Ҷаҳиш ба мӯҳтаво

Ҳубб-ул-ватан мин-ал-имон

Аз wikishia
Ҳубб-ул-ватан мин-ал-имон
Хушнависии «Ҳубб-ул-ватан» ба хати куфии султонӣ
Хушнависии «Ҳубб-ул-ватан» ба хати куфии султонӣ
МавзуъВатандӯстӣ
Содиршуда азМансуб ба ҳазрати Муҳаммад (с), Паёмбари Ислом
Эътибори санадМурсал
Сарчашмаи шиаТафсири «Равз-ул-ҷинон ва равҳ-ул-ҷанон фи тафсир-ил-Қуръон», «Аъён-уш-шиа»
Сарчашмаи суннӣТафсири Ибни Арабӣ
Таъйиди ривоӣ«Уммират-ил-булдону биҳубб-ил-автон»


Ҳубб-ул-ватан мин-ал-имон (арабӣ: حُبُّ الوَطَنِ مِنَ الْإیمانِ ба маънои «Дӯст доштани ватан аз имон аст») ҷумлае машҳур аст, ки ба ҳазрати Муҳаммад (с) нисбат дода мешавад. Абулфутуҳи Розӣ, муфассири қарни шашум, дар тафсири «Равз-ул-ҷинон» бар асоси ҳадисе ин иборатро ба Пайғамбар (с) нисбат дода, ки ҳангоми тарки Макка ва ҳиҷрат ба Мадина бар забон овардааст. Аз ин рӯ, мегӯянд, ки манзури Пайғамбар (с) аз ватан шаҳри Макка будааст.

Ин ибора ба гуфтаи муҳаққиқоне чун Макорими Шерозӣ, дар сарчашмаҳои ҳадисии дасти аввали шиа вуҷуд надорад ва эҳтимолан сохтагӣ аст; бо ин ҳол эътиқод доранд, ки мазмуни он бо таъбироти монанд дар ривоёти дигар тасдиқ мешавад, монанди ин ривоят аз Имом Алӣ (а) ки шаҳрҳо бо дӯстии ватан обод мешаванд. Ҳамчунин дар тасдиқи ин ибора гуфта шуда, ки алоқа ба ватан алоқае табиӣ аст, ки аз рӯҳи ҳақшиносӣ сарчашма мегирад ва ҳақшиносӣ аз нишонаҳои имон аст. Шуҳрати ин ҷумла дар миёни мардум онро ба шакли зарбулмасал дароварда ва нависандагону шоирон дар осорашон ба он ишора кардаанд.

Гурӯҳе аз соҳибназарон, таъсири мутақобили байни дӯст доштани ватани ҷуғрофӣ бо имон дар ибораи «Ҳубб-ул-ватан мин-ал-имон»-ро напазируфта ва ба таъвили калимаи ватан пардохтаанд. Баъзеҳо манзур аз дӯст доштан дар ин ҳадисро дӯст доштание медонанд, ки ба ҳадафҳои баланди Ислом гиреҳ хӯрда ва манзур аз ватанро ватани бузурги исломӣ донистаанд, на маҳалли таваллуди инсон. Гурӯҳе низ ватанро дар ин ибора ба биҳишт маъно кардаанд. Ҳамчунин орифони мусалмон бо густариши маънои ватан ба ҷое, ки инсон бо истиқрор дар он ба қарору оромӣ мерасад, ватани аслиро дунёи боло ва мақоми қурби Ҳақ медонанд.

Ҷойгоҳ

Ибораи «Ҳубб-ул-ватан мин-ал-имон», ба маънои «Дӯст доштани ватан аз имон аст», ҳамчун ҳадисе машҳур[1] ва мансуб ба ҳазрати Муҳаммад (с) аст.[2] Шуҳрати ин ҷумла дар миёни мардум онро ба шакли зарбулмасал дароварда ва нависандагону шоирон дар осорашон ба он ишора кардаанд.[3]

Эътибори ҳадисии «Ҳубб-ул-ватан мин-ал-имон»

Ба гуфтаи Макорими Шерозӣ, марҷаи тақлид, ҷумлаи «Ҳубб-ул-ватан мин-ал-имон» дар сарчашмаҳои ҳадисии дараҷаи яки шиа вуҷуд надорад.[4] Ин ҷумла дар тарҷумаи арабии Марзбоннома тавассути Марзбон ибни Рустам (ваф.302ҳ.қ.) омадааст.[5] Марзбоннома кӯҳантарин сарчашмае шумурда шуда, ки иборати мазкурро ҳадиси Пайғамбар (с) ҳисобидааст.[6]

Ибораи ҳубб-ул-ватан мин-ал-имон дар осори баъзе аз мутааххирини шиа низ бо унвони ҳадиси мурсал омадааст.[7] Абулфутуҳи Розӣ, муфассири шиаи қарни шашуми ҳиҷрии қамарӣ, дар тафсири Равз-ул-ҷинон бар асоси ҳадисе ин ҷумларо ба Пайғамбар (с) нисбат дода, ки ҳангоми тарки Макка ва ҳиҷрат ба Мадина бар забон оварда ва гуфта манзури Пайғамбар (с) аз ватан шаҳри Макка будааст.[8] Шайх Аббос Қумӣ дар китоби Сафинат-ул-биҳор ин ҷумларо ба нақл аз муқаддимаи китоби Амал-ул-омил тавассути Шайх Ҳурри Омилӣ нақл кардааст.[9]

Ибни Арабӣ дар китоби тафсири худаш,[10] Сайид Муҳсини Амин дар Аъён-уш-шиа[11] ва Мирзо Ҳабибуллоҳ Хӯӣ, шореҳи Наҳҷ-ул-балоға,[12] ин ҷумлаи машҳурро ҳадис медонанд; вале дар ин сарчашмаҳо, санаде барои он нақл нашуд. Ба гуфтаи Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ, баъзе ин ҳадисро сохтагӣ донистаанд.[13] Сайид Ҷаъфари Шаҳидӣ низ ин ҷумларо ҳадис надонистааст.[14]

Шоироне чун Мавлавӣ ва Саъдӣ низ дар ашъори худ бо таъбири ҳадис аз ин ибора ёд кардаанд.[15]

Саъдиё, ҳубби ватан гарчи ҳадисест саҳеҳ,
Натавон мурд ба сахтӣ, ки ман он ҷо зодам.[16].


Гуфта шуда, ки бисёре аз уламои аҳли суннат бо сохтагӣ донистани ин ҳадис ба мазмуни он эродҳое ворид кардаанд.[17]

Таъйидот

Аз назари Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ, гарчанде ин ҳадис дар сарчашмаҳои муътабар нақл нашуда, ду таъйид барои он метавон зикр кард:

  • Дар ривоёти дигар, таъбироте монанди ин ҷумла аз Имом Алӣ (а) омада, ки мазмуни онро тасдиқ мекунад; монанди ҳадиси «عُمِّرَتِ‏ الْبُلْدَانُ‏ بِحُبِ‏ الْأَوْطَان (Уммират-ил-булдону биҳубб-ил-автон); Шаҳрҳо бо дӯстии ватан обод мешаванд»[18] ва «مِنْ كَرَمِ الْمَرْءِ بُكَاهُ عَلَى مَا مَضَى مِنْ زَمَانِهِ وَ حَنِينُهُ‏ إِلَى‏ أَوْطَانِه (Мин карам-ил-маръи букоуҳу ала мо мазо мин замониҳи ва ҳанинуҳу ила автониҳ); Аз нишонаҳои шахсияти инсон гиря барои умри аз даст рафта ва алоқамандӣ ба ватанаш аст»[19]
  • Алоқа ба ватан алоқае табиӣ аст, ки аз рӯҳи ҳақшиносӣ сарчашма мегирад ва ҳақшиносӣ аз нишонаҳои имон аст.[20]

Ишкол ба иртиботи имон бо дӯст доштани ватан

Гурӯҳе иртиботи байни дӯст доштани ватани ҷуғрофӣ бо имон дар ҷумлаи Ҳубб-ул-ватан мин-ал-имонро напазируфта ва ба таъвили калимаи ватан пардохтаанд. Инҳо гуфтаанд, ки наметавон маънии зоҳирии ҷумлаи Ҳубб-ул-ватан мин-ал-имонро пазируфт; зеро кофир ва мунофиқ низ ватанашонро дӯст медоранд, дар ҳоле ки имон надоранд ва дӯст доштани ватан наметавонад нишонаи имонашон бошад. Ҳамчунин агар муъмине дар сарзамини кофирон таваллуд ёфта ва ба воя расида бошад ва ватанашро дӯст дорад, иртиботи байни имон ва дӯст доштани чунин ватане мантиқӣ нест.[21] Шамси Табрезӣ ҳам ватани дунявиро манзури Пайғамбар (с) намедонад. Дар дидгоҳи вай, Макка ватане дар дунё аст ва дӯст доштани он бо имони Пайғамбар (с) ки аз умури дунявӣ нест, иртиботе надорад.[22]

Ба бовари Сайид Ҷаъфари Муртазо[23] ва Сайид Муртазо Аскарӣ, ду ҳадиспажӯҳ ва сиранигори шиа, дӯст доштан дар ин ҳадис, дӯст доштанест, ки ба ҳадафҳои баланди Ислом гиреҳ хӯрда ва манзур аз ватан, ватани бузурги исломӣ аст на маҳалли таваллуди инсон.[24]

Таъвилоти ирфонии «ватан»

Ҷамъе аз аҳли илм мақсуд аз ватанро биҳишт донистаанд. Бар асоси ин дидгоҳ, муъмин дар дунё ғариб аст ва бо анҷоми аъмоли солеҳ шавқи бозгашт ба ватанро дорад.[25] Орифони мусалмон бо тавсеаи маънои ватан ба ҷое, ки инсон бо истиқрор дар он ба қарор ва оромӣ мерасад,[26] ватани аслиро дунёи боло[27] ва мақоми қурби Ҳақ дониста[28] ва касоне, ки ватан дар ибораи ҳуббу-л-ватанро ба ватани заминӣ тафсир кардаанд, кӯрботинҳое донистаанд, ки ҳубби дунё сабаби кӯрӣ ва кариашон шудааст.[29] Баъзе ватанро ҳамон ватани «Ло илоҳа иллаллоҳ» донистаанд, ки инсон аз он ҷо омада ва манзур ҳамон олами аласт аст, ки дар ояти 172-юми сураи Аъроф ба он ишора шудааст, ки дар он олам Худованд аз ҳамаи афрод ва ҳамаи мавҷудот ва ҳамаи мумкинот, иқрор ба тавҳид ва иқрор ба рубубияти Худро гирифт ва онҳо дар конуни худашон иқрор карданд.[30]

Мавлавӣ, ориф ва шоири қарни ҳафтум, аз ҷумлаи афродест, ки ин маъноро ба шеър оварда ва мегӯяд:

Маскани ёр асту шаҳри шоҳи ман,
Пеши ошиқ ин бувад ҳуббу-л-ватан.[31]
Аз дами ҳубб-ул-ватан бигзар, маист,
Ки ватан он сӯст, ҷон ин сӯй нест.
Гар ватан хоҳӣ гузар з-он сӯйи шатт,
Ин ҳадиси ростро кам хон ғалат.[32]



Шайхи Баҳоӣ низ дар китоби «Нону ҳалво», дар қолаби ашъоре, манзур аз ватанро ватани малакутӣ донистааст:

Ганҷи илми «Мо заҳар маъ мо батан»,
Гуфт аз имон бувад ҳубб-ул-ватан.
Ин ватан Мисру Ироқу Шом нест,
Ин ватан шаҳрест, к-онро ном нест.
З-он ки аз дунёст ин автон тамом,
Мадҳи дунё кай кунад «Хайр-ул-аном»?!
Ҳубби дунё аст раъси ҳар хато,
Аз хато кай мешавад имон ато?!
Эй хуш он к-ӯ ёбад аз тавфиқ баҳр,
К-оварад рӯ сӯи он беномшаҳр.
Ту дар ин автон ғарибӣ, эй писар,
Хӯ ба ғурбат кардаӣ хокат ба сар!
Он қадар дар шаҳри тан мондӣ асир,
К-он ватан якбора рафтат аз замир.
Рӯ битоб аз ҷисму ҷонро шод кун,
Мавтини аслии худро ёд кун.[33]


Ҷустори вобаста

Эзоҳ

  1. ↑ Макорими Шерозӣ, Нафаҳот-ул-вилоят, 1426ҳ.қ., ҷ. 2, саҳ. 145.
  2. ↑ Абулфутуҳи Розӣ, Равз-ул-ҷинон, 1408ҳ.қ., ҷ. 17, саҳ 299.
  3. ↑ Раҳимӣ, «Баррасии ҳадиси Ҳубб-ул-ватани мин-ал-имон», саҳ. 219.
  4. ↑ Макорими Шерозӣ, Паёми Имом Амирулмуъминин, 1386ҳ.ш., ҷ. 15, саҳ. 509; Раҳимӣ, «Баррасии ҳадиси Ҳубб-ул-ватани мин-ал-имон», саҳ. 219.
  5. ↑ Марзбон ибни Рустам, Марзбоннома, 1997м, саҳ. 178.
  6. ↑ Раҳимӣ, «Баррасии ҳадиси Ҳубб-ул-ватани мин-ал-имон», саҳ. 220.
  7. ↑ Макорими Шерозӣ, Паёми Имом Амирулмуъминин, 1386ҳ.ш., ҷ. 15, саҳ. 509.
  8. ↑ Абулфутуҳи Розӣ, Равз-ул-ҷинон, 1408ҳ.қ., ҷ. 17, саҳ. 299.
  9. ↑ Қумӣ, Сафинат-ул-биҳор, 1414ҳ.қ., ҷ. 8, саҳ. 524.
  10. ↑ Ибни Арабӣ, Тафсири Ибни Арабӣ, 1422ҳ.қ., ҷ. 2, саҳ. 329.
  11. ↑ Амин, Аъён-уш-шиа, Дор-ут-таоруф, ҷ. 1, саҳ. 296.
  12. ↑ Ҳошимии Хӯӣ, Минҳоҷ-ул-бароа, 1400ҳ.қ., ҷ. 21, саҳ. 394.
  13. ↑ Макорими Шерозӣ, Паёми Имом Амирулмуъминин, 1386ҳ.ш., ҷ. 15, саҳ. 509
  14. ↑ Шаҳидӣ, Шарҳи Маснавӣ, 1373ҳ.ш., ҷ. 3, саҳ. 512.
  15. ↑ Мавлавӣ, Маснавии маънавӣ, 1373ҳ.ш., саҳ. 576; Саъдӣ, Куллиёт, 1320ҳ.ш., саҳ. 204.
  16. ↑ Саъдӣ, Куллиёт, 1320ҳ.ш., саҳ. 204
  17. ↑ Раҳимӣ, «Баррасии ҳадиси Ҳубб-ул-ватани мин-ал-имон», саҳ. 221 ва 231.
  18. ↑ Ибни Шуъбаи Ҳарронӣ, Туҳаф-ул-уқул, 1404ҳ.қ., саҳ. 207.
  19. ↑ Карокӣ, Канз-ул-фавоид, 1410ҳ.қ., ҷ. 1, саҳ. 94.
  20. ↑ Макорими Шерозӣ, Паёми Имом Амирулмуъминин, 1386ҳ.ш., ҷ. 15, саҳ. 509 ва 510.
  21. ↑ Раҳимӣ, «Баррасии ҳадиси Ҳубб-ул-ватани мин-ал-имон», саҳ. 222.
  22. ↑ Мақолоти Шамс, ҷ. 2, саҳ. 139, ба нақл аз: Шаҳидӣ, Шарҳи Маснавӣ, 1373ҳ.ш., ҷ. 5, саҳ. 329.
  23. ↑ Омилӣ, ас-Саҳеҳу мин сирати-н-Набӣ (с), 1426ҳ.қ., ҷ. 4, саҳ. 153-154.
  24. ↑ Раҳимӣ, «Баррасии ҳадиси Ҳубб-ул-ватани мин-ал-имон», саҳ. 223 ва 230.
  25. ↑ Раҳимӣ, «Баррасии ҳадиси Ҳубб-ул-ватани мин-ал-имон», саҳ. 224-225.
  26. ↑ Қушайрӣ, Арбаъу расоил фи-т-тасаввуф, 1389ҳ.қ., саҳ. 59
  27. ↑ Шайхи Ишроқ, Расоили Шайхи Ишроқ, 1375ҳ.ш., ҷ. 3, саҳ. 462.
  28. ↑ Бақлӣ, Шарҳи шатҳиёт, 1374ҳ.ш., саҳ. 622
  29. ↑ Хоразмӣ, Янбуъ-ул-асрор, 1384ҳ.ш., ҷ. 2, саҳ. 95
  30. ↑ منشا رغبت و نگرانی امام سجاد علیه السلام از خداوند متعال, Сайти Мактаби ваҳй
  31. ↑ Мавлавӣ, Маснавии маънавӣ, 1373ҳ.ш., саҳ. 451
  32. ↑ Мавлавӣ, Маснавии маънавӣ, 1373ҳ.ш., саҳ. 576
  33. ↑ Шайх Баҳоӣ, Куллиёти ашъор ва осори форсии Шайх Баҳоӣ, 1352ҳ.ш., ҷ.1, бахши 3, саҳ.10

Сарчашма

  • Абулфутуҳи Розӣ, Ҳусайн ибни Алӣ, Равз-ул-ҷинон ва равҳ-ул-ҷанон фи тафсир-ил-Қуръон, таҳқиқ: Муҳаммадҷаъфари Ёҳаққӣ ва Муҳаммадмаҳдии Носиҳ, Машҳад, Бунёди пажӯҳишҳои исломии Остони қудси разавӣ, 1408ҳ.қ.
  • Амин, Сайид Муҳсин, Аъён-уш-шиа, таҳқиқ: Ҳасан Амин, Байрут, Дор-ут-таоруф, бетаърих.
  • Бақлӣ, Рӯзбеҳон, Шарҳи шатҳиёт, ба тасҳеҳи Ҳенрӣ Корбен, Забон ва фарҳанги Эрон, Теҳрон, баҳори 1374ҳ.ш.
  • Ибни Арабӣ, Муҳйиддин, Тафсири Ибни Арабӣ, Лубнон, Дор-ул-кутуб-ил-илмия, чопи аввал, 1422ҳ.қ./2001м.
  • Ибни Шуъбаи Ҳарронӣ, Ҳасан ибни Алӣ, Туҳаф-ул-уқул ан оли-р-Расул (с), таҳқиқ ва тасҳеҳ: Алиакбари Ғаффорӣ, Қум, Дафтари нашри исломӣ вобаста ба Ҷомеаи мударрисини Ҳавзаи илмияи Қум, чопи дувум, 1404ҳ.қ.
  • Карокӣ, Муҳаммад ибни Алӣ, Канз-ул-фавоид, Қум, Дор-уз-захоир, чопи аввал, 1410ҳ.қ.
  • Қумӣ, Шайх Аббос, Сафинат-ул-биҳор ва мадинат-ул-ҳикам ва-л-осор, Қум, Интишороти Усва, 1414ҳ.қ.
  • Қушайрӣ, Абулқосим Абдулкарим, Арбаъу расоил фи-т-тасаввуф, Бағдод, Матбаъат-ул-маҷмаъ-ил-илмий-ил-ироқӣ, 1389ҳ.қ.
  • Мавлавӣ, Ҷалолуддин Муҳаммад, Маснавии маънавӣ, ба кӯшиши: Тавфиқ Ҳошимпури Субоҳонӣ, Теҳрон, Вазорати фарҳанг ва иршоди исломӣ, чопи аввал, 1373ҳ.ш.
  • Макорими Шерозӣ, Носир, Нафаҳот-ул-вилоят, Қум, Мактаби Имом Алӣ ибни Абитолиб (а), чопи дувум, 1426ҳ.қ.
  • Макорими Шерозӣ, Носир, Паёми Имом Амирулмуъминин (а), Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, чопи аввал, 1386ҳ.ш.
  • Марзбон ибни Рустам, Марзбоннома, тарҷума: Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Арабишоҳ, Байрут, Муассисат-ул-интишор-ил-арабӣ, 1997м.
  • Наҳҷ-ул-балоға, тасҳеҳ: Субҳӣ Солеҳ, Қум, Муассисаи Дор-ул-ҳиҷра, 1414ҳ.қ.
  • Омилӣ, Сайид Ҷаъфари Муртазо, ас-Саҳеҳу мин сират-ин-Набий-ил-аъзам (с), Қум, Дор-ул-ҳадис, 1426ҳ.қ./1386ҳ.ш.
  • Раҳимӣ, Муртазо, «بررسی حدیث حب الوطن من الایمان (Баррасии ҳадиси Ҳубб-ул-ватани мин-ал-имон)», дуфаслномаи Ҳадиспажӯҳӣ, №12, тирамоҳ ва зимистони 1393ҳ.ш.
  • Саъдии Шерозӣ, Муслиҳуддин, Куллиёти Саъдӣ, тасҳеҳ: Муҳаммадалии Фурӯғӣ, Теҳрон, чопхонаи Борухим, 1320ҳ.ш.
  • Хоразмӣ, Камолуддин Ҳусайн, Янбуъ-ул-асрор, Теҳрон, Анҷумани осор ва мафохири фарҳангӣ, 1384ҳ.ш.
  • Ҳошимии Хӯӣ, Ҳабибуллоҳ, Минҳоҷ-ул-бароа фи шарҳи Наҳҷ-ил-балоға, таҳқиқ: Иброҳими Миёнчӣ, Теҳрон, Мактабат-ул-исломия, чопи чаҳорум, 1400ҳ.қ.
  • Шайхи Баҳоӣ, Муҳаммад ибни Ҳусайн, Куллиёти ашъор ва осори форсии Шайхи Баҳоӣ, Теҳрон, Китобфурӯшии Маҳмудӣ, 1352ҳ.ш.
  • Шайхи Ишроқ, Расоили Шайхи Ишроқ, Теҳрон, тасҳеҳ: Ҳенрӣ Корбен, Сайид Ҳусайн Наср ва Наҷафқулӣ Ҳабибӣ, Муассисаи мутолиот ва таҳқиқоти фарҳангӣ, чопи дувум, 1375ҳ.ш.
  • Шаҳидӣ, Сайид Ҷаъфар, Шарҳи Маснавӣ, Теҳрон, Ширкати интишороти илмию фарҳангӣ, чопи аввал, 1373ҳ.ш.
  • منشا رغبت و نگرانی امام سجاد علیه السلام از خداوند متعال, Сайти Мактаби ваҳй, санаи боздид: 28 апрели 2026
Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Ҳубб-ул-ватан_мин-ал-имон&oldid=37229"