Ҳадиси Марв
| Номҳои дигар | Ҳадиси Имом Ризо (а) дар шаҳри Марв |
|---|---|
| Мавзуъ | Имомат |
| Содиршуда аз | Имом Ризо (а) |
| Ровии аслӣ | Абдулазиз ибни Муслим |
| Сарчашмаи шиа | Туҳаф-ул-уқул, Кофӣ ва Амолии Садуқ |
| Таъйиди қуръонӣ | Ояти 124 сураи Бақара, ояти 36 сураи Аҳзоб |
Ҳадиси Марв (форсӣ: حدیث مَرْوْ) аз суханони Имом Ризо (а) дар бораи вижагиҳо ва шароити имоми маъсум (а), ки дар шаҳри Марв хитоб ба Абдулазиз ибни Муслим баён шудааст. Дар ин ривоят имомат мақоме илоҳӣ ва хоси шахсони баргузида муаррифӣ шуда, ки пас аз Пайғамбар (с) ба Имом Алӣ (а) ва фарзандони маъсуми ӯ мерасад. Хусусиятҳое чун бартарии илмию ахлоқӣ, шуҷоат ва нақши меҳварӣ дар дин ва ваҳдати ҷомеа, барои имом баршумурда шуда ва ишора шуда ки ибодот ва аҳком дар сояи имомат ба камол мерасанд.
Ҳадиси Марв дар сарчашмаҳои шиӣ монанди китоби ал-Кофӣ нақл шуда ва бо вуҷуди заъфи санадӣ, ба далели шуҳрат ва ҳамхонӣ муҳтавои он бо усули қуръонӣ ва каломӣ мавриди истиноди олимони шиа қарор гирифтааст. Аз ин ҳадис дар тафсирҳои шиа барои шарҳи оятҳои вобаста ба мавзуи имомат ва дар асарҳои каломӣ барои баёни имомат ва нақди дидгоҳҳои мухолиф истифода мешавад.
Ҷоёгоҳи ҳадиси Марв дар шинохти имом
Ҳадиси Марв шомили суханон ва далелҳои Имом Ризо (а) дар бораи хусусиятҳо ва шароити имомат аст.[1] Ин ҳадис дар шаҳри Марв ва хитоб ба Абдулазиз ибни Муслим баён шудааст. Ин ҳадис барои исботи бартарии имомони шиа далелҳои қуръонӣ ва ақлӣ овардааст.[2] Ин ривоят дар шароите гуфта шуд, ки дар ҷомеаи исломӣ дар бораи масъалаи имомат ихтилофи назар вуҷуд дошт.[3] Гуфта шуда, Имом Ризо (а) ин суханонро дар посух ба сардаргумиҳо дар бораи имомат, пас аз пазириши вилоятъаҳдӣ, баён намудааст.[4]
Корбурдҳо
Сарчашмаҳои тафсирӣ ҳадиси Марвро барои шарҳи оятҳои қуръонии вобаста ба мавзуи имомат, аз ҷумла оятҳои 124 сураи Бақара,[5] 3 сураи Моида,[6] 68 ва 69 сураи Қасас[7] ва 36 сураи Аҳзоб,[8] ҳамчун далели қуръонӣ ба кор бурдаанд. Ҳамчунин дар асарҳои каломӣ[9] ва дигар осор[10] аз он барои баҳс дар мавзуоте менанди сифоти имом, шароити имомат ва посух ба дидгоҳҳои аҳли суннат истифода шудааст. Шеваи истидлолии Имом Ризо (а) дар ин ҳадис низ мавриди таваҷҷуҳи бархе пажӯҳишгарон будааст.[11]
Эътибори ҳадис
Ҳадиси Марв дар сарчашмаҳои ҳадисии шиа ҳамчун китобҳои ал-Кофӣ,[12] Амолии Шайхи Садуқ[13] ва Туҳаф-ул-уқул[14] бо тафовутҳое дар матн нақл шудааст. Санади комили он дар китоби Камол-уд-дини Шайхи Садуқ аз ду тариқи ривоӣ сабт шудааст.[15] Ин ҳадис дар китоби ал-Кофӣ бидуни зикри комили санад[16] ва дар китоби Туҳаф-ул-уқул бидуни санад омадааст,[17] ки аз назари қоидаҳои ҳадисшиносӣ заъфи санадӣ маҳсуб мешавад. Бо ин ҳол, олимони шиа бо такя бар шуҳрати ин ҳадис дар манобеи муътабар ва ҳамсӯии муҳтавои он бо усули куллии Қуръон, суннат ва истидлолҳои ақлии матраҳ дар боби имомат, онро муътабар донистаанд.[18]
Муҳтавои ҳадис
Дар ҳадиси Марв, Имом Ризо (а) бо истинод ба оятҳои Қуръон ба баёни ҷойгоҳи имомат пас аз тавҳид ва нубувват пардохта ва шинохту насби имомро танҳо дар ихтиёри Худо донистааст.[19] Имом бо ишора ба ояти икмол иблоғи умумии ин мақомро ба воситаи Пайғамбар (с) дар ҳаҷҷатулвидоъ ёдовар мешавад.[20] Ҳамчунин бо ишора ба достони ҳазрати Иброҳим (а) мақоми имоматро махсуси шахсони баргузида ва пок дониста, ки пас аз Пайғамбар (с) ба Имом Алӣ (а) ва сипас ба фарзандони маъсуми ӯ мерасад.[21]
Дар ин ҳадис вижагиҳое барои имом баршумурда шуда, ки аз ҷумлаи онҳо бартарии илмӣ ва ахлоқӣ, шарҳи садр, шуҷоат дар иҷрои ҳудуди Илоҳӣ ва ягона будан аст.[22] Интихоби имом бидуни дар назар гирифтани ин хусусиятҳоро мавриди нақд қарор додааст.[23] Имом Ризо (а) имомро меҳвари ҳифзи дин, эҷоди ваҳдат дар ҷомеаи исломӣ ва иҷрои аҳкоми Илоҳӣ муаррифӣ мекунад.[24] Ҳамчунин дар ин ривоят ишора шуда, ки ибодот ва аҳкоми исломӣ монанди намоз, рӯза ва ҷиҳод дар сояи имомат ба камол мерасанд.[25]
Матн ва тарҷумаи тоҷикии ҳадис
قَالَ عَبْدُ الْعَزِیزِ بْنُ مُسْلِمٍ کُنَّا مَعَ الرِّضَا ع بِمَرْوَ فَاجْتَمَعْنَا فِی الْمَسْجِدِ الْجَامِعِ بِهَا فَأَدَارَ النَّاسُ بَیْنَهُمْ أَمْرَ الْإِمَامَةِ فَذَکَرُوا کَثْرَةَ الِاخْتِلَافِ فِیهَا فَدَخَلْتُ عَلَى سَیِّدِی وَ مَوْلَایَ الرِّضَا ع فَأَعْلَمْتُهُ بِمَا خَاضَ النَّاسُ فِیهِ فَتَبَسَّمَ ع ثُمَّ قَالَ ع یَا عَبْدَ الْعَزِیزِ جَهِلَ الْقَوْمُ وَ خُدِعُوا عَنْ أَدْیَانِهِمْ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ لَم یَقْبِضْ نَبِیَّهُ ص حَتَّى أَکْمَلَ لَهُ الدِّینَ وَ أَنْزَلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنَ فِیهِ تِبْیَانُ کُلِّ شَیْءٍ وَ بَیَّنَ فِیهِ الْحَلَالَ وَ الْحَرَامَ وَ الْحُدُودَ وَ الْأَحْکَامَ وَ جَمِیعَ مَا یَحْتَاجُ إِلَیْهِ النَّاسُ کَمَلًا فَقَالَ (ما فَرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِنْ شَیْءٍ)
وَ أَنْزَلَ عَلَیْهِ فِی حِجَّةِ الْوَدَاعِ وَ هِیَ آخِرُ عُمُرِهِ ص- الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دِیناً وَ أَمْرُ الْإِمَامَةِ مِنْ کَمَالِ الدِّینِ وَ لَمْ یَمْضِ ص حَتَّى بَیَّنَ لِأُمَّتِهِ مَعَالِمَ دِینِهِ وَ أَوْضَحَ لَهُمْ سُبُلَهُمْ وَ تَرَکَهُمْ عَلَى قَصْدِ الْحَقِّ وَ أَقَامَ لَهُمْ عَلِیّاً ع عَلَماً وَ إِمَاماً وَ مَا تَرَکَ شَیْئاً مِمَّا تَحْتَاجُ إِلَیْهِ الْأُمَّةُ إِلَّا وَ قَدْ بَیَّنَهُ فَمَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ لَمْ یُکْمِلْ دِینَهُ فَقَدْ رَدَّ کِتَابَ اللَّهِ وَ مَنْ رَدَّ کِتَابَ اللَّهِ فَقَدْ کَفَر
هَلْ یَعْرِفُونَ قَدْرَ الْإِمَامَةِ وَ مَحَلَّهَا مِنَ الْأُمَّةِ فَیَجُوزَ فِیهَا اخْتِیَارُهُمْ إِنَّ الْإِمَامَةَ خَصَّ اللَّهُ بِهَا إِبْرَاهِیمَ الْخَلِیلَ ع بَعْدَ النُّبُوَّةِ وَ الْخُلَّةِ مَرْتَبَةً ثَالِثَةً وَ فَضِیلَةً شَرَّفَهُ بِهَا وَ أَشَادَ بِهَا ذِکْرَهُ فَقَالَ جَلَّ وَ عَزَّ وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ الْخَلِیلُ سُرُوراً بِهَا وَ مِنْ ذُرِّیَّتِی قالَ لا یَنالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ فَأَبْطَلَتْ هَذِهِ الْآیَةُ إِمَامَةَ کُلِّ ظَالِمٍ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ صَارَتْ فِی الصَّفْوَةِ ثُمَّ أَکْرَمَهَا اللَّهُ بِأَنْ جَعَلَهَا فِی ذُرِّیَّةِ أَهْلِ الصَّفْوَةِ وَ الطَّهَارَةِ فَقَالَ وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ یَعْقُوبَ نافِلَةً وَ کُلًّا جَعَلْنا صالِحِینَ. وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَیْنا إِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِیتاءَ الزَّکاةِ وَ کانُوا لَنا عابِدِینَ فَلَمْ تَزَلْ تَرِثُهَا ذُرِّیَّتُهُ ع بَعْضٌ عَنْ بَعْضٍ قَرْناً فَقَرْناً حَتَّى وَرِثَهَا النَّبِیُّ ص فَقَالَ اللَّهُ إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا
فَکَانَتْ لَهُمْ خَاصَّة فَقَلَّدَهَا النَّبِیُّ ص عَلِیّاً ع فَصَارَتْ فِی ذُرِّیَّتِهِ الْأَصْفِیَاءِ الَّذِینَ آتَاهُمُ اللَّهُ الْعِلْمَ وَ الْإِیمَانَ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ وَ قالَ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِیمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِی کِتابِ اللَّهِ إِلى یَوْمِ الْبَعْثِ فَهذا یَوْمُ الْبَعْثِ وَ لکِنَّکُمْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ عَلَى رَسْمِ مَا جَرَى وَ مَا فَرَضَهُ اللَّهُ فِی وُلْدِهِ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ إِذْ لَا نَبِیَّ بَعْدَ مُحَمَّدٍ ص فَمِنْ أَیْنَ یَخْتَارُ هَذِهِ الْجُهَّالُ الْإِمَامَةَ بِآرَائِهِمْ إِنَّ الْإِمَامَةَ مَنْزِلَةُ الْأَنْبِیَاءِ وَ إِرْثُ الْأَوْصِیَاءِ إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ وَ خِلَافَةُ رَسُولِهِ ص وَ مَقَامُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ خِلَافَةُ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ ع إِنَّ الْإِمَامَ زِمَامُ الدِّینِ وَ نِظَامُ الْمُسْلِمِینَ وَ صَلَاحُ الدُّنْیَا وَ عِزُّ الْمُؤْمِنِین
الْإِمَامُ أُسُّ الْإِسْلَامِ النَّامِی وَ فَرْعُهُ السَّامِی بِالْإِمَامِ تَمَامُ الصَّلَاةِ وَ الزَّکَاةِ وَ الصِّیَامِ وَ الْحَجِّ وَ الْجِهَادِ وَ تَوْفِیرُ الْفَیْءِ وَ الصَّدَقَاتِ وَ إِمْضَاءُ الْحُدُودِ وَ الْأَحْکَامِ وَ مَنْعُ الثُّغُورِ وَ الْأَطْرَافِ الْإِمَامُ یُحَلِّلُ حَلَالَ اللَّهِ وَ یُحَرِّمُ حَرَامَهُ وَ یُقِیمُ حُدُودَ اللَّهِ وَ یَذُبُّ عَنْ دِینِ اللَّهِ وَ یَدْعُو إِلَى سَبِیلِ اللَّهِ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ الْحُجَّةِ الْبَالِغَةِ الْإِمَامُ کَالشَّمْسِ الطَّالِعَةِ الْمُجَلِّلَةِ بِنُورِهَا لِلْعَالَمِ وَ هُوَ بِالْأُفُقِ حَیْثُ لَا تَنَالُهُ الْأَبْصَارُ وَ لَا الْأَیْدِی الْإِمَامُ الْبَدْرُ الْمُنِیرُ وَ السِّرَاجُ الزَّاهِرُ وَ النُّورُ الطَّالِعُ وَ النَّجْمُ الْهَادِی فِی غَیَابَاتِ الدُّجَى وَ الدَّلِیلُ عَلَى الْهُدَى وَ الْمُنْجِی مِنَ الرَّدَى
الْإِمَامُ النَّارُ عَلَى الْیَفَاعِ الْحَارُّ لِمَنِ اصْطَلَى وَ الدَّلِیلُ فِی الْمَهَالِکِ مَنْ فَارَقَهُ فَهَالِکٌ الْإِمَامُ السَّحَابُ الْمَاطِرُ وَ الْغَیْثُ الْهَاطِلُ وَ السَّمَاءُ الظَّلِیلَةُ وَ الْأَرْضُ الْبَسِیطَةُ وَ الْعَیْنُ الْغَزِیرَةُ وَ الْغَدِیرُ وَ الرَّوْضَةُ الْإِمَامُ الْأَمِینُ الرَّفِیقُ وَ الْوَلَدُ الشَّفِیقُ وَ الْأَخُ الشَّقِیقُ وَ کَالْأُمِّ الْبَرَّةِ بِالْوَلَدِ الصَّغِیرِ وَ مَفْزَعُ الْعِبَادِ الْإِمَامُ أَمِینُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ خَلْقِهِ وَ حُجَّتُهُ عَلَى عِبَادِهِ وَ خَلِیفَتُهُ فِی بِلَادِهِ وَ الدَّاعِی إِلَى اللَّهِ وَ الذَّابُّ عَنْ حَرِیمِ اللَّهِ الْإِمَامُ مُطَهَّرٌ مِنَ الذُّنُوبِ مُبَرَّأٌ مِنَ الْعُیُوبِ مَخْصُوصٌ بِالْعِلْمِ مَوْسُومٌ بِالْحِلْمِ نِظَامُ الدِّینِ وَ عِزُّ الْمُسْلِمِینَ وَ غَیْظُ الْمُنَافِقِینَ وَ بَوَارُ الْکَافِرِینَ الْإِمَامُ وَاحِدُ دَهْرِهِ لَا یُدَانِیهِ أَحَدٌ وَ لَا یُعَادِلُهُ عَالِمٌ وَ لَا یُوجَدُ لَهُ بَدَلٌ وَ لَا لَهُ مِثْلٌ وَ لَا نَظِیرٌ مَخْصُوصٌ بِالْفَضْلِ کُلِّهِ مِنْ غَیْرِ طَلَبٍ مِنْهُ وَ لَا اکْتِسَابٍ بَلِ اخْتِصَاصٌ مِنَ الْمُفْضِلِ الْوَهَّابِ
فَمَنْ ذَا یَبْلُغُ مَعْرِفَةَ الْإِمَامِ أَوْ کُنْهَ وَصْفِهِ هَیْهَاتَ هَیْهَاتَ ضَلَّتِ الْعُقُولُ وَ تَاهَتِ الْحُلُومُ وَ حَارَتِ الْأَلْبَابُ وَ حَصِرَتِ الْخُطَبَاءُ وَ کَلَّتِ الشُّعَرَاءُ وَ عَجَزَتِ الْأُدَبَاءُ وَ عَیِیَتِ الْبُلَغَاءُ وَ فَحَمَتِ الْعُلَمَاءُ عَنْ وَصْف شَأْنٍ مِنْ شَأْنِهِ أَوْ فَضِیلَةٍ مِنْ فَضَائِلِهِ فَأَقَرَّتْ بِالْعَجْزِ وَ التَّقْصِیرِ فَکَیْفَ یُوصَفُ بِکُلِّیَّتِهِ أَوْ یُنْعَتُ بِکَیْفِیَّتِهِ أَوْ یُوجَدُ مَنْ یَقُومُ مَقَامَهُ أَوْ یُغْنِی غِنَاهُ وَ أَنَّى وَ هُوَ بِحَیْثُ النَّجْمُ عَنْ أَیْدِی الْمُتَنَاوِلِینَ وَ وَصْفِ الْوَاصِفِینَ أَ یَظُنُّونَ أَنَّهُ یُوجَدُ ذَلِکَ فِی غَیْرِ آلِ رَسُولِ اللَّهِ ص کَذَبَتْهُمْ وَ اللَّهِ أَنْفُسُهُمْ وَ مَنَّتْهُمُ الْأَبَاطِیلُ إِذِ ارْتَقَوْا مُرْتَقًى صَعْباً وَ مَنْزِلًا دَحْضاً زَلَّتْ بِهِمْ إِلَى الْحَضِیضِ أَقْدَامُهُمْ إِذْ رَامُوا إِقَامَةَ إِمَامٍ بِآرَائِهِمْ وَ کَیْفَ لَهُمْ بِاخْتِیَارِ إِمَامٍ وَ الْإِمَامُ عَالِمٌ لَا یَجْهَلُ وَ رَاعٍ لَا یَمْکُرُ مَعْدِنُ النُّبُوَّةِ لَا یُغْمَزُ فِیهِ بِنَسَب
وَ لَا یُدَانِیهِ ذُو حَسَبٍ فَالْبَیْتُ مِنْ قُرَیْشٍ وَ الذِّرْوَةُ مِنْ هَاشِمٍ وَ الْعِتْرَةُ مِنَ الرَّسُولِ ص شَرَفُ الْأَشْرَافِ وَ الْفَرْعُ عَنْ عَبْدِ مَنَافٍ نَامِی الْعِلْمِ کَامِلُ الْحِلْمِ مُضْطَلِعٌ بِالْأَمْرِ عَالِمٌ بِالسِّیَاسَةِ مُسْتَحِقٌّ لِلرِّئَاسَةِ مُفْتَرَضُ الطَّاعَةِ قَائِمٌ بِأَمْرِ اللَّهِ نَاصِحٌ لِعِبَادِ اللَّهِ إِنَّ الْأَنْبِیَاءَ وَ الْأَوْصِیَاءَ ص یُوَفِّقُهُمُ اللَّهُ وَ یُسَدِّدُهُمْ وَ یُؤْتِیهِمْ مِنْ مَخْزُونِ عِلْمِهِ وَ حِکْمَتِهِ مَا لَا یُؤْتِیهِ غَیْرُهُمْ یَکُونُ عِلْمُهُمْ فَوْقَ عِلْمِ أَهْلِ زَمَانِهِمْ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ جَلَّ وَ عَزَّ- أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لا یَهِدِّی إِلَّا أَنْ یُهْدى فَما لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ وَ قَالَ تَعَالَى فِی قِصَّةِ طَالُوتَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاهُ عَلَیْکُمْ وَ زادَهُ بَسْطَةً فِی الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ وَ اللَّهُ یُؤْتِی مُلْکَهُ مَنْ یَشاءُ وَ قَالَ فِی قِصَّةِ دَاوُدَ ع وَ قَتَلَ داوُدُ جالُوتَ وَ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْکَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَهُ مِمَّا یَشاءُ
وَ قَالَ لِنَبِیِّهِ ص وَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَیْکَ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ عَلَّمَکَ ما لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ وَ کانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکَ عَظِیماً وَ قَالَ فِی الْأَئِمَّةِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ عِتْرَتِهِ وَ ذُرِّیَّتِهِ- أَمْ یَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِلَى قَوْلِهِ سَعِیراً وَ إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اخْتَارَهُ اللَّهُ لِأُمُورِ عِبَادِهِ شَرَحَ صَدْرَهُ لِذَلِکَ وَ أَوْدَعَ قَلْبَهُ یَنَابِیعَ الْحِکْمَةِ وَ أَطْلَقَ عَلَى لِسَانِهِ فَلَمْ یَعْیَ بَعْدَهُ بِجَوَابٍ وَ لَمْ تَجِدْ فِیهِ غَیْرَ صَوَابٍ فَهُوَ مُوَفَّقُ مُسَدَّدٌ مُؤَیَّدٌ قَدْ أَمِنَ مِنَ الْخَطَإِ وَ الزَّلَلِ خَصَّهُ بِذَلِکَ لِیَکُونَ ذَلِکَ حُجَّةً عَلَى خَلْقِهِ شَاهِداً عَلَى عِبَادِهِ فَهَلْ یَقْدِرُونَ عَلَى مِثْلِ هَذَا فَیَخْتَارُونَهُ فَیَکُونُ مُخْتَارُهُمْ بِهَذِهِ الصِّفَة[26]
Ба дурустӣ, ки Худованди ҷалилу азиз ҷони Пайғамбараш саллаллоҳу алайҳи ва олиҳиро наситонд, то он ҳангом ки динро бар ӯ комил кард ва Қуръонро бар ӯ фирситод ки ошкоркунандаи ҳар чизе буд ва ҳалолу ҳарому аҳком ва ҳамаи ниёзҳои мардумро дар он, ба таври комил баён намуда буд ва фамуд: «Мо ҳеч чизро дар китоб фуругузор накардаем.» [ояти 38 сураи Анъом]
Абдулазиз ибни Муслим гуфт: Ҳамроҳи Имом Ризо, алайҳиссалом, дар шаҳри Марв будем ва дар масҷиди ҷомеи он шаҳр ҷамъ шудем ва мардум дар мавзуи имомат баҳсу гуфтугӯ мекарданд ва ихтилофи ақидаи бисёреро зикр карданд. Пас ман ба назди сарвару мавлоям Имом Ризо, алайҳиссалом, рафтам ва эшонро аз суханони мардум огоҳ намудам. Имом Ризо, алайҳиссалом, лабханде зад, он гоҳ фармуд: Эй Абдулазиз, ин тоифа надонистанд ва дар дини худ фирефта шуданд.
Ба дурустӣ, ки Худованди ҷалилу азиз ҷони Пайғамбараш саллаллоҳу алайҳи ва олиҳиро наситонд, то он ҳангом ки динро бар ӯ комил кард ва Қуръонро бар ӯ фирситод ки ошкоркунандаи ҳар чизе буд ва ҳалолу ҳарому аҳком ва ҳамаи ниёзҳои мардумро дар он, ба таври комил баён намуда буд ва фамуд: «Мо ҳеч чизро дар китоб фуругузор накардаем.» [ояти 38 сураи Анъом]
Ва дар ҳаҷҷи поёнӣ, ки поёни умри Пайғамбар, саллаллоҳу алайҳи ва олиҳ, буд бар ӯ фурӯ фиристод: «Имрӯз дини шуморо бароятон комил ва неъмати худро бар шумо тамом гардонидам ва Исломро барои шумо ба унвони оин баргузидам.» [ояти 3 сураи Моида] Ва мавзуи имомат аз комил шудан ва камоли дин аст. Ва Пайғамбар, саллаллоҳу алайҳи ва олиҳ, дарнагузашт то он гоҳ ки нишонаҳои динашро бар уммати хеш ошкор намуд ва роҳҳояшонро бар онон рӯшан сохт ва ононро дар роҳи ҳақ ниҳод ва Алӣ алайҳиссаломро барои онон то ҳамеша парчамдору пешво қарор дод ва ҳеҷ чиз аз ниёзҳои уммати хешро раҳо насохт, магар он ки анро ошкору возеҳ намуд. Пас ҳарки пиндорад, ки Худованд динашро комил нанамуда бегумон китоби Худоро напазируфтааст ва ҳарки китоби Худоро напазирад қатъан куфр варзидааст.
Оё аз манзилату ҷойгоҳи имом дар миёни уммат огоҳӣ доранд, то интихоби онон дар масъалаи имомат раво бошад?! Ҳамоно имомат [шаъне] аст, ки Худованд Иброҳими халил алайҳиссаломро пас аз нубувват ва дӯсти холиси Худо шудан, дар мартабаи севвум, вижаи ӯ сохт ва фазилатест, ки бо он бузургаш дошт ва номашро баландовоза намуд, пас Худованди ҷалилу азиз фармуд: «Ва чун Иброҳимро Парвардигораш биозмуд ва вай он ҳамаро ба наҷом расонид, Худо ба ӯ фармуд: Ман туро пешвои мардум қарор додам.» [ояти 124 сураи Бақара] Иброҳим, алайҳиссалом, бо хушҳолӣ аз имомати хеш гуфт: «аз дудмонам [чӣ тавр? Оё имомат ба онҳо ҳам мерасад?] Фармуд: Паймони Ман ба бедодгарон намерасад.» [ояти 124 сураи Бақара] Пас ин оят имомату пешвоии ҳар бедодгару ситампешаеро то рӯзи растохез ботил сохт ва имоматро дар баргузидагон ниҳод. Он гоҳ Худованд бо ниҳодани имомат дар насли баргузидагону покон, онро бузург ва арҷманд дошт ва фармуд: «Ва Исҳоҷу Яъқубро ба унвони неъмате афзун ба ӯ бахшидем ва ҳамаро аз шоистагон қарор додем* ва ононро пешвоёне қарор додем, ки ба фармони мо ҳидоят мекарданд ва ба эшон анҷом додани корҳои нек ва барпо доштани намоз ва додани закотро ваҳй кардем ва онон парастандаи мо буданд». [оятҳои 72 ва 73 сураи Анбиё] Пас пайваста ва қарн ба карн, насли ӯ имоматро аз якдигар ба ирс бурданд, то он гоҳ ки Пайғамбар, саллаллоҳу алайҳи ва олиҳ, онро ба ирс бурд ва Худованд фармуд: «Дар ҳақиқат, наздиктарини мардум ба Иброҳим ҳамон касоне ҳастанд, ки ӯро пайравӣ кардаанд ва низ ин Пайғамбар ва касоне ки [ба ӯ] имон овардаанд». [ояти 68 сураи Оли Имрон]
Пас имомат махсуси онҳо шуд ва Пайғамбар, саллаллоҳу алайҳи ва олиҳ, имоматро ба Алӣ, алайҳиссалом, вониҳод ва дар фарзандони баргузидаи эшон; ҳамон касоне ки Худованд ба онҳо донишу имон дода буд, ниҳода шуд ва ин ҳамон сухани Худованд аст, ки: «Вале касоне, ки донишу имон ёфтаанд, мегӯянд: Қатъан шумо [ба хотири он чи] дар китоби Худост то рӯзи растохез мондаед ва ин рӯзи растохез аст, вале шумо худатон намедонистед.» [ояти 56 сураи Рум] Ҳамон гуна, ки Худованд ба фарзандони ӯ то рӯзи вопасин ҷорӣ сохта ва воҷиб намуд; чароки пайғамбаре пас аз Муҳаммад, саллаллоҳу алайҳи ва олиҳ, нест, пас ин нодонҳо аз куҷо мехоҳанд бо назари худ имоматро интихоб кунанд?! Ҳамоно имомат шаън ва мақоми пайғамбарон ва мероси авсиёи эшон аст. Ва ба дурустӣ, ки имомат хилофати Худованди азизу ҷалил ва ҷонишинии Расули Ӯ, саллаллоҳу алайҳи ва олиҳ, ва мақоми амири муъминон Алӣ, алайҳиссалом, ва ҷонишинии Ҳасану Ҳусайн, алайҳимоссалом, аст. Бегумон имом сарриштаи дину назмдиҳандаи [умури] муслимин ва салоҳи дунё ва бузургмандии муъминон аст.
Имом бунён ва решаи Исломи физоянда ва шохаи фарозманд аст. Ба воситаи имом аст, ки намозу рӯзаву закоту ҳаҷҷу ҷиҳод ба камол расад ва ғаниматҳои бидуни пайкор ва садақаҳо бисёр гардад ва ҳудуду аҳкоми Иломӣ ба анҷом расад ва марзҳову канораҳо[-и сарзамини исломӣ] муҷозибат шавад. Имом ҳалоли Худоро ҳалол медорад ва ҳаромашро ҳаром ва ҳудуди Худоро иқома мекунад ва аз дини Худо посдорӣ менамояд ва бо ҳикмату андарзи неку ва далели расо ба роҳи Худо фаро мехонад. Имом ҳамонанди офтоби фурӯзонест, ки нураш гетиро дар бар гирад ва каронаест, ки нигоҳҳо ва дастҳо ба он нарасад. Имом моҳи дурахшанда ва чароғи партавафкан ва рӯшаноии тобанда ва ситораи роҳанмо дар нопайдоии шабҳои зулмонӣ ва роҳнамои ҳидоят ва наҷотбахш аз табоҳӣ аст.
Имом шуълаи фурӯзанда бар теппа ва гармидеҳ бар сармозада ва роҳнамо дар маҳлакаҳост ва ҳар он кас ки аз он ҷудо гардад нобуд шавад. Имом абре боронзо ва резабороне пайваста ва осмони соягустар ва замине фарох ва чашмаҳои ҷӯшон ва биркаву гулистон. Имом амине дӯст ва падаре меҳрубон ва бародаре беназир ва модаре дилсӯзи фарзанди хурдсоли хеш ва паноҳгоҳи бандагон аст. Имом амини Худованд дар заминаш ва дар миёни халқаш ва ҳуҷҷати ӯ бар бандагонаш ва ҷонишини ӯ дар сарзаминҳояш ва даъваткунанда ба Худо ва посдори ҳарими Худост. Имом аз гуноҳон пок ва аз айбҳо дур ва илм хоси ӯ гашта ва ба бурдборӣ шинохта шуда ва низоми дин ва бузургмандии муслимин ва хашмбарангези мунофиқин ва табоҳии кофирин аст. Имом ягонаи даврони хеш аст; касе бо ӯ баробарӣ накунад ва донишманде ҳамсанги ӯ набошад ва назире барояш ёфт нашавад; ҳар фазилате, бе он ки бихоҳад ё биҷӯяд, ба ӯ дода шуда, балки фазилат аз сӯи Худои фазилатбахши бахшишпеша аст.
Пас чӣ касе бошад, ки ба шинохти имом ё васфи ҳақиқии ӯ даст ёбад?! Ҳайҳот, ҳайҳот! Хирадҳо ба бероҳа рафтаанд ва хотирҳо саргардон ва андешаҳо ҳайрон ва суханронон забонбаргирифта ва шоирон вомонда ва адибон нотавон ва сухандонон алкан ва донишмандон фурӯмонда аз тавсифи манзилате аз манзилатҳои ӯ ё фазилате аз фазилатҳои ӯянд ва ба фурӯмондагию кутоҳии хеш иқрор доранд. Пас чӣ гуна тавонанд, ки ҳамаи сифатҳояш ё чигунагии онро тавсиф кунанд?! Ва ё касе ки ҷойгузини ӯ гардад ёфт шавад ё бениёзе ҳамчун ӯ бошад, ки ниёзи ниёзмандонро бароварад? Аз куҷо? Ва ҳол он ки ӯ дар ҷойгоҳи ситорае аст, ки аз дастраси дастёзон ва аз тавсифи васфкунандагон дур аст. Оё гумон доранд, ки имом ҷуз дар хонадони Расули Худо, саллаллоҳу алайҳи ва олиҳ, ёфт шавад?! Ба Худо савганд, ки худашон хештанро дурӯғпардоз шуморанд ва беҳӯда орзу баранд. Аз гарданаи баланд ва ҷойгоҳи лағзандае, ки ба поин мелағзад боло рафтанд, зеро хостанд бо назарҳои [ноқиси] хеш имомеро насб кунанд ва чӣ гуна метавонанд имомеро интихоб кунанд? Ва ҳол он ки имом доноест, ки нодонӣ наварзад ва нигаҳбонест, ки ҳела накунад; сарчашмаи нубувват аст ва дар дудмонаш айбе набошад.
Ва ҳеч аслунасабдоре бо ӯ баробарӣ накунад, табораш аз Қурайш ва наслаш аз Ҳошим ва хонадони ӯ аз Расули Худо, саллаллоҳу алайҳи ва олиҳ, аст. Бузургмарде аз бузургмардон ва шохаи насли Абдуманоф аст. Афзояндаи дониш, комилкунандаи бурдборӣ, тавоно дар фармондеҳӣ, доно ба сиёсат ва сазовори раёсат аст. Фармонпазирӣ аз ӯ воҷиб, қоим ба амри Худо ва некхоҳи бандагони Худо аст. Ҳамоно пайғамбарон ва авсиёи эшон салавотуллоҳи алайҳимро Худованд тавфиқ диҳад ва поянда дорад ва аз манбаи донишу ҳикматаш он чизеро ба онон диҳад, ки ба дигарон надодааст. Дониши эшон варои дониши мардуми асри хеш аст ва ба таҳқиқ Худои азизу ҷалил фармуд: «Оё касе ки ба сӯи ҳақ раҳбарӣ мекунад сазовортар аст, ки мавриди пайравӣ қарор гирад ё касе ки роҳ меҷӯяд магар он ки ҳидоят шавад? Шуморо чӣ шудааст? Чӣ гуна доварӣ мекунед?» [ояти 35 сураи Юнус] Ва Худои мутаол дар достони Толут фармуд: «Дар ҳақиқат Худо ӯро бар шумо бартарӣ дода ва ӯро дар донишу нерӯи бадан бар шумо бартарӣ бахшидааст ва Худованд подшоҳии худро ба ҳар касе ки бихоҳад медиҳад.» [ояти 247 сураи Бақара] Ва дар достони Довуд алайҳиссалом фармуд: «Ва Довуд Ҷолутро кушт ва Худованд ба ӯ подшоҳӣ ва ҳикмат арзонӣ дошт ва аз он чи мехост ба ӯ омӯхт.» [ояти 251 сураи Бақара]
Ва ба Пайғамбараш, саллаллоҳу алайҳи ва олиҳ, фармуд: «Худованд китобу ҳикмат бар ту фурӯ фиристод ва он чиро намедонистӣ ба ту омӯхт ва фазли Худо бар ту ҳамвора бузург аст.» [ояти 113 сураи Нисо] Ва дар бораи пешвоён аз аҳли байту хонавода ва фарзандони ӯ фармуд: «Балки ба мардум [Аҳли Байт], барои он чи Худо аз фазли хеш ато карда рашк меварзанд» то он ҷо ки мефармояд: «...дӯзах». [ояти 54 ва 55 сураи Нисо] Ва бегумон чунончи Худованд бандаеро барои сарпарастии корҳои бандагонаш баргузинад дили васеъ ба ӯ бахшад ва чашмаҳои ҳикматро дар дилаш ҷорӣ созад ва забонашро гӯё кунад то пас аз он дар ҷавобгӯӣ вонамонад ва дар суханаш ҷуз дурустӣ набошад. Пас ӯ муваффақу поянда ва таъйидшуда бошад ва бешак аз ҳар иштибоҳу лағзиш эмин бошад. Ӯро аз хатоҳо дур дошт, то ҳуҷҷат ва гувоҳ бар бандагонаш бошад. Пас оё онон тавони ин гуна кореро доранд, то имомро баргузинанд ва баргузидашудаи онон дорои ин сифат бошад?! [29]
Эзоҳ
- ↑ Ҳошимӣ ва дигарон, Табйини сабку услуби эҳтиҷоҷи Имом Ризо дар ҳадиси Марв, саҳ.15
- ↑ Сайти Росихун
- ↑ Ҳошимӣ ва дигарон, Табйини сабку услуби эҳтиҷоҷи Имом Ризо дар ҳадиси Марв, саҳ.15
- ↑ Ҳошимӣ ва дигарон, Табйини сабку услуби эҳтиҷоҷи Имом Ризо дар ҳадиси Марв, саҳ.15
- ↑ Маликии Миёнҷӣ, Маноҳиҷ-ул-баён, 1414ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.347
- ↑ Баҳронӣ, ал-Бурҳон фи тафсир-ил-Қуръон, 1374ҳ.ш., ҷ.2, саҳ.224
- ↑ Баҳронӣ, ал-Бурҳон фи тафсир-ил-Қуръон, 1374ҳ.ш., ҷ.4, саҳ.282
- ↑ Мударрисӣ, Мин ҳуда-л-Қуръон, 1419ҳ.қ., ҷ.10, саҳ.338
- ↑ Табарсӣ, ал-Эҳтиҷоҷ, 1403ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.433; Ҳусайнии Теҳронӣ, Имомшиносӣ, 1422ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.108
- ↑ Маҷлисӣ, Биҳор-ул-анвор, 1403ҳ.қ., ҷ.25, саҳ.115; Шайхи Садуқ, Уюну ахбор-ир-Ризо (а), 1378ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.216; Ҳошимии Хӯӣ, Минҳоҷ-ул-бароа, 1400ҳ.қ., ҷ.16, саҳ.102; Астарободӣ, ал-Ҳошия ало Усул-ил-кофӣ, 1430ҳ.қ., саҳ.142; Мунтазирӣ, Диросот фи вилоят-ил-фақиҳ ва фиқҳ-ид-давлат-ил-исломия, 1409ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.385
- ↑ Ҳошимӣ ва дигарон, Табйини сабку услуби эҳтиҷоҷи Имом Ризо дар ҳадиси Марв, саҳ.15-29
- ↑ Кулайнӣ, ал-Кофӣ, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.198
- ↑ Садуқ, ал-Амолӣ, 1376ҳ.ш., саҳ.674
- ↑ Ибни Шуъбаи Ҳарронӣ, Туҳаф-ул-уқул, 1363ҳ.ш., саҳ.436
- ↑ Шайхи Садуқ, Камол-уд-дин, 1395ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.675
- ↑ Кулайнӣ, ал-Кофӣ, 1407ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.198
- ↑ Ибни Шуъбаи Ҳарронӣ, Туҳаф-ул-уқул, 1363ҳ.ш., саҳ.436
- ↑ Лаббоф, Ҳадиси Марв дар мероси илмии Сиқатулислом Муҳаммад ибни Яъқуби Кулайнӣ, 1392ҳ.ш., саҳ.25-27
- ↑ Ҳошимӣ ва дигарон, Табйини сабку услуби эҳтиҷоҷи Имом Ризо дар ҳадиси Марв, саҳ.15
- ↑ Ҳошимӣ ва дигарон, Табйини сабку услуби эҳтиҷоҷи Имом Ризо дар ҳадиси Марв, саҳ.15
- ↑ Ҳусайнии Теҳронӣ, Имомшиносӣ, 1422ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.108-115
- ↑ Фаттоҳизода ва Аҳадиён, Таҳлили муҳтавои ривояти разавӣ, саҳ.79
- ↑ Ҳусайнии Теҳронӣ, Имомшиносӣ, 1422ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.108-115
- ↑ Фаттоҳизода ва Аҳадиён, Таҳлили муҳтавои ривояти разавӣ, саҳ.79
- ↑ Ҳусайнии Теҳронӣ, Имомшиносӣ, 1422ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.108-115
- ↑ Ибни Шуъбаи Ҳарронӣ, Туҳаф-ул-уқул, 1363ҳ.ш., саҳ.436
- ↑ Ибни Шуъбаи Ҳарронӣ, Туҳаф-ул-уқул, 1363ҳ.ш., саҳ.436
- ↑ Содиқзода, Тарҷумаи Туҳаф-ул-уқул, 1382ҳ.ш., саҳ.795-803
- ↑ Содиқзода, Тарҷумаи Туҳаф-ул-уқул, 1382ҳ.ш., саҳ.795-803
Сарчашма
- Астарободӣ, Мулломуҳаммадамин, ал-Ҳошия ало Усул-ил-кофӣ, муҳаққиқ: Мавло Халил Қазвинӣ ва Алии Фозилӣ, Қум, Дор-ул-ҳадис, чопи аввал, 1430ҳ.қ.
- Баҳронӣ, Ҳошим ибни Сулаймон, ал-Бурҳон фи тафсир-ил-Қуръон, Қум, Муассисат-ул-беъса, Қисм-уд-диросот-ул-исломия, чопи аввал, 1374ҳ.ш.
- Ибни Шуъбаи Ҳарронӣ, Ҳасан ибни Алӣ, Туҳаф-ул-уқул, муҳаққиқ: Алиакбари Ғаффорӣ, Қум, Ҷомеаи мударрисин, чопи дувум, 1363ҳ.ш.
- Кулайнӣ, Муҳаммад ибни Яъқуб, ал-Кофӣ, тасҳеҳ: Алиакбари Ғаффорӣ ва Муҳаммади Охундӣ, Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, чопи чаҳорум, 1407ҳ.қ.
- Лаббоф, Алӣ, Ҳадиси Марв дар мероси илмии Сиқатулислом Муҳаммад ибни Яъқуби Кулайнӣ, Теҳрон, Мунир, 1392ҳ.ш.
- Маликии Миёнҷӣ, Муҳаммадбоқир, Маноҳиҷ-ул-баён фи тафсир-ил-Қуръон, Теҳрон, Вазорати фарҳангу иршоди исломӣ, Созмони чопу интишорот, чопи аввал, 1414ҳ.қ.
- Маҷлисӣ, Муҳаммадбоқир, Биҳор-ул-анвор-ил-ҷомеа лидурари ахбор-ил-аиммат-ил-атҳор, Бейрут, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, чопи дувум, 1403ҳ.қ.
- Мударрисӣ, Муҳаммадтақӣ, Мин ҳуда-л-Қуръон, Теҳрон, Дор муҳибб-ил-Ҳусайн, чопи аввал, 1419ҳ.қ.
- Мунтазирӣ, Ҳусайналӣ, Диросот фи вилоят-ил-фақиҳ ва фиқҳ-ид-давлат-ил-исломия, Қум, ал-Марказ-ул-оламӣ ли-д-диросот-ил-исломия, чопи дувум, 1409ҳ.қ.
- Табарсӣ, Аҳмад ибни Алӣ, ал-Эҳтиҷоҷ ало аҳл-ил-лаҷоҷ, муҳаққиқ: Муҳаммадбоқир Хирсон, Нашри Муртазо, чопи аввал, 1403ҳ.қ.
- Фаттоҳизода, Фатҳия ва Ҳусайни Аҳадиён, Таҳлили муҳтавои ривояти разавӣ дар бораи вижагиҳо ва шохисаҳои имомат аз Китоб-ул-ҳуҷҷаи Кофӣ, фаслномаи Фарҳанги разавӣ, соли шашум, №24, зимистони 1397ҳ.ш.
- Ҳошимӣ ва дигарон, Табйини сабку услуби эҳтиҷоҷи Имом Ризо дар ҳадиси Марв дар заминаи лузуми табаият аз ҳуҷҷати Илоҳӣ (бо меҳварияти Китоб-уд-ҳуҷҷаи Кофӣ) бар асоси назарияи куниши гуфтории Ҷонн Серл, маҷаллаи Пажӯҳиши динӣ, №45, поиз ва зимистони 1401ҳ.ш.
- Ҳошимии Хӯӣ, Мирзоҳабибуллоҳ, Минҳоҷ-ул-бароа фи шарҳи Наҳҷилбалоға, мутарҷим: Ҳасан Ҳасанзодаи Омулӣ ва Муҳаммадбоқири Камараӣ, муҳаққиқ: Иброҳими Миёнҷӣ, Теҳрон, Мактабат-ул-исломия, чопи чорум, 1400ҳ.қ.
- Ҳусайнзода, Содиқ, Тарҷумаи Туҳаф-ул-уқул, Қум, Интишороти Оли Алӣ алайҳиссалом, чопи аввал, 1382ҳ.ш.
- Ҳусайнии Теҳронӣ, Сайид Муҳаммадҳусайн, Имомшиносӣ, Машҳад, Муассисаи тарҷума ва нашри давраи улум ва маорифи исломӣ, чопи аввал, 1422ҳ.қ.
- Шайх Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ, ал-Амолӣ, Теҳрон, Китобчӣ, чопи шашум, 1376ҳ.ш.
- Шайхи Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ, Камол-уд-дин ва тамом-ун-неъма, Муҳаммад ибни Алӣ, Теҳрон, Исломия, чопи дувум, 1395ҳ.қ.
- Шайхи Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ, Уюну ахбор-ир-Ризо (а), 1378ҳ.ш.
- «تفاوت آموزههای حدیثی امام رضا (ع) در مدینه و مرو», Сайти Росихун, санаи боздид: 25 озари 1404ҳ.ш.