Ҷаҳиш ба мӯҳтаво

Қасидаи фазли Амирулмуъминин

Аз wikishia
Қасидаи фазли Амирулмуъминин
Абёте аз Қасидаи фазли Амирулмуъминини Касоӣ аз дастнависи Ҷунги Искандарӣ[1]
Абёте аз Қасидаи фазли Амирулмуъминини Касоӣ аз дастнависи Ҷунги Искандарӣ[1]
Номҳои дигарМанқабатномаи Амирулмуъминин
ШоирКасоии Марвазӣ
ҚолабҚасида
СабкХуросонӣ
МавзуъМадҳи Имом Алӣ (а)
Забонфорсӣ
Замони эҷод370ҳ.қ.
Теъдоди байт23


Қасидаи фазли Амирулмуъминин (форсӣ: قصیدهٔ فَضلِ امیرالمؤمنین) шеъри форсӣ аз Касоии Марвазӣ дар мадҳи Имом Алӣ (а) аст. Кисоӣ дар ин шеър бо такя бар оятҳои Қуръон ва ривоятҳо кӯшидааст ҳаққонияти Имом Алӣ (а)-ро дар ҷоншинии бевоситаи Паёмбар (с) нишон диҳад. Ин қасида қадимтарин намунаи адабиёти мазҳабии форсӣ марбут ба ташайюъ дониста шудааст.

Қасидаи фазли Амирулмуъминин аз ду ҷиҳат дорои аҳамият дониста шудааст: аз назари адабӣ, ба ин далел ки шеъре аст аз қарни чоруми ҳиҷрӣ ва аз шоире барҷаста, ки ғолиби осораш аз байн рафтааст; аз назари таърихи ташайюъ, чун чигунагии имон ва эътиқоди шиаёни он давра ва шеваи таблиғу истидлоли мазҳабии ононро мушаххас мекунад.

Шоир дар матни қасида роҳи наҷоти инсонро таваллӣ ба Аҳли Байт (а) дониста ва ибодат бе вилояти ононро беарзиш талаққӣ кардааст. Дар канори ин рӯйкарди таваллоӣ, рӯйкарди табарроӣ ба душманони Аҳли Байт (а) дошта ва ба шиддат ба онҳо тохтааст.

Ҷойгоҳ

Ба гуфтаи бархе муҳаққиқон, қасидаи фазли Амирулмуъминин[2] ё манқабатномаи Амирулмуъминин[3] аз Касоии Марвазӣ, шеъре аст ба забони форсӣ дар мадҳи Имом Алӣ (а) ки шоир дар он кӯшидааст то бо истифода аз оятҳо ва ривоятҳо, ҳаққонияти ӯро дар ҷоншинии билофасли Паёмбар (с) исбот кунад.[4]

Расул Ҷаъфариён, таърихпажӯҳ, ин қасидаро дар мадҳи Имом Саҷҷод (а) ва Имом Содиқ (а) низ донистааст.[5] Ин қасидаро устувор, баланд, пурмоя ва яке аз беҳтарин осори Кисоӣ хондаанд.[6] Муҳаммадамини Риёҳӣ (ваф.1388ҳ.ш.), адабшинос ва таърихнигор, онро қадимтарин намунаи адабиёти мазҳабии форсӣ марбут ба ташайюъ донистааст, ки дар қарнҳои баъд, ба вижа дар давраи Сафавия ва бо осори шоироне чун Муҳташами Кошонӣ, ба камол расидааст.[7]

Аз дидгоҳи Риёҳӣ, қасидаи фазли Амирулмуъминин аз ду ҷиҳат дорои аҳамият аст:

  • Аз назари адабӣ, ба ин далел ки шеъре аст аз қарни чоруми ҳиҷрӣ ва аз шоире барҷаста, ки ғолиби осораш аз байн рафтааст;[8]
  • Аз назари таърихи мазҳабии шиа, чун чигунагии имон ва эътиқоди шиаёни он давра ва шеваи таблиғу истидлоли мазҳабии ононро мушаххас мекунад.[9]

Ҳамчунин, ин қасида равшанкунандаи гӯшаҳое аз ҳаёти мубҳами шоири он аз назари ақидатӣ ва иҷтимоӣ дониста шудааст:[10] Ин ки ӯ, бар хилофи гуфтаи бархе,[11] шиаи исмоилӣ набуда; балки шиаи имомӣ будааст;[12] Ин ки, бар хилофи назари баъзе,[13] шоир мадеҳасарои Маҳмуди Ғазнавӣ (ваф.421ҳ.қ.) ё бархе аз халифаҳои Аббосӣ набудааст.[14]

Хусусиятҳо

Қасидаи фазли Амирулмуъминини Кисоӣ қасидаи комил бо 23 байт аст, ки дар канори як қасидаи комили дигар, муҳимтарин бахши девони тоза ҷамъоваришудаи Кисоӣ дониста шудааст.[15] Риёҳӣ, бар асоси ишораи Кисоӣ дар матни қасида (байти нуздаҳум), таърихи сурудани онро соли 370 ҳиҷрии қамарӣ сабт кардааст.[16]

Қасидаи фазли Амирулмуъминин намунае аз рӯйкарди таҳоҷумии шиии шоири он талаққӣ шудааст;[17] амре ки душмании бархеро алайҳи шоир барангехта будааст; барои намуна, дар тазкираҳо,[18] аз душмании Носири Хусрав, шоир ва мубаллиғи исмоилӣ, бо Кисоӣ сухан рафтааст. Риёҳӣ ин қасидаро равшанкунандаи далели душманӣ донистааст: имомимазҳаб будани Кисоӣ ва рушди Имомия дар Хуросон ба сабаби шеъри Кисоӣ будааст.[19]

Мегӯянд қасидаи фазли Амирулмуъмининро бори аввал[20] дар соли 1348ҳ.ш., Муҳаммадамини Риёҳӣ, ройзани фарҳангии вақти Эрон дар Туркия, муаррифӣ кардааст.[21] Риёҳӣ ин қасидаро аз маҷмуае (Ҷунги Абдуллоҳи Бармакӣ, таълиф: 945ҳ.қ.)[22] ҳовии ашъори маноқибхонӣ[23] ва маҳфуз дар китобхонаи Тупқопусаройи Истанбул муаррифӣ кардааст.[24] Пас аз муддате, нусхаи қадимитаре аз ин қасида дар маҷмуаи дигаре (Ҷунги Искандарӣ, таълиф: 813–814ҳ.қ.) ёфт шуд, ки ба назари муҳаққиқон, дар баъзе мавзеъҳо забти дақиқтаре нисбат ба нусхаи Ҷунги Абдуллоҳи Бармакӣ дорад.[25]

Муҳтаво

Рӯйкарди куллии Кисоӣ дар Қасидаи фазли Амирулмуъминин исботи бартарии Имом Алӣ (а) пас аз Паёмбар (с) нисбат ба дигар саҳоба дониста шудааст.[26] Ба гуфтаи бархе муҳаққиқон, ӯ барои исботи ин бартарӣ, ба бархе оятҳои Қуръон, ки барои исботи вилояти Имом Алӣ (а) мавриди истидлоли шиа қарор гирифтаанд, ишора кардааст: ояти мубоҳила, ояти 26 сураи Исро, ояти 38 сураи Рум ва оятҳои 38 то 40-и сураи Воқеа.[27]

Ҳамчунин барои исботи бартарии Имом Алӣ (а), ба бархе ривоятҳои мавриди истидлоли шиа ишора кардааст:[28]

Шоир дар зимни абёти қасида, аз бархе лақабҳои Имом Алӣ (а), чун Ҳайдар, Шери Худо, Муртазо ва Имом-ул-муттақин ёд кардааст.[32]

Дар қасидаи фазли Амирулмуъминин, роҳи наҷоти инсон тавалло ба Аҳли Байт (а) дониста шуда ва ибодат бе вилояти онон беарзиш муаррифӣ шудааст.[33] Гуфтаанд, ӯ дар канори ин рӯйкарди таваллоӣ, рӯйкарди табарроӣ ба душманони Аҳли Байт (а) дошта ва ба шиддат ба онҳо тохтааст; барои намуна, Риёҳӣ ибораи «Амирулфосиқин» (пешвои фосиқон) дар матни қасидаро вокуниши хашмгинонаи шоир ба Амирулмуъминин хондани халифаҳои Аббосӣ донистааст.[34]

Кисоӣ ин рӯйкарди табарроиро ба душманони ҳамъасри имомон ва низ душманони ҳамъасри худ нишон додааст. Аз душманони ҳамъасри Аимма (а), аз бархе халифаҳои Умавӣ ва Аббосӣ чун Язид ибни Муовия, Марвон ибни Ҳакам ва Муътасим табаррӣ ҷустааст. Аз душманони ҳамъасри худ низ, аз амирони туркнажоди суннимазҳаби шарқи Эрон изҳори бароат кардааст, ки мегӯянд ибораҳои «хон», «тагсин» ва «такин» дар қасида ба лақабҳои онҳо ишора дорад.[35]

Матни қасида

Фазли Амирулмуъминин
(Кисоии Марвазӣ)
Фаҳм кун гар муъминӣ, фазли Амирулмуъминин,     Фазли Ҳайдар, Шери Яздон, Муртазои покдин.
Фазли он кас к-аз Паёмбар бигзарӣ, фозилтар ӯст,     Фазли он рукни мусалмонӣ, имомулмуттақин.
Фазли зайнуласфиё, домоди фахри анбиё,     К-офаридаш Холиқи халқофарин аз офарин.
Эй навосиб, гар надонӣ фазли шери зулҷалол,     Ояти қурбо нигаҳ кун в-они асҳобулямин.
"Қул таолов надъу" бархон в-ар надонӣ, гӯш дор,     Лаънати Яздон бубин аз "набтаҳил" то "казибин".
"Ло фато илло Алӣ" бархону тафсираш бидон,     То кӣ гуфту ё кӣ донад гуфт, ҷуз Рӯҳуламин.
Он набӣ в-аз анбиё кас не ба илм ӯро назир,     В-ин валӣ в-аз авлиё кас не ба фазл ӯро қарин.
Он чароғи олам омад в-аз ҳама олам бадеъ,     В-ин имомулуммат омад в-аз ҳама уммат гузин.
Он қивоми илму ҳикмат чун муборак пай қивом,     В-ин муини дину дунё в-аз манозил бемуин.
Аз мутобеъ гаштани ӯ ҳур ёбӣ бо биҳишт,     В-аз мухолиф гаштани ӯ вайл ёбӣ бо анин.
Эй ба дасти деви малъун, солу маҳ гашта асир,     Такя карда бар гумон, баргашта аз илмуляқин.
Гар наҷоти хеш хоҳӣ, дар сафинай Нӯҳ шав,     Чанд бошӣ, чун раҳӣ ту, бенавои дил раҳин?
Домани авлоди Ҳайдар гиру аз тӯфон матарс,     Гирди киштӣ гиру биншон ин фазаъ андар нашин.
Гар наёсоӣ ту ҳаргиз, рӯза нагшоӣ ба рӯз,     В-аз намози шаб ҳамедун риш гардонӣ ҷабин.
Бе тавалло бар Алию оли ӯ дӯзахтар аст,     Хору бетаслимӣ аз тасниму аз хулди барин.
Ҳар касе к-ӯ дил ба нақси Муртазо маъюб кард,     Нест он кас бар дили Пайғамбари маккӣ макин.
Эй ба курсӣ барнишаста Оятулкурсӣ ба даст,     Неши занбӯрон нигаҳ кун пеши хони ангубин.
Гар ба тахту гоҳу курсӣ ғарра хоҳӣ гашт, хез,     Саҷда кун курсигаронро дар нигористони чин.
Сесаду ҳафтод сол аз вақти Пайғамбар гузашт,     Сер шуд минбар зи ному хӯи Тагсину Текин.
Минбаре к-олуда гашт аз пои Марвону Язид,     Ҳаққи Содиқ кай шиносад в-они Зайнулъобидин.
Муртазову оли ӯ бо мо чӣ карданд аз ҷафо,     Ё чӣ хилъат ёфтем аз Муътасим ё Мустаин.
К-он ҳама мақтулу масмуманду маҷрӯҳ аз ҷаҳон,     В-ин ҳама маймуну мансуранд амирулфосиқин.
Эй Кисоӣ, ҳеҷ мандеш аз наосиб в-аз аду,     То чунин гӯӣ маноқиб, дил чаро дорӣ ҳазин?![36]

Ҷусторҳои вобаста

Эзоҳ

  1. ↑ Муродӣ, «Чанд нукта дар бораи ашъори Кисоии Марвазӣ», саҳ.42
  2. ↑ Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.89
  3. ↑ Ҳаким, «Қасидаи навёфтае аз Кисоӣ», саҳ.56
  4. ↑ Дурахшон, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ, 1364ҳ.ш., саҳ.45; Абулҳасанӣ, «Домани авлоди Ҳайдар гиру аз тӯфон матарс», саҳ.140
  5. ↑ Ҷаъфариён, Таърихи ташайюъ дар Эрон, 1388ҳ.ш., саҳ.402
  6. ↑ Дурахшон, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ, 1364ҳ.ш., саҳ.45; Абулҳасанӣ, «Домани авлоди Ҳайдар гиру аз тӯфон матарс», саҳ.140
  7. ↑ Риёҳӣ, «Қасидае аз Кисоии Марвазӣ», саҳ.447; Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.49
  8. ↑ Риёҳӣ, «Қасидае аз Кисоии Марвазӣ», саҳ.447; Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.49–50
  9. ↑ Риёҳӣ, «Қасидае аз Кисоии Марвазӣ», саҳ.447; Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.50
  10. ↑ Дурахшон, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ, 1364ҳ.ш., саҳ.45
  11. ↑ Нафисӣ, Муҳити зиндагӣ ва аҳволу ашъори Рӯдакӣ, 1341ҳ.ш., саҳ.396
  12. ↑ Дурахшон, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ, 1364ҳ.ш., саҳ.45
  13. ↑ Авфӣ, Тазкираи Лубоб-ул-албоб, 1361ҳ.ш., ҷ.2, саҳ.520; Этте, Таърихи адабиёти форсӣ, 1337ҳ.ш., саҳ.148
  14. ↑ Дурахшон, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ, 1364ҳ.ш., саҳ.45
  15. ↑ Ҳаким, «Қасидаи навёфтае аз Кисоӣ», саҳ.56
  16. ↑ Риёҳӣ, «Қасидае аз Кисоии Марвазӣ», саҳ.447; Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.49
  17. ↑ Риёҳӣ, «Қасидае аз Кисоии Марвазӣ», саҳ.447; Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.49
  18. ↑ Барои намуна ниг.: Ҳидоят, Маҷмаъ-ул-фусаҳо, 1382ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.1719
  19. ↑ Риёҳӣ, «Қасидае аз Кисоии Марвазӣ», саҳ.446
  20. ↑ Муродӣ, «Чанд нукта дар бораи ашъори Кисоии Марвазӣ», саҳ.41
  21. ↑ «Тавзеҳи маҷаллаи Яғмо», саҳ.449; Дурахшон, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ, 1364ҳ.ш., саҳ.45
  22. ↑ Муродӣ, «Чанд нукта дар бораи ашъори Кисоии Марвазӣ», саҳ.41
  23. ↑ Риёҳӣ, «Қасидае аз Кисоии Марвазӣ», саҳ.446
  24. ↑ Риёҳӣ, «Қасидае аз Кисоии Марвазӣ», саҳ.447
  25. ↑ Муродӣ, «Чанд нукта дар бораи ашъори Кисоии Марвазӣ», саҳ.42
  26. ↑ Дурахшон, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ, 1364ҳ.ш., саҳ.45; Абулҳасанӣ, «Домани авлоди Ҳайдар гиру аз тӯфон матарс», саҳ.140
  27. ↑ Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.90; Дурахшон, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ, 1364ҳ.ш., саҳ.45
  28. ↑ Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.90
  29. ↑ Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.91–92
  30. ↑ Садуқ, Ман ло яҳзуруҳу-л-фақеҳ, 1413ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.585
  31. ↑ Қумӣ, Тафсири Қумӣ, 1412ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.411
  32. ↑ Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.89–92
  33. ↑ Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.91
  34. ↑ Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.92
  35. ↑ Риёҳӣ, Кисоии Марвазӣ, 1375ҳ.ш., саҳ.91–92; Дурахшон, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ, 1364ҳ.ш., саҳ.96
  36. ↑ Риёҳӣ, «Қасидае аз Кисоии Марвазӣ», саҳ.447–449; Дурахшон, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ, 1364ҳ.ш., саҳ.46–47; Муродӣ, «Чанд нукта дар бораи ашъори Кисоии Марвазӣ», саҳ.42

Сарчашма

  • Абулҳасанӣ, Алӣ, «دامن اولاد حیدر گیر و از طوفان مترس», дар маҷаллаи Каломи Исломӣ, шумораи 28, зимистони 1377ҳ.ш.
  • Этте, Ҳерман, Таърихи адабиёти форсӣ, таҳқиқи Содиқ Ризозодаи Шафақ, Теҳрон, Бунёди тарҷума ва нашри китоб, 1337ҳ.ш.
  • «Тавзеҳи маҷаллаи Яғмо», дар маҷаллаи Яғмо, №254, обони 1348ҳ.ш.
  • Ҷаъфариён, Расул, Таърихи ташайюъ дар Эрон (аз оғоз то тулӯи давлати Сафавӣ), Теҳрон, Нашри Илм, 1388ҳ.ш.
  • Ҳаким, Сайид Муҳаммадҳусайн, «قصیده‌ای نو یافته از کسائی», дар маҷаллаи Номаи Фарҳангистон, №40, зимистони 1387ҳ.ш.
  • Дурахшон, Маҳдӣ, Ашъори ҳакими Кисоии Марвазӣ ва таҳқиқе дар зиндагӣ ва осори ӯ, Теҳрон, Интишороти Донишгоҳи Теҳрон, 1364ҳ.ш.
  • Риёҳӣ, Муҳаммадамин, «قصیده‌ای از کسائی مروزی», дар маҷаллаи Яғмо, №254, обони 1348ҳ.ш.
  • Риёҳӣ, Муҳаммадамин, Кисоии Марвазӣ: Зиндагӣ, андеша ва шеъри ӯ, Теҳрон, Интишороти Илмӣ, 1375ҳ.ш.
  • Авфӣ, Муҳаммад ибни Муҳаммад, Тазкираи Лубоб-ул-албоб, таҳқиқи Эдуард Браун, Муҳаммад Қазвинӣ ва Саид Нафисӣ, Теҳрон, Китобфурӯшии Фахрразӣ, 1361ҳ.ш.
  • Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ, Китоби Ман ло яҳзуруҳу-л-фақеҳ, таҳқиқи Алиакбари Ғаффорӣ, Қум, Дафтари интишороти исломӣ, 1413ҳ.қ.
  • Муродӣ, Арҳом, «چند نکته درباره اشعار کسائی مروزی», дар Китоби моҳи адабиёт, №179, шаҳривари 1391ҳ.ш.
  • Қумӣ, Алӣ ибни Иброҳим, Тафсири Қумӣ, Бейрут, Муассисаи Аълами барои нашр, 1412ҳ.қ.
  • Нафисӣ, Саид, Муҳити зиндагӣ ва аҳволу ашъори Рӯдакӣ, Теҳрон, Интишороти Китобхонаи Ибни Сино, 1341ҳ.ш.
  • Ҳидоят, Ризоқулихон, Маҷмаъ-ул-фусаҳо, таҳқиқи Мазоҳири Мусaффо, Теҳрон, Амиркабир, 1382ҳ.ш.
Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Қасидаи_фазли_Амирулмуъминин&oldid=33597"