Ҷидоли аҳсан
Ҷидоли аҳсан (форсӣ: جِدال اَحسَن) ба гуфтугуе гуфта мешавад, ки ҳадафи он исботи ҳақиқат ва ҳидояти тарафи муқобил, бидуни душманӣ ё хусумат бошад.[1] Ин навъи ҷидол, нишонаи суботи имон ва сиаи садри шахс дониста мешавад ва дар муқобили он ҷидоли мазмум аст,[2] ки реша дар разоили нафсонӣ монанди ғазаб ё тамаъ дорад.
Ҷидоли аҳсан барои водор намудани шахси мухолиф ба пазириши ҳақ ба кор меравад, аммо ҷидоли мазмум дар ҷиҳати ботил ва нодида гирифтани ҳақиқат анҷом мегирад.[3] Бар асоси дидгоҳе дигар, ҷидоли аҳсан гуфтугуест, ки дар чаҳорчӯби қоидаҳои мавриди пазириши тарафайн, бо равишҳои илмӣ ва бо ҳадафи кашфи ҳақиқат сурат мегирад, ба гунае ки радди он барои тарафи муқобил душвор шавад.[4]
Ояти Ва ҷодилҳум би-л-лати ҳия аҳсан, ба унвони асли қуръонии ҷидоли аҳсан шинохта мешавад.[5] Ин оят, ҳамроҳ бо ояти 46 сураи Анкабут, даъват ба баҳрагирӣ аз шеваҳои ахлоқӣ дар гуфтугӣ тафсир шудааст. Муфассирон барои таҳаққуқи ҷидоли аҳсан, меъёрҳое ҳамчун риояти адаб,[6] истифода аз далоили муътабар[7] монанди оёти Қуръон ва бароҳини қатъӣ,[8] қасди кашфи ҳақиқат[9] ва таносуби истидлол бо сатҳи фаҳми мухотаб[10] ра шумурдаанд. Аллом Таботабоӣ алоқаи ду тараф ба кашфи ҳақиқатро шарти аслии таҳаққуқи он донистааст.[11]
Дар ривоёт, ҷидоли аҳсан ба муҷодала бо оёти Қуръон тафсир шуда[12] ва сираи имомони шиа низ бар риояти ин шева дар мунозирот далолат дорад.[13]
Ба гуфтаи пажӯҳишгарон, ҷидоли аҳсан ҳам дар даъвати ғайримусулмонон ба ислом ва посух ба шубаҳоти эътиқодӣ корбурд дорад ва ҳам дар ҳалли ихтилофҳои илмӣ ва дастёбӣ ба натоиҷи муштарак дар масоили иҷтиҳодӣ.[14] Тақвияти тафоҳуми иҷтимоӣ, дифоъ аз боварҳо ва густариши иртибототи фарҳангӣ аз дигар коркардҳои он дониста шудааст.[15]
Эзоҳ
- ↑ Ибни Сино, Мантиқ-уш-шифо, 1404ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.15-16; Муҷтабавӣ, Илми ахлоқи исломӣ, 1377ҳ.ш., ҷ.3, саҳ.378
- ↑ Муҷтабавӣ, Илми ахлоқи исломӣ, 1377ҳ.ш., ҷ.3, саҳ.378
- ↑ Муллосадро, Мантиқи навин, 1362ҳ.ш., саҳ.676
- ↑ Асадализода, «Усул ва равишҳои мунозира (ҷидоли аҳсан)», саҳ.70
- ↑ Ниг.: Музаффар, Шарҳи мантиқи Музаффар, 1386ҳ.ш., ҷ.2, саҳ.328; Музаффар, Далоил-ус-сидқ, 1422ҳ.қ., муқаддима, саҳ.11; Аббосӣ Муқаддам ва Фаллоҳ Марақӣ, «Маъношиносӣ ва меъёршиносии ҷидоли аҳсани қуръонӣ», саҳ.49
- ↑ Тӯсӣ, ат-Тибён, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, ҷ.6, саҳ.440
- ↑ Фахри Розӣ, ат-Тафсир-ул-кабир, 1420ҳ.қ., ҷ.20, саҳ.287
- ↑ Табарсӣ, Маҷмаъ-ул-баён, 1372ҳ.ш., ҷ.6, саҳ.605
- ↑ Понипатӣ, ат-Тафсир Мазҳарӣ, 1412ҳ.қ., ҷ.5, саҳ.390; Муғния, Тафсири Кошиф, 1424ҳ.қ., ҷ.4, саҳ.565
- ↑ Ҳаққӣ Барсавӣ, Тафсири Рӯҳ-ул-баён, Дор-ул-фикр, ҷ.5, саҳ.97
- ↑ Таботабоӣ, ал-Мизон, 1390ҳ.қ., ҷ.12, саҳ.371-372 ва ҷ.16, саҳ.138
- ↑ Ҳувайзӣ, Тафсири Нур-ус-сақалайн, 1415ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.95
- ↑ Ҷалоӣ Навбарӣ, «Ҷидоли аҳсан аз дидгоҳи Имом Ризо (а)», саҳ.135
- ↑ Ҷалоӣ Навбарӣ, «Ҷидоли аҳсан аз дидгоҳи Имом Ризо (а)», саҳ.134
- ↑ Асадализода, «Усул ва равишҳои мунозира (ҷидоли аҳсан)», саҳ.75
Сарчашма
- Ибни Сино, Ҳусайн ибни Абдуллоҳ, Мантиқ-уш-шифо, таҳқиқ: Ҷамъе аз муҳаққиқон, Қум, Китобхонаи Оятуллоҳ Маръашии Наҷафӣ, 1404ҳ.қ.
- Муҷтабавӣ, Сайид Ҷалолуддин, Илми ахлоқи исломӣ, Теҳрон, Интишороти Ҳикмат, чопи чаҳорум, 1377ҳ.ш.
- Асадализода, Акбар, «Усул ва равишҳои мунозира (ҷидоли аҳсан)», дар нашрияи Мубалиғон, шумораи 189, 1394ҳ.ш.
- Понипатӣ, Саноуллоҳ, Тафсири Мазҳарӣ, Кувайта Покистон, Мактабаи Рашидия, 1412ҳ.қ.
- Ҷалоӣ Навбарӣ, Ҳусайн, «Ҷидоли аҳсан аз дидгоҳи Имом Ризо (а)», дар нашрияи Мутолиоти равиядии инсонӣ ва исломӣ, шумораи 25, 1399ҳ.ш.
- Ҳаққӣ Барсавӣ, Исмоил, Тафсири Рӯҳ-ул-баён, Бейрут, Дор-ул-фикр, бетаърих.
- Ҳувайзӣ, Абдуалӣ, Тафсири Нур-ус-сақалайн, тасҳеҳ: Ҳошим Расулӣ, Қум, Исмоилиён, 1415ҳ.қ.
- Таботабоӣ, Сайид Муҳаммадҳусайн, ал-Мизон фи тафсир-ил-Қуръон, Бейрут, Муассисат-ул-илмий ли-л-матбуот, 1390ҳ.қ.
- Табарсӣ, Фазл ибни Ҳасан, Маҷмаъ-ул-баён фи тафсир-ил-Қуръон, тасҳеҳ: Фазлуллоҳ Яздӣ, Ҳошим Расулӣ, Теҳрон, Носир Хусрав, 1372ҳ.ш.
- Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, ат-Тибён фи тафсир-ил-Қуръон, тасҳеҳ: Аҳмад Ҳабиби Омилӣ, Муҳаммадҳасан Оқобузурги Теҳронӣ, Бейрут, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, бетаърих.
- Аббосӣ Муқаддам, Мустафо ва Муҳаммад Фаллоҳ Марақӣ, «Маъношиносӣ ва меъёршиносии ҷидоли аҳсани қуръонӣ», дар нашрияи Пажӯҳишҳои забонишинохтии Қуръон, шумораи 1, соли ҳафтум, 1397ҳ.ш.
- Фахри Розӣ, Муҳаммад, ат-Тафсир-ул-кабир, Бейрут, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, 1420ҳ.қ.
- Музаффар, Муҳаммадҳасан, Далоил-ус-сидқ ли Наҳҷ-ил-ҳақ, тасҳеҳ: Муассисаи Ол-ил-байт (а), Қум, Муассисаи Ол-ил-байт (а), 1422ҳ.қ.
- Музаффар, Муҳаммадризо, Шарҳи мантиқи Музаффар, тасҳеҳ: Алӣ Муҳаммадӣ, Қум, Имом Ҳасан ибни Алӣ (а), 1386ҳ.ш.
- Муғния, Муҳаммадҷавод, Тафсири Кошиф, Қум, Дор-ул-китоб-ил-исломӣ, 1424ҳ.қ.
- Муллосадро, Муҳаммад Садруддин, Мантиқи навин муштамил бар Ал-Ламаъот-ул-машриқия фи-л-фунун-ил-мантиқия, мутарҷим: Абдулмуҳсин Мишкотуддинӣ, Теҳрон, Огоҳ, 1362ҳ.ш.