Лайлат-ул-ҳарир
Лайлат-ул-ҳарир (арабӣ: لَیلَةُ الهَریر ба маънии Шаби нола) ишора ба шабе дар ҷанги Сиффин дорад, ки дар он байни артиши Имом Алӣ (а) ва артиши Муовия задухӯрдҳои сахт рух дод ва шуморе аз ҳар ду тараф кушта шуданд.
Вақте ки артиши Имом Алӣ (а) ба пирӯзӣ наздик шуда буд, Имом хутбае гуфт ва ёронро ба устуворӣ даъват кард. Бо вуҷуди ин, Ашъас ибни Қайс, яке аз фармондеҳони Имом Алӣ (а), аз идомаи ҷанг ҷилавгирӣ кард ва Муовия низ бо истифода аз ин вазъият фармон дод Қуръонҳоро бар найза кунанд ва пешниҳод кардани ҳакамиятро пешниҳод намуд.
Муаррифӣ
Лайлат-ул-ҳарир яке аз шабҳои ҷанги Сиффин буд, ки дар он сипоҳи Имом Алӣ (а) ва сипоҳи Муовия ба набарде сахт ворид шуданд ва шумори бисёре аз ҳар ду тараф кушта шуданд. Сарчашмаҳои таърихӣ хабар додаанд, ки шиддати задухӯрд то ба он ҷо расид, ки найзаҳо шикастанд, тирҳо тамом шуданд ва ҷангҷӯён бо шамшеру санг ба ҷанг идома доданд.[1] Ба гуфтаи Аллома Маҷлисӣ ин шаб ба сабаби садои нолаву фиғони ҷангҷӯён ва фишор бар Муовия «Лайлат-ул-ҳарир» номида шуд; зеро «ҳарир» маънояш нолаи саг дар сармо аст.[2]
Лайлат-ул-ҳарир 11 сафари соли 37 ҳиҷрӣ[3] ё ба гуфтаи дигар, 10 рабиулаввали соли 38 ҳиҷрӣ буд.[4] Дар баъзе манбаъҳои таърихӣ, яке аз шабҳои набарди Қодисия низ бо ҳамин ном ёд шудааст.[5]
Хутбаи Ҳазрати Алӣ (а)
Ҳазрати Алӣ (а) дар Лайлат-ул-ҳарир хутбае гуфт. Пас аз ҳамду ситоиши Худо, ӯ хитоб ба артиши худ гуфт: «Эй мардум, кор бар шумо ва бар душман ба чунин ҳол расида, ки мебинед ҷуз охирин лаҳзаи душман чизе намондааст; чун воқеа рӯй диҳад, анҷоми он аз аввали он маълум мешавад. Он қавм бо хоҳише дигар, ғайр аз диндорӣ, бар шумо истодагӣ ва қаҳр нишон дод, то ба дасти мо ба ин вазъият дучор омаданд. Ман фардо субҳгоҳ бар онҳо метозам ва дар назди Худои азза ва ҷалл ба доварияшон мекашонам.»[6] Сипас барои пирӯзии лашкари худ дуо кард.[7]
Мавқеи Ашъас ибни Қайс
Тибқи сарчашмаҳои таърихӣ, вақте ки пирӯзии артиши Имом Алӣ (а) наздик буд, Ашъас ибни Қайс аз фармондеҳони артиши Имом, дар суханоне идомаи ҷангро ба фоида намедид.[8] Муовия пас аз огоҳ шудан аз мавқеи Ашъас фармон дод, ки Қуръонҳоро бар найза кунанд ва дархости ҳакамият кард.[9] Пас аз он ки лашкари Муовия Қуръонҳоро бар найза карданд, Ашъас ба Имом Алӣ (а) эътироз кард[10] ва аз ӯ хост, пешниҳоди ҳакамиятро қабул кунад.[11]
Эзоҳ
- ↑ Минқарӣ, Вақъат Сиффин, 1382ҳ.қ, саҳ.475; Ибни Мискавайҳ, Таҷоруб-ул-умам, 1424ҳ.қ, ҷ.1, саҳ.343
- ↑ Маҷлисӣ, Миръот-ул-уқул, 1404ҳ.қ, ҷ.15, саҳ.427
- ↑ Балозурӣ, Ансоб-ул-ашроф, 1417ҳ.қ, ҷ.2, саҳ.323
- ↑ Субҳонӣ, Фурӯғи вилоят, 1368ҳ.ш, саҳ.577-578
- ↑ Табарӣ, Таърихи Табарӣ, 1387ҳ.қ, ҷ.3, саҳ.557 ва саҳ.561
- ↑ Минқарӣ, Вақъат Сиффин, 1382ҳ.қ, саҳ.477
- ↑ Минқарӣ, Вақъат Сиффин, 1382ҳ.қ, саҳ.478
- ↑ Минқарӣ, Вақъат Сиффин, 1382ҳ.қ, саҳ.477-480
- ↑ Минқарӣ, Вақъат Сиффин, 1382ҳ.қ, саҳ.480-481; Динаварӣ, Ахбор-ут-тивол, 1368ҳ.ш, саҳ.188-189
- ↑ Яъқубӣ, Таърих ал-Яъқубӣ, Дор содир, ҷ.2, саҳ.188-189
- ↑ Минқарӣ, Вақъат Сиффин, 1382ҳ.қ, саҳ.482
Сарчашма
- Балозурӣ, Аҳмад ибни Яҳё, Китоб ҷумал мин ансоб-ил-ашроф, таҳқиқи Суҳайл Закор ва Риёз Зириклӣ, Бейрут, Дор-ул-фикр, ат-Табъат-ул-аввал, 1417ҳ.қ.
- Динаварӣ, Аҳмад ибни Довуд, ал-Ахбор-ут-тивол, таҳқиқи Абдулмунъим Амир, Ҷамолуддин Шиёл, Қум, Маншурот ал-Разӣ, 1368ҳ.ш.
- Ибни Мискавайҳ, Аҳмад ибни Муҳаммад, Таҷоруб-ул-умам, Бейрут, Дор-ул-кутуб-ил-илмия, 1424ҳ.қ/2003м.
- Маҷлисӣ, Муҳаммадбоқир, Миръот-ул-уқул фи шарҳи ахбор оли-р-расул, мусаҳҳеҳ: Ҳашим Расулии Маҳаллотӣ, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, Теҳрон, 1404ҳ.қ.
- Минқарӣ, Наср ибни Музоҳим, Вақъат Сиффин, таҳқиқи Абдуссалом Муҳаммад Ҳорун, Қоҳира, Муассисат-ул-арабият-ил-ҳадиса, ал-Табъат-ус-сония, 1382ҳ.қ, Офсет, Қум, Маншурот Мактаба ал-Маръашӣ ал-Наҷафӣ, 1404ҳ.қ.
- Табарӣ, Муҳаммад ибни Ҷарир, Таърих-ул-умам ва-л-мулук, таҳқиқи Муҳаммад Абулфазл Иброҳим, Бейрут, Дор-ут-турос, ат-Табъат-ус-сония, 1387ҳ.қ.
- Ҷаъфар Субҳонӣ, Фурӯғи вилоят, Қум, Интишороти Саҳифа, 1368ҳ.ш.
- Яъқубӣ, Аҳмад ибни Абияъқуб, Таърих ал-Яъқубӣ, Бейрут, Дор содир, бе таърих.