Jump to content

Үндана:Байъати Имом Алӣ бо халифаҳо

Иловаи пайвандҳо
Аз wikishia

Байъати Имом Алӣ (а) бо Хулафо ба дидгоҳҳои марбут ба байъат ё накардани Имом Алӣ (а) бо Абубакр، Умар ва Усмон ишора дорад ва аз масъалаҳои муноқишабренизи таърихи садри Ислом ба шумор меояд.

Аҳли суннат ин байъатро ихтиёрӣ ва нишонаи машруъияти Хулафои сегона донистаанд, дар ҳоле ки дар нигоҳи Шиъа, имомат мансаби илоҳӣ ва мустақил аз байъат аст. Уламои шиъа асли байъатро напазируфтаанд ё онро ношӣ аз икроҳ, иҷбор, тақия ва маслаҳатсанҷӣ барои ҳифзи ваҳдати ҷомеаи исломӣ медонанд ва баъзе гузоришҳои таърихӣ, аз ҷумла Вокеаи ҳуҷум ба хонаи Ҳазрати Фотима (с)، ба унвони шоҳидҳои таҳмили байъат матраҳ шудааст.

Уламои шиъа ҳамчунин бар ин боваранд, ки Имом Алӣ (а), бо вуҷуди истинод ба ҳаққи худ барои ҷонишинии Паёмбар (с) дар вокеаи Сақифа، ба манзури пешгирӣ аз зуҳури тафриқа дар ҷомеаи исломӣ ва дар шароити фардони ёрони кофӣ, аз пайгирии амалии ҳаққи худ худдорӣ кард.

Ҷойгоҳ

Байъати Имом Алӣ (а) бо Хулафои сегона аз масъалаҳои ихтилофии садри Ислом[1] ва аз мавзӯъҳои муноқишабренизи миёни шиъа ва аҳли суннат аст.[2] Ин мавзӯъ дар осори каломӣ, таърихӣ ва фирқашиносии ду мазҳаб баррасӣ шудааст.[3]

Аҳли суннат, байъати Имом Алӣ бо Хулафоро ихтиёрӣ, нишонаи сиёсии Хулафои нахустин дониста ва омили поёни ихтилофоти сиёсӣ пас аз рифлати Паёмбар (с) талаққӣ мекунанд.[4] Дар нигоҳи шиъа, имомат мансаби илоҳӣ аст ва вобаста ба байъати мардум нест.[5] Бар ин асос, бархе уламои шиъа асли байъати Имом Алӣ бо Хулафоро напазируфта ва бархе дигар, дар сурати пазириш, онро ношӣ аз икроҳ, иҷбор ё тақия тафсир кардаанд.[6] Бо ин ҳол, Шайхи Садуқ (даргузашт: 381 ҳ.қ.) тавқеъе мансуб ба Имом Маҳдӣ (аҷ) нақл карда, ки ишора ба байъати Аимма бо ҳокимони замон дорад.[7] Аммо Сайид Ҷаъфари Муртазо Омилӣ таъриҳпажӯҳи шиъа (даргузашт: 1441 ҳ.қ.) ин байъатҳоро иҷборӣ ва фоқиди далолат бар пазириши машруъияти ҳокимони донистааст.[8]

Маънои байъат

Мақолаи асосӣ: Байъат

Муҳаммадтақии Ҷаъфарӣ (даргузашт: 1377 ҳ.ш.) шореҳи Наҳҷ-ул-балоға، байъатро паймоне огоҳона ва мубтанӣ бар ихтиёр миёни мардум ва раҳбар медонад, ки дар сурати фардони шароит, эътибори худро аз даст медиҳад.[9] Ба гуфтаи Муҳаммадтақии Мисбоҳи Яздӣ (даргузашт: 1399 ҳ.ш.) байъат дар андешаи аҳли суннат маншаъи машруъияти ҳукумат аст аммо дар нигоҳи шиъа сарфан эъломи вафодорӣ ба ҳокими дорои машруъияти илоҳӣ маҳсуб мешавад.[10]

Оё Имом Алӣ бо Хулафо байъат кард?

Уламои шиъа дар бораи байъати Имом Алӣ бо Хулафо ду дидгоҳ доранд:

Байъат накардани Имом Алӣ бо Хулафо

Шуморе аз уламои шиъа, аз ҷумла Шайхи Муфид[11] ва Сайид Муртазо[12] (даргузашт: 436 ҳ.қ.) мӯътақиданд, ки Имом Алӣ (а) ҳаргиз бо Хулафо байъат накардааст. Хоҷа Насири Тӯсӣ (даргузашт: 672 ҳ.қ.) мутакаллими шиъа[13] ва Хондамир (даргузашт: 942 ҳ.қ.), таърихнигори аҳли суннат онро ба унвони эътиқоди шиъа гузориш кардаанд.[14] Шайхи Муфид бо истинод ба таъхири Имом Алӣ (а) дар байъат бо Абубакр истидлол мекунад, ки агар байъат воҷиб буд, таъхир дар он мусталзими хато ё инод буд, ки барои маъсум пазируфтанӣ нест.[15]

Бархе манзури Шайхи Муфидро нафии байъати ихтиёрӣ медонанд, зеро байъати иҷборӣ байъати воқеӣ маҳсуб намешавад.[16] Ба гуфтаи Муқотил ибни Атия (даргузашт: 505 ҳ.қ.) ҳатто агар дасти Абубакр бар дасти бастаи Имом Алӣ гузошта шуда бошад, ин амал нишонаи байъат нест, зеро дасти баста бар имтиноъ ва напазируфтани байъат далолат дорад.[17]

Шайхи Тӯсӣ (даргузашт: 460 ҳ.қ.) ривояте нақл кардааст, ки нишондиҳандаи радди дархости байъат бо Абубакр ва шоистадонистани худ барои Ҷонишинии Паёмбар аз сӯи Имом Алӣ (а) аст.[18] Муҳаммадбоқири Маҷлисӣ (даргузашт: 1110 ҳ.қ.) низ мӯътақид аст, ки Имом Алӣ (а) ҳатто шаш моҳ пас аз оғози замондории Абубакр бо ӯ байъат накард.[19]

Бар асоси ин дидгоҳ, рафтори Имом Алӣ ба сукут ва худдорӣ аз пайгирии ҳаққи худ тафсир шуда, на ҳифзи маслаҳат.[20] Ин дидгоҳ ба далели номушаххас будани таклифи касоне, ки ба пайравии Имом аз байъат худдорӣ кардаанд, мавриди таваҷҷуҳ қарор гирифтааст.[21]

Байъати иҷбории Имом Алӣ бо Хулафо

Бархе манобеъи шиъа гузориш додаанд, ки байъати Имом Алӣ (а) бо Хулафо, таҳти фишор ва таҳдид сурат гирифтааст.[22] Ба гуфтаи Расули Ҷаъфариён таъриҳпажӯҳ, ин нигоҳ дар миёни бархе аҳли суннат низ матраҳ шудааст.[23] Бархе гузоришҳо дар матнҳои аҳли суннат, низ ба таҳдиди Имом Алӣ (а) тавассути сарони Сақифа барои байъат бо Абубакр ишора доранд.[24] Табарӣ мутакаллими имомии қарни сеюм, ҳафт ривоят нақл карда, ки ҳикоят аз иҷбор ва таҳдид дар байъат бо Абубакр дорад.[25] Балозурӣ (даргузашт: 279 ҳ.қ.) гузориш дода, ки байъати Имом Алӣ бо Усмон бо таҳдиди Абдурраҳмон ибни Авф анҷом шудааст.[26]

Сақафӣ (даргузашт: 283 ҳ.қ.) дар Ал-Ғорот ба номае аз Имом Алӣ (а) ишора карда, ки баёнгари байъат дар шароити изтирорӣ аст.[27] Дар Номаи 28 Наҳҷ-ул-балоға низ Имом Алӣ (а) маҷбуршудан барои байъатро нишонаи мазлумияти худ донистааст.[28] Маделунг (даргузашт: 2023 м.) мусташриқ ва исломшиноси мӯътақид аст, ки пазириши зоҳирии замондории Абубакр тавассути Алӣ (а) ба маънои �алли ихтилофот набудааст ва Абубакр медониста, ки ин пазириш дар шароити икроҳӣ сурат гирифтааст.[29]

Гузоришҳое аз байъати иҷборӣ

Мақолаи асосӣ: Вокеаи ҳуҷум ба хонаи Ҳазрати Фотима (с)

Бархе манобеъи шиъа ба ҳуҷум ба хонаи Ҳазрати Фотима (с) пас аз вокеаи Сақифа ишора доранд, ки ҳадафи он гирифтани байъат аз Имом Алӣ (а) будааст.[30] Теъдоде аз саҳоба ҳамроҳи Алӣ (а) дар хонаи Фотима (с) таҳассун карда ва аз байъат худдорӣ карданд.[31] Умар ибни Хаттоб бо таҳдид ба оташзании хона, Алӣ (а)-ро ба иҷбор назди Абубакр бурд.[32] Теъдоде аз манобеъи аҳли суннат низ асли ҳуҷум ба хонаи Фотимаро бо тафовут дар ҷузъиёт нақл кардаанд.[33]

Ба гузориши китоби Ал-Имома ва-с-сияса аз манобеъи қарни сеюми ҳиҷрӣ, Имом Алӣ (а) ҳангоме бо Абубакр байъат кард, ки таҳдид ба қатл шуд.[34] Ба гуфтаи Масъудӣ (даргузашт: 346 ҳ.қ.) таърихнигори шиъа, Алӣ ибни Абӣ Толиб (а)-ро ба иҷбор назди Абубакр бурданд, то байъат кунад ва дасти ӯ таҳти фишор гирифта шуд, аммо ангуштҳояш баста буд ва боз нашуд ва Абубакр дасти бастаи ӯро гирифт ва онро байъат талаққӣ кард.[35]

Чароии байъати иҷборӣ ё сукути Имом Алӣ (а)

Мақолаи асосӣ: Сукути 25-солаи Имом Алӣ (а)

Донишмандони шиъа байъат накардан ё таъхири Имом Алӣ (а) дар байъат бо Хулафоро ношӣ аз риояти масолеҳи болотар ва пешгирӣ аз тафриқа дар ҷомеаи исломӣ медонанд.[36] Бархе гузоришҳо нишон медиҳад, ки Имом Алӣ (а) аз қиём алайҳи Абубакр пешгирӣ карда[37] ва танҳо ба манзури ҳифзи ваҳдати ҷомеаи исломӣ бо ӯ байъат кардааст.[38]

Бар асоси гузориши Балозурӣ, Усмон, байъат накардани Алӣ (а)-ро монеи ваҳдат ва муттарикаи мусулмонон дар Ҷангҳои ридда медонист ва пас аз он, Алӣ (а) байъат кард.[39] Тибқи ривояте, ки Сайид Муртазо[40] ва Шайхи Тӯсӣ[41] нақл кардаанд, Имом Алӣ (а) дар дуроҳаи интихоб миёни байъат бо Абубакр ё тан додан ба иртидоди ҷомеаи исломӣ қарор дошт. Ба гуфтаи Расули Ҷаъфариён таъриҳпажӯҳи шиъа, ҳукумат интизор дошт, ҳамон гуна ки Алӣ (а) байъат карда, дар ҷангҳои ридда низ ҳамроҳӣ кунад; аммо ӯ ҳамроҳӣ накард.[42]

Гузоришҳои таърихӣ нишон медиҳанд, ки Имом Алӣ (а) дар муқобили байъат бо Хулафо ҳимояти густурдае надошт[43] ва танҳо теъдоди маҳдуде аз ёрон барои қиём бо ӯ ҳамроҳ буданд.[44] Табарии Шиъӣ ишора мекунад, ки Паёмбар (с) аз Алӣ (а) аҳд гирифта буд дар сурати камбуди ёр барои эҳқоқи ҳақ, сукут кунад.[45]

Байъати Имом Алӣ (а) бо Хулафо дар нигоҳи аҳли суннат

Уламои аҳли суннат байъати Имом Алӣ (а) бо Хулафоро ношӣ аз ризоияти ӯ дониста ва ҳимоятҳои Имом Алӣ (а) аз Хулафоро нишонаи таъйид ва машруъиятбахшӣ ба онон медонанд.[46] Ибни Аби-л-Ҳадиди Муътазилӣ[47] ва Рашид Ризо (даргузашт: 1354 ҳ.қ.) аз шореҳони Наҳҷ-ул-балоға мӯътақиданд, ки Алӣ (а) ба манзури ҳифзи ваҳдати ҷомеаи исломӣ бо Абубакр байъат кард.[48] Ҳарчанд ба гуфтаи Ибни Аби-л-Ҳадид шоистагии бештаре барои хилофат дошт.[49]

Ба гуфтаи Мир Ҳомид Ҳусайн Лакҳнавӣ имоматпажӯҳи шиъа, аҳодиси марбут ба таъхири байъат, ки дар манобеъи муътабари аҳли суннат нақл шуда, асоси эътиқоди Сақифа (иҷмоъӣ будани байъат бо Абубакр)-ро махдуш мекунад.[50]

Макон ва замони байъат бо Абубакр

Гузоришҳо дар бораи макони байъат мухталиф аст[51] ва шомили Масҷиди Паёмбар (с)،[52] масири байни манзил ва масҷид،[53] хонаи Саъд ибни Убода[54] ва хонаи Имом Алӣ (а)[55] мешавад. Дар бораи замон низ нақлҳо мухталифанд. Тибқи нақли Шайхи Муфид, ҳамаи мусулмонон иҷмоъ доранд, ки байъат фавран набуда ва ақаллан бо се рӯз таъхир будааст.[56] Дар манобеъи таърихӣ замони байъат ба суратҳои зерин омадааст:

· Пеш аз дафни Паёмбар (с)[57] · Фавран пас аз дафни Паёмбар (с)[58] · Пас аз ҷамъоварии Қуръон[59] · Чил рӯз пас аз вокеаи Сақифа[60]

Бархе манобеъ низ гузориш кардаанд, ки Имом Алӣ (а) то замоне, ки Ҳазрати Фотима (с) зинда буд, байъат накард.[61] Бар ин асос, замони байъат ҳафтоду чанд рӯз пас аз вафоти Паёмбар (с)[62] ё шаш моҳ баъд аз он[63] будааст. бангмакӣ|200px|Тасвири ҷилди китоби Баррасии байъати Ҳазрати Имом Алӣ (а) бо Хулафо аз Сайид Шафеъ Ҳошимӣ

Ҷусторҳои вобаста

Эзоҳ

  1. ↑ Урайӣ Мӯъминӣ, «Байъати Имом Алӣ бо Хулафо», саҳ. 163.
  2. ↑ Ҳошимӣ, Баррасии байъати Ҳазрати Имом Алӣ (а) бо Хулафо, 1390 ҳ.ш., саҳ. 12.
  3. ↑ Барои намуна нигаред ба: Сайид Муртазо, Аш-Шофӣ фӣ-л-имома, 1407 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 237; Ибни Ҳазм, Ал-Фасл, 1416 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 79.
  4. ↑ Бухорӣ, Саҳеҳ-ул-Бухорӣ, 1410 ҳ.қ., ҷ. 6, саҳ. 396; Қушайрӣ, Муслим ибни Ҳаҷҷоҷ, Саҳеҳи Муслим, 1412 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 1381; Ибни Абдилбарр, Ал-Истиъоб, 1412 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 973.
  5. ↑ Ибни Майсам, Ан-Наҷот фӣ-л-қиёма, 1417 ҳ.қ., саҳ. 69.
  6. ↑ Фахрӣ, Таърихи ташайюъ аз садри Ислом то поёни давраи Хулафои рошидин, 1388 ҳ.ш., саҳ. 129.
  7. ↑ Шайхи Садуқ, Камол-уд-дин, 1395 ҳ.қ., ҷ. 2, саҳ. 485.
  8. ↑ Омилӣ, Ас-Саҳеҳ мин сирати-л-Имом Алӣ алайҳи-с-салом, 1430 ҳ.қ., ҷ. 9, саҳ. 314.
  9. ↑ Ҷаъфарӣ, Шарҳ ва тафсири Наҳҷ-ул-балоға, 1376 ҳ.ш., ҷ. 3, саҳ. 18.
  10. ↑ Мисбоҳи Яздӣ, Пурсишҳо ва посухҳо, 1391 ҳ.ш., саҳ. 29.
  11. ↑ Шайхи Муфид, Силсилаи муаллафоти-ш-Шайх-ил-Муфид, 1414 ҳ.қ., ҷ. 2, саҳ. 56.
  12. ↑ Сайид Муртазо, Аш-Шофӣ фӣ-л-имома, 1407 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 239.
  13. ↑ Хоҷа Насируддини Тӯсӣ, Алӣ (а) Мизон-ул-ҳақ, 1386 ҳ.ш., саҳ. 199.
  14. ↑ Хондамир, Таърихи Ҳабиб-ус-сияр, 1380 ҳ.ш., ҷ. 1, саҳ. 447.
  15. ↑ Шайхи Муфид, Силсилаи муаллафоти-ш-Шайх-ил-Муфид, 1414 ҳ.қ., ҷ. 2, саҳ. 56.
  16. ↑ Кӯронӣ, Сираномаи Амири-л-мӯъминин, 1401 ҳ.ш., ҷ. 1, саҳ. 668.
  17. ↑ Ибни Атия, Абҳо-л-мадод, 1423 ҳ.қ., ҷ. 1, саҳ. 203.
  18. ↑ Шайхи Тӯсӣ, Ал-Амолӣ, 1414 ҳ.қ., саҳ. 568.
  19. ↑ Маҷлисӣ, Биҳор-ул-анвор, 1403 ҳ.қ., ҷ. 28, саҳ. 366.
  20. ↑ Лаббоф, Мазлуме гумшуда дар Сақифа, 1385 ҳ.ш., ҷ. 4, саҳ. 149.
  21. ↑ Фахрӣ, Таърихи ташайюъ аз садри Ислом то поёни давраи Хулафои рошидин, 1388 ҳ.ш., саҳ. 130.
  22. ↑ Барои намуна нигаред ба: Аскарӣ, Нақши Оиша дар таърихи Ислом, 1390 ҳ.ш., ҷ. 1, саҳ. 105; Омилӣ, Ас-Саҳеҳ мин сирати-л-Имом Алӣ алайҳи-с-салом, 1430 ҳ.қ., ҷ. 9, саҳ. 308; Байзӯн, Рафторшиносии Имом Алӣ дар оинаи таърих, 1379 ҳ.ш., саҳ. 34; Ҳусайнии Милонӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ. 1, саҳ. 337.
  23. ↑ Ҷаъфариён, Таърих ва сираи сиёсии Амири-л-мӯъминин Алӣ ибни Абӣ Толиб (а), 1380 ҳ.ш., саҳ. 19 ва низ бингаред: Ғуломӣ, Пас аз ғуруб, 1388 ҳ.ш., саҳ. 187.
  24. ↑ Барои намуна нигаред ба: Ибни Қутайбаи Динаварӣ, Ал-Имома ва-с-сияса, 1410 ҳ.қ., ҷ. 1, саҳ. 30-33; Султон-ул-воъизини Шерозӣ, Шабҳои Пешовар, 1379 ҳ.ш., саҳ. 507-517.
  25. ↑ Табарӣ, Ал-Мусташрид фӣ-л-имома, 1415 ҳ.қ., саҳ. 373-384.
  26. ↑ Балозурӣ, Ҷумал мин ансоби-л-ашроф, 1417 ҳ.қ., ҷ. 6, саҳ. 128.
  27. ↑ Сақафӣ, Ал-Ғорот, 1395 ҳ.қ., ҷ. 1, саҳ. 306.
  28. ↑ Сайид Разӣ, Наҳҷ-ул-балоға, 1407 ҳ.қ., саҳ. 387-388.
  29. ↑ Маделунг, Ҷонишинии Ҳазрати Муҳаммад (с), 1377 ҳ.ш., саҳ. 80.
  30. ↑ Барои намуна нигаред ба: Ҳилолӣ, Китоби Сулайм ибни Қайс, 1407 ҳ.қ., саҳ. 40; Масъудӣ, Исбот-ул-васия, 1417 ҳ.қ., саҳ. 146; Айёшӣ, Тафсир-ул-Айёшӣ, 1380 ҳ.қ., ҷ. 2, саҳ. 67.
  31. ↑ Яъқубӣ, Таърих-ул-Яъқубӣ, Дор содир, ҷ. 2, саҳ. 124.
  32. ↑ Ибни Қутайба, Ал-Имома ва-с-сияса, 1410 ҳ.қ., ҷ. 1, саҳ. 30-31.
  33. ↑ Барои намуна нигаред ба: Сафадӣ, Ал-Вофӣ би-л-вафиёт, 1420 ҳ.қ., ҷ. 6, саҳ. 15; Заҳабӣ, Сияру аъломи-н-нубало, 1405 ҳ.қ., ҷ. 15, саҳ. 578; Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ, Лисон-ул-мизони, 2002 м., ҷ. 1, саҳ. 609.
  34. ↑ Ибни Қутайбаи Динаварӣ, Ал-Имома ва-с-сияса, 1410 ҳ.қ., ҷ. 1, саҳ. 31.
  35. ↑ Масъудӣ, Исбот-ул-васия, 1417 ҳ.қ., саҳ. 146.
  36. ↑ Байзӯн, Рафторшиносии Имом Алӣ дар оинаи таърих, 1379 ҳ.ш., саҳ. 40-41.
  37. ↑ Табарӣ, Таърих-ул-умам ва-л-мулук, Бейрут, ҷ. 3, саҳ. 209.
  38. ↑ Ибни Шаҳрошӯб, Ал-Маноқиб, Нашри Аллома, ҷ. 1, саҳ. 263; Ғуломӣ, Пас аз ғуруб, 1388 ҳ.ш., саҳ. 192.
  39. ↑ Балозурӣ, Ансоб-ул-ашроф, Дор-ул-маориф, ҷ. 1, саҳ. 587.
  40. ↑ Сайид Муртазо, Аш-Шофӣ фӣ-л-имома, 1407 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 243-244.
  41. ↑ Шайхи Тӯсӣ, Талхис-уш-шофӣ, 1382 ҳ.ш., ҷ. 3, саҳ. 79.
  42. ↑ Ҷаъфариён, Ҳаёти фикрӣ ва сиёсии Имомони шиъа, 1381 ҳ.ш., саҳ. 53.
  43. ↑ Ҷавҳарии Басрӣ, Ас-Сақифа ва Фадак, Мактабати Найнаво-л-ҳадиса, саҳ. 69.
  44. ↑ Яъқубӣ, Таърих-ул-Яъқубӣ, Дор содир, ҷ. 2, саҳ. 126.
  45. ↑ Табарӣ, Ал-Мусташрид фӣ-л-имома, 1415 ҳ.қ., саҳ. 370-373.
  46. ↑ Барои намуна нигаред ба: Бухорӣ, Саҳеҳ-ул-Бухорӣ, 1410 ҳ.қ., ҷ. 6, саҳ. 396-397; Ибни Ҳанбал, Фазоил-ус-саҳоба, 1403 ҳ.қ., ҷ. 1, саҳ. 336; Қушайрӣ, Саҳеҳи Муслим, 1412 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 1381; Ибни Абдилбарр, Ал-Истиъоб, 1412 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 973; Ибни Таймия, Минҳоҷ-ус-суннати-н-набавия, 1406 ҳ.қ., ҷ. 5, саҳ. 490 ва ҷ. 8, саҳ. 293.
  47. ↑ Ибни Аби-л-Ҳадид, Шарҳи Наҳҷ-ил-балоға, Мактабати-л-Маръашӣ, ҷ. 11, саҳ. 111-113.
  48. ↑ Ризо, Тафсир-ул-манор, 1414 ҳ.қ., ҷ. 8, саҳ. 224; Ибни Аби-л-Ҳадид, Шарҳи Наҳҷ-ил-балоға, Мактабати-л-Маръашӣ, ҷ. 11, саҳ. 111-113.
  49. ↑ Ибни Аби-л-Ҳадид, Шарҳи Наҳҷ-ил-балоға, Мактабати-л-Маръашӣ, ҷ. 11, саҳ. 111-113.
  50. ↑ Кантӯрӣ, Абақот-ул-анвор, 1404 ҳ.қ., ҷ. 2, саҳ. 287.
  51. ↑ Урайӣ Мӯъминӣ, «Байъати Имом Алӣ бо Хулафо», саҳ. 166.
  52. ↑ Ҳилолӣ, Китоби Сулайм ибни Қайси Ҳилолӣ, 1407 ҳ.қ., саҳ. 45; Бухорӣ, Саҳеҳ-ул-Бухорӣ, 1410 ҳ.қ., ҷ. 6, саҳ. 396.
  53. ↑ Балозурӣ, Ансоб-ул-ашроф, Дор-ул-маориф, ҷ. 1, саҳ. 585.
  54. ↑ Ибни Касир, Ал-Бидоя ва-н-ниҳоя, Дор-ул-фикр, ҷ. 5, саҳ. 249; Ибни Асокир, Таърихи мадинати Димашқ, 1415 ҳ.қ., ҷ. 30, саҳ. 277.
  55. ↑ Ибни Абди Раббиҳ, Ал-Ақд-ул-фарид, 1407 ҳ.қ., ҷ. 5, саҳ. 14.
  56. ↑ Шайхи Муфид, Силсилаи муаллафоти-ш-Шайх-ил-Муфид, 1414 ҳ.қ., ҷ. 2, саҳ. 56.
  57. ↑ Ибни Касир, Ал-Бидоя ва-н-ниҳоя, Дор-ул-фикр, ҷ. 6, саҳ. 302.
  58. ↑ Табарӣ, Таърих-ул-умам ва-л-мулук, Бейрут, ҷ. 3, саҳ. 207; Масъудӣ, Исбот-ул-васия, 1417 ҳ.қ., саҳ. 146.
  59. ↑ Балозурӣ, Ансоб-ул-ашроф, Дор-ул-маориф, ҷ. 1, саҳ. 586; Ибни Абдилбарр, Ал-Истиъоб, 1412 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 974.
  60. ↑ Яъқубӣ, Таърих-ул-Яъқубӣ, Дор содир, ҷ. 2, саҳ. 126.
  61. ↑ Ҷавҳарии Басрӣ, Ас-Сақифа ва Фадак, Мактабати Найнаво-л-ҳадиса, саҳ. 61.
  62. ↑ Масъудӣ, Муруҷ-уз-заҳаб, 1409 ҳ.қ., ҷ. 2, саҳ. 309; Ибни Қутайбаи Динаварӣ, Ал-Имома ва-с-сияса, 1410 ҳ.қ., ҷ. 1, саҳ. 31.
  63. ↑ Табарӣ, Таърих-ул-умам ва-л-мулук, Бейрут, ҷ. 3, саҳ. 208.

Сарчашма

· Ибни Таймияи Ҳарронӣ, Аҳмад ибни Абдулҳалим, Минҳоҷ-ус-суннати-н-набавия, Ҷомеъату-л-Имом Муҳаммад ибни Сауд ал-Исломия, 1406 ҳ.қ./1986 м. · Ибни Аби-л-Ҳадид, Абдулҳамид ибни Ҳибатуллоҳ, Шарҳи Наҳҷ-ил-балоға, Қум, Мактабати Оятуллоҳ-ил-Узмо-л-Маръаши-н-Наҷафӣ, бе то. · Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ, Аҳмад ибни Алӣ, Лисон-ул-мизони, Бейрут, Дор-ул-башоири-л-Исломия, 2002 м. · Ибни Ҳазм, Алӣ ибни Аҳмад, Ал-Фасл фӯ-л-милал ва-л-аҳвоъ ва-н-ниҳал, Бейрут, Дор-ул-кутуби-л-илмия, 1416 ҳ.қ. · Ибни Ҳанбал, Аҳмад ибни Муҳаммад, Фазоил-ус-саҳоба, Бейрут, Муассисату-р-Рисола, 1403 ҳ.қ. · Ибни Шаҳрошӯб, Муҳаммад ибни Алӣ, Ал-Маноқиб, Қум, Нашри Аллома, бе то. · Ибни Абдилбарр, Юсуф ибни Абдуллоҳ, Ал-Истиъоб фӣ маърифати-л-асҳоб, Бейрут, Дор-ул-ҷил, 1412 ҳ.қ. · Ибни Абди Раббиҳ, Аҳмад ибни Муҳаммад, Ал-Ақд-ул-фарид, Бейрут, Дор-ул-кутуби-л-илмия, 1407 ҳ.қ. · Ибни Асокир, Алӣ ибни Ҳусайн, Таърихи мадинати Димашқ, Бейрут, Дор-ул-фикр, 1415 ҳ.қ. · Ибни Атия, Муқотил, Абҳо-л-мадод фӣ шарҳи Муътамари уламои Бағдод, Бейрут, Ал-Аъламӣ фӣ-л-матбуъот, 1423 ҳ.қ. · Ибни Қутайбаи Динаварӣ, Абдуллоҳ ибни Муслим, Ал-Имома ва-с-сияса, Бейрут, Дор-ул-азвоъ, 1410 ҳ.қ. · Ибни Касир, Исмоил ибни Умар, Ал-Бидоя ва-н-ниҳоя, Бейрут, Дор-ул-фикр, бе то. · Ибни Майсами Баҳронӣ, Майсам ибни Алӣ, Ан-Наҷот фӣ-л-қиёма фӣ таҳқиқи амри-л-имома, Қум, Маҷмаъу-л-фикри-л-исломӣ, 1417 ҳ.қ. · Урайӣ Мӯъминӣ, Абдуллоҳ, «Байъати Имом Алӣ (а) бо Хулафо», Мавсуъаи радди шубаҳоти 5: Имом Алӣ (а) 2, Теҳрон, Нашри Машъар, 1395 ҳ.ш. · Бухорӣ, Муҳаммад ибни Исмоил, Саҳеҳ-ул-Бухорӣ, Қоҳира, Ҷумҳурияту Миср-ил-Арабия. Визорату-л-авқоф. Ал-Маҷлису-л-аълоли-ш-шуъуни-л-исломия. Лаҷнату Иҳёи кутуби-с-сунна, 1410 ҳ.қ. · Балозурӣ, Аҳмад ибни Яҳё, Ансоб-ул-ашроф, Миср, Дор-ул-маориф, бе то. · Балозурӣ, Аҳмад ибни Яҳё, Ҷумал мин ансоби-л-ашроф, Бейрут, Дор-ул-фикр, 1417 ҳ.қ. · Байзӯн, Иброҳим, Рафторшиносии Имом Алӣ дар оинаи таърих, 1379 ҳ.ш. · Сақафӣ, Иброҳим ибни Муҳаммад, Ал-Ғорот, Теҳрон, Анҷумани осори миллӣ, 1395 ҳ.қ. · Ҷаъфарӣ, Муҳаммадтақӣ, Тарҷума ва тафсири Наҳҷ-ул-балоға, Теҳрон, Дафтари нашри фарҳанги исломӣ, 1376 ҳ.ш. · Ҷаъфариён, Расул, Таърихи хулафо, Қум, Далели мо, 1380 ҳ.ш. · Ҷаъфариён, Расул, Таърих ва сираи сиёсии Амири-л-мӯъминин Алӣ ибни Абӣ Толиб (а), Қум, Далели мо, 1380 ҳ.ш. · Ҷаъфариён, Расул, Ҳаёти фикрӣ ва сиёсии Имомони шиъа, Қум, Ансориён, 1381 ҳ.ш. · Ҷавҳарии Басрӣ, Аҳмад ибни Абдулазиз, Ас-Сақифа ва Фадак, Мактабати Найнаво-л-ҳадиса, бе то. · Ҳусайнии Милонӣ, Алӣ, Ҷавоҳир-ул-калом фӣ маърифати-л-имома ва-л-имом, Қум, Ал-Ҳақоиқ, 1389 ҳ.ш. · Ҳусайнӣ, Алиризо, Маҷрои байъат, Қум, Далели мо, 1389 ҳ.ш. · Хоҷа Насируддини Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Муҳаммад, Алӣ (а) Мизон-ул-ҳақ, Теҳрон, Маркази фарҳангии интишоротии Мунир, 1386 ҳ.ш. · Хондамир, Ғиёсуддин ибни Ҳомомуддин, Таърихи Ҳабиб-ус-сияр, Теҳрон, Хайём, 1380 ҳ.ш. · Заҳабӣ, Муҳаммад ибни Аҳмад, Сияру аъломи-н-нубало, Бейрут, Муассисату-р-Рисола, 1405 ҳ.қ. · Ризо, Муҳаммад Рашид, Тафсир-ул-Қуръони-л-ҳаким (Тафсир-ул-манор), Бейрут, Дор-ул-маърифа, 1414 ҳ.қ. · Султон-ул-воъизини Шерозӣ, Муҳаммад, Шабҳои Пешовар дар дифоъ аз ҳарими ташайюъ, Теҳрон, Дор-ул-кутуби-л-исломия, 1379 ҳ.ш. · Сайид Разӣ, Муҳаммад ибни Ҳусайн, Наҳҷ-ул-балоға, тасҳеҳи Субҳӣ Солеҳ, Қум, Дор-ул-ҳиҷра, 1407 ҳ.қ. · Сайид Муртазо, Алӣ ибни Ҳусайн, Аш-Шофӣ фӣ-л-имома, Теҳрон, Муассисату-с-Содиқ (а), 1407 ҳ.қ. · Шайхи Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ, Камол-уд-дин ва тамом-ун-неъма, Теҳрон, Исломия, 1395 ҳ.қ. · Шайхи Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Ал-Амолӣ, Қум, Муассисату-л-баъса, 1414 ҳ.қ. · Шайхи Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Талхис-уш-шофӣ, Қум, Муҳиббин, 1382 ҳ.ш. · Шайхи Муфид, Муҳаммад ибни Муҳаммад, Силсилаи муаллафоти-ш-Шайх-ил-Муфид, Бейрут, Дор-ул-Муфид, 1414 ҳ.қ. · Сафадӣ, Халил ибни Айбак, Ал-Вофӣ би-л-вафиёт, Бейрут, Дор Иҳёи-т-турос, 1420 ҳ.қ. · Табарӣ, Муҳаммад ибни Ҷарир, Ал-Мусташрид фӣ-л-имома, Теҳрон, Муассисату-с-сақофати-л-исломия ли Кӯшонпур, 1415 ҳ.қ. · Табарӣ, Муҳаммад ибни Ҷарир, Таърих-ул-умам ва-л-мулук, Бейрут, бе но, бе то. · Омилӣ, Сайид Ҷаъфар Муртазо, Ас-Саҳеҳ мин сирати-л-Имом Алӣ алайҳи-с-салом, Бейрут, Ал-Марказу-л-исломӣ ли-д-диросот, 1430 ҳ.қ. · Аскарӣ, Муртазо, Нақши Оиша дар таърихи Ислом, Қум, Муассисаи илмии фарҳангии Аллома Аскарӣ, 1390 ҳ.ш. · Айёшӣ, Муҳаммад ибни Масъуд, Тафсир-ул-Айёшӣ, таҳқиқи Сайид Ҳошим Расулӣ Маҳаллотӣ, Теҳрон, Ал-Матбаъату-л-илмия, чопи аввал, 1380 ҳ.қ. · Ғуломӣ, Юсуф, Пас аз ғуруб, Қум, Наҷм-ул-ҳудо, 1388 ҳ.ш. · Фахрӣ, Муҳаммад, Таърихи ташайюъ аз садри Ислом то поёни давраи Хулафои рошидин, Машҳад, Илёи Фахр, 1388 ҳ.ш. · Кантӯрӣ, Мир Ҳомид Ҳусайн, Абақот-ул-анвор, Қум, Ғуломризо Мавлоно Бурӯҷирдӣ, 1404 ҳ.қ. · Кӯронӣ, Алӣ, Сираномаи Амири-л-мӯъминин, Теҳрон, Чоп ва нашри байналмилал, 1401 ҳ.ш. · Лаббоф, Алӣ, Мазлуме гумшуда дар Сақифа, Теҳрон, Мунир, 1385 ҳ.ш. · Маделунг, Вилфред, Ҷонишинии Ҳазрати Муҳаммад (с), Машҳад, Остони Қудси Разавӣ. Бунёди пажӯҳишҳои исломӣ, 1377 ҳ.ш. · Маҷлисӣ, Муҳаммадбоқир ибни Муҳаммадтақӣ, Биҳор-ул-анвор, Бейрут, Дор Иҳёи-т-турос-ил-арабӣ, 1403 ҳ.қ. · Масъудӣ, Алӣ ибни Ҳусайн, Муруҷ-уз-заҳаб, Қум, Дор-ул-ҳиҷра, 1409 ҳ.қ. · Масъудӣ, Алӣ ибни Ҳусайн, Исбот-ул-васия ли-л-Имом Алӣ ибни Абӣ Толиб, Қум, Ансориён, 1417 ҳ.қ. · Мисбоҳи Яздӣ, Муҳаммадтақӣ, Пурсишҳо ва посухҳо, Қум, Муассисаи омӯзишӣ ва пажӯҳишии Имом Хумайнӣ (ра), 1391 ҳ.ш. · Ҳошимӣ, Сайид Шафеъ, Баррасии байъати Ҳазрати Имом Алӣ (а) бо Хулафо, Қум, Осори нафис, 1390 ҳ.ш. · Ҳилолӣ, Сулайм ибни Қайс, Китоби Сулайм ибни Қайси Ҳилолӣ, Теҳрон, Муассисату-л-баъса, 1407 ҳ.қ. · Яъқубӣ, Аҳмад ибни Исҳоқ, Таърих-ул-Яъқубӣ, Бейрут, Дор содир, бе то.

Пайванд ба берун

· «Бозхонӣ замон ва иллати байъати Имом Алӣ алайҳис салом бо Абубакр» 


 Шаблон:Хулафои исломӣ
 Шаблон:Рӯйдодҳои муҳими қарни якуми ҳиҷрӣ

Табақабандӣ: Табақа:Ҳаводиси соли 11 ҳиҷрии қамарӣ

Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Үндана:Байъати_Имом_Алӣ_бо_халифаҳо&oldid=35823"