Китоби Исбот-ул-ҳудо би-н-нусус ва-л-муъҷизот асари Шайх Ҳурри Омилӣ (ваф.1104ҳ.қ.) дар мавзуи насси имомати имомони шиа

Нусуси иддаоии фирқаҳои дигар

Абубакр

Бакрия ва гурӯҳе аз ҳанбалиён ва хавориҷ, бар инанд, ки Пайғамбар (с) Абубакрро сареҳан ва бевосита ба ҷонишинӣ мансуб кардааст.[25] Гурӯҳи дигар, аз ҷумла Байҳақӣ, бар ин назар ҳастанд, ки Пайғамбар танҳо ба сурати ғайримустақим тавассути таъйини ӯ ба унвони имоми ҷамоат, ба имомат ишора кардааст.[26] Аксарияти аҳли суннат ин дидгоҳро намепазиранд ва бар инанд, ки ҳеҷ нассе аз Пайғамбар дар бораи таъини ҷонишин пас аз худ вуҷуд надорад.[27] Сайид Муртазо бо истинод ба заъфи ровиён, сареҳу ошкор набудани ривоёт ва дигар шоҳидон, ин иддаоро мардуд донистааст.[28]

Ровандия низ бар ин буданд, ки Пайғамбар ба сурати талвеҳӣ амаки худ Аббосро ба имомат мансуб кардааст. Ин дидгоҳ дар оғози давраи Аббосиён матраҳ шудааст.[29]

Исмоил ибни Ҷаъфар

Дар мазҳаби исмоилӣ, Исмоил, фарзанди Имом Содиқ (а), ба унвони имоми пас аз падар шинохта мешавад ва насс дар ин мазҳаб танҳо меъёри исботи имомат аст.[30] Бо ин ҳол, дар манобеи исмоилӣ, насси сареҳе дар бораи имомати Исмоил нақл нашудааст.[31] Албатта ривоётеро Ҷаъфар ибни Мансур ал-Яман дар ин замина бидуни санад нақл кардааст,[32] ки ононро ғайримашҳур медонанд.[33] Мутакаллимони имомия ҳар гуна насс бар имомати Исмоилро рад карда ва марги ӯ дар замони ҳаёти Имом Содиқ (а)-ро далели имом набудани вай медонанд.[34]

Абдуллоҳи Афтаҳ

Абдуллоҳи Афтаҳ фарзанди дигаре аз Имом Содиқ (а) буд, ки пас аз шаҳодати ҳазрат иддаои имомат кард ва иддае аз шиаиён ба имомати ӯ бовар карданд.[35] Гуфта шудааст яке аз омилҳои иддаои ӯ васияти Имом Содиқ (а)[36] буд, ки панҷ нафар аз ҷумла ӯро ба унвони васии худ таъйин карда буд.[37] Аллома Маҷлисӣ бо ишора ба заъфи санадии ин ривоят, таъйини бархе афрод монанди Мансури Довониқӣ ва Ҳумайда ҳамсари Имомро ба унвони васӣ, натиҷаи тақия донистааст.[38] Ҳамчунин аз назари ӯ зан будани Ҳумайда монеи тасаддии имомат будааст ва агар фарзанди калонтар салоҳияти имомат медошт, ниёзе ба зикри фарзанди хурдтар набуд. Аз ин рӯ зикри ду фарзанд танҳо нишондиҳандаи имомати Мусо ибни Ҷаъфар (а) аст.[39]

Эзоҳ

  1. ↑ Шайхи Муфид, Масъалатон фи-н-насси ало Алӣ (а), 1414ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.3
  2. ↑ Шайхи Муфид, Масъалатон фи-н-насси ало Алӣ (а), 1414ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.3
  3. ↑ Фозили Миқдод, ал-Анвор-ул-ҷалолия, 1378ҳ.ш., саҳ.160
  4. ↑ Фозили Миқдод, ал-Анвор-ул-ҷалолия, 1378ҳ.ш., саҳ.160
  5. ↑ Сайид Муртазо, аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.67; Ҷамъе аз нависандагон, Шарҳ-ул-мусталаҳот-ил-каломия, 1415ҳ.қ., саҳ.366
  6. ↑ Сайид Муртазо, аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.67; Ҷамъе аз нависандагон, Шарҳ-ул-мусталаҳот-ил-каломия, 1415ҳ.қ., саҳ.366
  7. ↑ Шайхи Тӯсӣ, ал-Иқтисод, 1406ҳ.қ., саҳ.314–315; Амирхонӣ, «Насс», саҳ.338
  8. ↑ Сайид Муртазо, аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.67–68
  9. ↑ Маликмакон, «Имомат дар нигоҳи аҳли суннат», саҳ.234
  10. ↑ Барои намуна ниг.: Тафтозонӣ, Шарҳ-ул-мақосид, 1412ҳ.қ., саҳ.258–263; Ҷувайнӣ, Лумаъ-ул-адилла, 1407ҳ.қ., саҳ.128; Шаҳристонӣ, Ниҳоят-ул-иқдом, 1425ҳ.қ., саҳ.395; Қозӣ Абдулҷаббор, ал-Муғнӣ, таҳқиқи Қосим Маҳмуди Муҳаммад, ҷ.20, қ.1, саҳ.112–129
  11. ↑ Ашъарӣ, ал-Лумаъ, ал-Мактабат-ул-азҳария ли-т-турос, саҳ.133–134
  12. ↑ Сайид Муртазо, аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.179–184
  13. ↑ ал-Муайяд Биллоҳ, Ақд-ул-лаолӣ, 1422ҳ.қ., саҳ.73
  14. ↑ Арокӣ, Назарияӣ-ун-насси ала-л-имома, 1428ҳ.қ., саҳ.111
  15. ↑ Кулайнӣ, ал-Кофӣ, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.286–288
  16. ↑ Бухорӣ, Саҳиҳи Бухорӣ, 1422ҳ.қ., ҷ.9, саҳ.81, ҳ.7222; Қушайрии Нишобурӣ, Саҳиҳи Муслим, Дор эҳё-ит-турос, ҷ.3, саҳ.1452, ҳ.1821; Абудовуд Сиҷистонӣ, Сунан, Дор эҳё-ис-сунна, ҷ.4, саҳ.106; Тирмизӣ, Сунан, 1357ҳ.қ., ҷ.4, саҳ.501; Ибни Ҳанбал, Муснад, 1313ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.398; Ҳокими Нишобурӣ, ал-Мустадрак, 1411ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.715
  17. ↑ Шайхи Садуқ, Ман ло яҳзуруҳу-л-фақиҳ, 1413ҳ.қ., ҷ.4, саҳ.180
  18. ↑ Барои намуна ниг.: Кулайнӣ, ал-Кофӣ, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.527; Нуъмонӣ, 1397ҳ.қ., ал-Ғайба, саҳ.62; Шайхи Садуқ, Камол-уд-дин, 1395ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.308; Шайхи Тӯсӣ, ал-Ғайба, 1411ҳ.қ., саҳ.143; Табарсӣ, ал-Иҳтиҷоҷ, 1386ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.85; Шозони Қумӣ, ал-Фазоил ли-Ибни Шозон, 1363ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.113; Ибни Шаҳрошуб, Маноқибу Оли Абитолиб, 1376ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.256; Наботии Омилӣ, ас-Сирот-ул-мустақим, 1384ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.131; Шайхи Муфид, ал-Иршод, 1413ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.346
  19. ↑ Садободӣ, ал-Муқниъ фи-л-имома, 1414ҳ.қ., саҳ.145
  20. ↑ Кулайнӣ, ал-Кофӣ, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.292–297; Сайид Муртазо, аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.179–184; Табарӣ, Таърихи Табарӣ, 1387ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.321; Суютӣ, Ҷомеъ-ул-аҳодис, табъи Ҳасан Аббос Закӣ, ҷ.31, саҳ.154; Абулфидо, ал-Мухтасар, ал-Матбаат-ул-ҳусайния, ҷ.1, саҳ.117
  21. ↑ Кулайнӣ, ал-Кофӣ, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.297–300
  22. ↑ Кулайнӣ, ал-Кофӣ, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.300–303
  23. ↑ Садободӣ, ал-Муқниъ фи-л-имома, 1414ҳ.қ., саҳ.145
  24. ↑ Кулайнӣ, ал-Кофӣ, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.292–328; Маҷлисӣ, Биҳор-ул-анвор, 1403ҳ.қ., ҷ.23, саҳ.104 ба баъд
  25. ↑ Ашъарӣ, Мақолот-ул-исломийин, 1400ҳ.қ., саҳ.455; Сайид Муртазо, аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.7
  26. ↑ Байҳақӣ, ал-Иътиқод, 1423ҳ.қ., саҳ.464
  27. ↑ Барои намуна ниг.: Ашъарӣ, ал-Лумаъ, ал-Мактабат-ул-азҳария ли-т-турос, саҳ.133–134; Қозӣ Абдулҷаббор, ал-Муғнӣ, таҳқиқи Қосим Маҳмуди Муҳаммад, ҷ.20, қ.1, саҳ.112–129; Тафтозонӣ, Шарҳ-ул-мақосид, 1412ҳ.қ., саҳ.258–263; Ҷувайнӣ, Лумаъ-ул-адилла, 1407ҳ.қ., саҳ.128; Шаҳристонӣ, Ниҳоят-ул-иқдом, 1425ҳ.қ., саҳ.395
  28. ↑ Сайид Муртазо, аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.107–201
  29. ↑ Ҳусайнии Хатиб, Муқаддимаи аш-Шофӣ фи-л-имома, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.7
  30. ↑ Абуяъқуби Сиҷистонӣ, ал-Ифтихор, 2000 м., саҳ.168–169; Кирмонӣ, ал-Масобеҳ фи исбот-ил-имома, 1429ҳ.қ., саҳ.111; Насирӣ, «Имомат аз дидгоҳи исмоилия», саҳ.219
  31. ↑ Ҳабибии Мазоҳирӣ, «Исмоил ибни Ҷаъфар», ҷ.11, саҳ.269
  32. ↑ Ҷаъфар ибни Мансури Яман, Сараоир ва асрору-н-нутақо, 1404ҳ.қ., саҳ.256
  33. ↑ Ҳабибии Мазоҳирӣ, «Исмоил ибни Ҷаъфар», ҷ.11, саҳ.269
  34. ↑ Барои намуна ниг.: Сайид Муртазо, ал-Фусул-ул-мухтора, Матбаъаи Ҳайдария, саҳ.101–102; Шайхи Садуқ, Камол-уд-дин, 1395ҳ.қ., саҳ.70–71
  35. ↑ Шаҳристонӣ, ал-Милал ва-н-ниҳал, 1415ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.195–196
  36. ↑ Кулайнӣ, ал-Кофӣ, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.310
  37. ↑ Калонтарӣ ва Ҷадидӣ, «Таҳлил ва табйини иддаъои имомати Абдуллоҳи Афтах ва далоили радди имомати вай», саҳ.143
  38. ↑ Маҷлисӣ, Миръот-ул-уқул, 1404ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.337–338
  39. ↑ Маҷлисӣ, Миръот-ул-уқул, 1404ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.337–338

Сарчашма

  • Абулфидо, Исмоил ибни Алӣ, ал-Мухтасар фи ахбор-ил-башар, Миср, ал-Матбаат-ул-ҳусайния, бетаърих.
  • Абуяъқуби Сиҷистонӣ, Исҳоқ ибни Аҳмад, ал-Ифтихор, Бейрут, Дор-ул-ғарб-ил-исломӣ, 2000 м.
  • Азудуддин Иҷӣ, Абдурраҳмон ибни Аҳмад, Шарҳ-ул-мавоқиф, Қум, Нашру аш-Шариф ар-Разӣ, бетаърих.
  • Аллома Аминӣ, Абдулҳусайн, Такмилат-ул-Ғадир: самарот-ул-асфор ило-л-ақтор, Бейрут, ба таҳқиқи Марказ-ул-Амир ли эҳё-ит-турос-ил-исломӣ, муроҷиа ва тасҳеҳи Марказ-ул-Ғадир ли-д-диросот ва-н-нашр ва-т-тавзиъ, 1429ҳ.қ.
  • Амирхонӣ, Алӣ, «Насс», китоб (маҷмӯаи мақолот) Маорифи каломии шиа; куллиёти имомат, Қум, Интишороти Донишгоҳи адён ва мазоҳиб, Теҳрон, Созмони мутолеа ва тадвини кутуби улуми исломии донишгоҳҳо (САМТ), 1393ҳ.ш.
  • Арокӣ, Муҳсин, Назарият-ун-насси ала-л-имома фи-л-Қуръон-ил-карим, Қум, ал-Маҷмаъ-ул-оламӣ ли Аҳл-ил-байт (а), 1428ҳ.қ.
  • Ашъарӣ, Алӣ ибни Исмоил, Мақолот-ул-исломийин ва ихтилоф-ул-мусаллин, Бейрут, Дору-н-нашри Франз Штайнер, 1400ҳ.қ.
  • Ашъарӣ, Алӣ ибни Исмоил, ал-Лумаъ фи-р-радди ало аҳл-из-зайғ ва-л-бидаъ, Қоҳира, ал-Мактабат-ул-азҳария ли-т-турос, бетаърих.
  • Байҳақӣ, Аҳмад ибни Ҳусайн, ал-Иътиқод ва-л-ҳидоя ило сабил-ир-рашод ала мазҳаб-ис-салафи аҳл-ис-сунна ва-л-ҷамоа, Бейрут, Дор-ул-Ямома, 1423ҳ.қ.
  • Баҳронӣ, Сулаймон ибни Абдуллоҳ, ал-Арбаъун ҳадисан фи исботи имомати Амирилмуъминин (а), Қум, Маҳдӣ ар-Раҷоӣ, 1417ҳ.қ.
  • Баҳронӣ, Ҳошим ибни Сулаймон, Баҳҷат-ун-назар фи исбот-ил-васия ва-л-имома ли-л-аиммат-ил-исно ашар (а), Машҳад, Остон Қудси Разавӣ. Бунёди пажӯҳишҳои исломӣ, 1385ҳ.ш.
  • Баҳронӣ, Ҳошим ибни Сулаймон, ал-Инсоф фи-н-насси ала-л-аиммат-ил-исно ашар, тарҷумаи Расулӣ Маҳаллотӣ, Теҳрон, Дафтари нашри фарҳанги исломӣ, 1378ҳ.қ.
  • Буруҷердӣ, Муҳаммад Ҳусайн, ан-Насс-ул-ҷалӣ фи исботи вилояти Алӣ алайҳиссалом, Машҳад, Остонат-ур-разавият-ил-муқаддаса, Маҷмаъ-ул-буҳус-ил-исломӣ, 1383ҳ.ш.
  • Дайламӣ, Ҳасан ибни Муҳаммад, Иршод-ул-қулуб, таҳқиқ: Сайид Ҳошими Милонӣ, Теҳрон, Дор-ул-усва ли-т-табоа ва-н-нашр, 1417ҳ.қ.
  • Ибни Бобавайҳ, Алӣ ибни Ҳусайн, ал-Имома ва-т-табсира мин-ал-ҳайра, Қум, Мадрасаи Имом Маҳдӣ (а), 1363ҳ.ш.
  • Ибни Майсами Баҳронӣ, Майсам ибни Алӣ, ан-Наҷот фи-л-қиёма фи таҳқиқи амр-ил-имома, Қум, Маҷмаъ-ул-фикр-ил-исломӣ, 1417ҳ.қ.
  • Ибни Майсами Баҳронӣ, Майсам ибни Алӣ, Қавоид-ул-маром фи илм-ил-калом, Қум, Мактабату Оятуллоҳ ал-Маръашӣ ан-Наҷафӣ, 1406ҳ.қ.
  • Ибни Шаҳрошуб, Муҳаммад ибни Алӣ, Маноқибу Оли Абитолиб (а), Наҷаф, ал-Мактабат-ул-ҳайдария, 1376ҳ.қ.
  • Ибни Ҳанбал, Аҳмад, Муснад, Қоҳира, беном, 1313ҳ.қ.
  • Калонтарӣ, Саҷҷод, Файзуллоҳ Бушосб Гӯша ва Носири Ҷадидӣ, «Таҳлил ва табйини иддаои имомати Абдуллоҳи Афтаҳ ва далоили радди имомати вай», Фаслномаи Таърихи Ислом ва Эрон, Донишгоҳи аз-Заҳро, соли 32, №54, пайпайи 144, тобистони 1401ҳ.ш.
  • Кароҷакӣ, Муҳаммад ибни Алӣ, Далил-ун-насси би-хабар-ил-Ғадир ало имомати Амирилмуъминин (а), Қум, Муассиса Ол-ил-байт (а) ли эҳё-ит-турос, 1419ҳ.қ.
  • Кароҷакӣ, Муҳаммад ибни Алӣ, ал-Истинсор фи-н-насси ала-л-аиммат-ил-атҳор, Бейрут, Дор-ул-азво, 1405ҳ.қ.
  • Кулайнӣ, Муҳаммад ибни Яъқуб, ал-Кофӣ, Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, 1407ҳ.қ.
  • Кушӣ, Муҳаммад ибни Умар, Ихтиёру маърифат-ир-риҷол, ба кӯшиши Ҳасан Мустафавӣ, Машҳад, Муассисаи нашри Донишгоҳи Машҳад, 1409ҳ.қ.
  • Маликмакон, Ҳамид, «Имомат дар нигоҳи аҳли суннат», китоб (маҷмуаи мақолот) Маорифи каломии шиа; куллиёти имомат, Қум, Интишороти Донишгоҳи адён ва мазоҳиб, Теҳрон, Созмони мутолеа ва тадвини кутуби улуми исломии донишгоҳҳо (САМТ), 1393ҳ.ш.
  • Маҷлисӣ, Муҳаммадбоқир, Биҳор-ул-анвор, Бейрут, Муассисат-ул-вафо, 1403ҳ.қ.
  • Маҷлисӣ, Муҳаммадбоқир, Миръот-ул-уқул фи шарҳи ахбори Оли-р-Расул, Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, 1404ҳ.қ.
  • Наботии Омилӣ, Алӣ ибни Муҳаммад, ас-Сирот-ул-мустақим ило мустаҳиққ-ит-тақдим, Теҳрон, Мактабат-ул-муртазавия, 1384ҳ.қ.
  • Насирӣ, Муҳаммад, «Имомат аз дидгоҳи исмоилия», китоб (маҷмуаи мақолот) Маорифи каломии шиа; куллиёти имомат, Қум, Интишороти Донишгоҳи адён ва мазоҳиб, Теҳрон, Созмони мутолеа ва тадвини кутуби улуми исломии донишгоҳҳо (САМТ), 1393ҳ.ш.
  • Нуъмонӣ, Муҳаммад ибни Иброҳим, ал-Ғайба, Теҳрон, Мактабат-ус-Садуқ, 1397ҳ.қ.
  • Садободӣ, Убайдуллоҳ ибни Абдуллоҳ, ал-Муқниъ фи-л-имома, Қум, Ҷамоъат-ул-мударрисин фи-л-ҳавзат-ил-илмия би-Қум, Муассисат-ун-нашр-ил-исломӣ, 1414ҳ.қ.
  • Сайид Муртазо, Алӣ ибни Ҳусайн, ал-Фусул-ул-мухтора мин-ал-уюн ва-л-маҳосин Шайхи Муфид, Наҷаф, Матбаъаи Ҳайдария, бетаърих.
  • Сайид Муртазо, Алӣ ибни Ҳусайн, аш-Шофӣ фи-л-имома, Теҳрон, Муассиса ас-Содиқ, 1407ҳ.қ.
  • Саффор, Муҳаммад ибни Ҳасан, Басоир-уд-дароҷот-ил-кубро, Қум, ал-Мактабат-ул-ҳайдария, 1384ҳ.ш.
  • Сиҷистонӣ, Абудовуд, Сунан, ба кӯшиши Муҳаммад Муҳйиддини Абдулҳамид, Қоҳира, Дор эҳё-ис-суннат-ин-набавия.
  • Суютӣ, Ҷалолуддин, Ҷомеъ-ул-аҳодис, бемакон, табъи Ҳасан Аббос Закӣ, бетаърих.
  • Табарсӣ, Аҳмад ибни Алӣ, ал-Иҳтиҷоҷ ало аҳл-ил-лаҷоҷ, Наҷаф, Дор-ун-Нуъмон, 1386ҳ.қ.
  • Табарсӣ, Фазл ибни Ҳасан, Иълом-ул-варо би-аълом-ил-ҳудо, Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, бетаърих.
  • Табарӣ, Муҳаммад ибни Ҷарир, Китобу таҳзиб-ил-осор муснади Алӣ, Қоҳира, Матбаъат-ул-маданӣ, бетаърих.
  • Табарӣ, Муҳаммад ибни Ҷарир, Таърихи Табарӣ, Миср, Дор-ул-маориф, 1387ҳ.қ.
  • Таботабоӣ, Сайид Муҳаммадҳусайн, ал-Мизон фи тафсир-ил-Қуръон, Қум, Исмоилиён, 1373ҳ.ш.
  • Тафтозонӣ, Масъуд ибни Умар, Шарҳ-ул-мақосид, Қум, Нашр-уш-Шариф ар-Разӣ, 1412ҳ.қ.
  • Тирмизӣ, Муҳаммад, Сунан, ба кӯшиши Аҳмад Муҳаммадшокир ва дигарон, Қоҳира, 1357ҳ.қ.
  • Фозили Миқдод, Миқдод ибни Абдуллоҳ, ал-Лавомиъ-ул-илоҳия фи-л-мабоҳис-ил-каломия, Қум, Интишороти Дафтари таблиғоти исломии Ҳавзаи илмия Қум, 1380ҳ.ш.
  • Хоҷа Насири Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Муҳаммад, Таҷрид-ул-эътиқод, Теҳрон, Мактаб-ул-эълом-ил-исломӣ, 1407ҳ.қ.
  • Шайхи Муфид, Муҳаммад ибни Муҳаммад, Масъалатон фи-н-насси ало Алӣ (а), Бейрут, Дор-ул-Муфид, 1414ҳ.қ.
  • Шайхи Муфид, Муҳаммад ибни Муҳаммад, ал-Ихтисос, Қум, Конгураи Шайхи Муфид, 1413ҳ.қ.
  • Шайхи Муфид, Муҳаммад ибни Муҳаммад, ал-Фусул-ул-мухтора мин-ал-уюн ва-л-маҳосин, тасҳеҳи Алӣ Миршарифӣ, Қум, Конгураи Шайхи Муфид, 1413ҳ.қ.
  • Шайхи Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ, Камол-уд-дин ва тамом-ун-неъма, Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, 1395ҳ.қ.
  • Шайхи Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ, Ман ло яҳзуруҳу-л-фақиҳ, Қум, Дафтари интишороти исломӣ вобаста ба Ҷомеаи мударрисини Ҳавзаи илмияи Қум, 1413ҳ.қ.
  • Шайхи Садуқ, Муҳаммад ибни Бобавайҳ, Уюну ахбор-ир-Ризо (а), Интишороти Ҷаҳон, 1378ҳ.қ.
  • Шайхи Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, ал-Иқтисод фи мо ятаъаллуқу би-л-иътиқод, Бейрут, Дор-ул-азво, 1406ҳ.қ.
  • Шайхи Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, ал-Ғайба, Қум, Муассисат-ул-маориф-ил-исломия, 1411ҳ.қ.
  • Шайхи Ҳурри Омулӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Исбот-ул-ҳудо би-н-нусус ва-л-муъҷизот, Бейрут, ал-Аъламӣ фи-л-матбуот, 1425ҳ.қ.
  • Шаҳристонӣ, Муҳаммад ибни Абдулкарим, ал-Милал ва-н-ниҳал, Бейрут, Дор-ул-маърифа, 1415ҳ.қ.
  • Шозони Қумӣ, Шозон ибни Ҷабрил, ал-Фазоил ли Ибни Шозон, Қум, Нашри Разӣ, 1363ҳ.ш.
  • Шуайрӣ, Тоҷуддин, Ҷомеъ-ул-ахбор, Қум, Интишороти Разӣ, 1363ҳ.ш.
  • Қозӣ Абдулҷаббор, Ибни Аҳмад, ал-Муғнӣ фи абвоб-ит-тавҳид ва-л-адл, таҳқиқи Қосим Маҳмуд Муҳаммад, бемакон, беном, бетаърих.
  • Қумӣ, Муҳаммадтоҳир ибни Муҳаммадҳусайн, ал-Арбаъин фи имомат-ил-аиммат-ит-тоҳирин, Қум, Маҳдӣ ар-Раҷоӣ, 1418ҳ.қ.
  • Қушайрии Нишобурӣ, Муслим ибни Ҳаҷҷоҷ, ал-Муснад-ус-саҳиҳ-ил-мухтасар бинақл-ил-адл ан-ил-адл ило Расулиллоҳ (с), Бейрут, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, бетаърих.
  • Ҳабибии Мазоҳирӣ, Масъуд, «Исмоил ибни Ҷаъфар», Доират-ул-маорифи бузурги исломӣ, ҷ.11, Теҳрон, Маркази доират-ул-маорифи бузурги исломӣ, бетаърих.
  • Ҳусайнии Хатиб, Абдулзаҳро, аш-Шофӣ фи-л-имома (Сайид Муртазо), муқаддимаи таҳқиқ, Теҳрон, Муассисаи Содиқ, 1407ҳ.қ.
  • Ҷавҳарӣ, Аҳмад ибни Муҳаммад, Муқтазаб-ул-асар фи-н-насси ала-л-аиммат-ил-исно ашар, Қум, Мактабат-ут-Таботабоӣ, бетаърих.
  • Ҷамъе аз нависандагон, Шарҳ-ул-мусталаҳот-ил-каломия, Машҳад, Остонат-ур-разавият-ил-муқаддаса, Маҷмаъ-ул-буҳус-ил-исломӣ, 1415ҳ.қ.
  • Ҷаъфар ибни Мансури Яман, Сараоир ва асрор-ун-нутақо, ба кӯшиши Мустафо Ғолиб, Бейрут, 1404ҳ.қ.
  • Ҷувайнӣ, Абдулмалик ибни Абдуллоҳ, Лумаъ-ул-адилла фи қавоъиди ъақоиди аҳл-ис-сунна ва-л-ҷамоа, Бейрут, Олам-ул-кутуб, 1407ҳ.қ.


Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Насс_бар_имом&oldid=35103"