Jump to content

Ҷанги Рамазон

Аз wikishia
Ҷанги Рамазон
Даргириҳои Амрико ва Исроил бо Эрон
Диворнигораи майдони Валиасри Теҳрон бо унвони «То ҷаҳон биосояд»
Диворнигораи майдони Валиасри Теҳрон бо унвони «То ҷаҳон биосояд»
Замон10 рамазони 1447ҳ.қ./28 феврали 2026
МаконЭрон ва сарзаминҳои ишғолии Фаластин ва пойгоҳҳои Амрико дар минтақа
НатиҷаОташбаси муваққат дар 8 апрел
Ҷанганда1Амрико ва режими саҳюнистӣ
Ҷанганда2Ҷумҳурии исломии Эрон
Нерӯҳо1Артиши Амрико ва Исроил ва кишварҳои минтақа монанди Имороти Муттаҳидаи Арабӣ ва Арабистони Саудӣ
Нерӯҳо2Сипоҳи посдорон ва артиши Эрон ва меҳвари муқовимат
Хасорат1Хасорати низомии тақрибан 28-миллиарддолларӣ ба иқтисоди Амрико ва Исроил, нобудсозии якчанд ҳавопаймо ва болгарди пешрафтаи амрикоӣ монанди ҷангандаҳои F35, F22, A10, Овокс(AEW&C) ва C130 ва нобудсозии беш аз 170 паҳбоди пешрафтаи амрикоӣ ва исроилӣ
Хасорат2Террори раҳбар ва як гурӯҳ аз фармондеҳону мақомоти Эрон, хасорати 270-миллиарддолларӣ ба Эрон


Ҷанги Рамазон (форсӣ: جنگ رمضان) ё ҷанги таҳмилии сеюм (форсӣ: جنگ تحمیلی سوم) ба ҷанги муштараки Амрико ва Исроил бо Эрон ишора дорад, ки бо ҳамлаҳои Амрико ва Исроил дар 28 феврали соли 2026 ба минтақаҳое аз Эрон оғоз шуд. Дар ин ҳамлаҳо, Сайид Алии Хоманаӣ, раҳбари вақти Эрон ва баъзе аз фармондеҳон ва масъулони аршади низомӣ ҳамчун Сайид Абдурраҳим Мусавӣ, Муҳаммад Покпур, Алии Шамхонӣ, Азиз Насирзода ва Алии Лориҷонӣ террор шуданд ва ба шаҳодат расиданд.

Ҳадафи ҷанг, нобудии барномаи ҳастаии Эрон ҷиҳати дафъи таҳдидот ва сохтани силоҳи ҳастаӣ, аз байн бурдани тавони низомӣ ва мушакӣ, тағйири низоми сиёсӣ, назорат ва тасарруфи захираҳои нафтии Эрон ва иҷрои нақшаи Исроили бузург баён шудааст.

Дар вокуниш ба ин ҳамлаҳо, нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, Амалиёти ваъдаи содиқ 4-ро бо истифода аз мушаку паҳбодҳо алайҳи ҳадафҳое дар саросари сарзаминҳои ишғолӣ ва пойгоҳҳои низомии Амрико дар кишварҳои минтақаи Ғарби Осиё оғоз карданд. Тангаи Ҳурмуз низ баста шуд. Ин ҷанг, дар идомаи танишҳои ҳастаӣ ва ҷанги дувоздаҳрӯзаи Исроил бо Эрон ва дар миёнаи музокироти ҳастаии Эрон ва Амрико рух дод.

Дар 8 апрели соли 2026, бо миёнҷигарии Покистон, оташбаси дуҳафтаина миёни Эрон ва Амрико барқарор шуд. Бар асоси огоҳиномаи Шӯрои олии амнияти миллии Эрон, пазириши поёни ҷанг аз ҷониби Эрон вобаста ба пазириши усулҳои пешниҳодшуда дар нақшаи даҳмоддаии ин кишвар аз ҷумла назорати Эрон бар тангаи Ҳурмуз, боздошти ҷанг алайҳи ҳамаи гурӯҳҳои муқовимат ва лағви таҳримҳои Эрон дар музокироти ниҳоӣ мебошад.

Замина ва чароии ҷанг

Ҷанги Рамазон, ҷанги таҳмилии сеюм[Ёддошт 1] ё дифои муқаддаси сеюм бо ҳамлаҳои Амрико ва Исроил дар 10 рамазони 1447ҳ.қ./28 феврали 2026 ба минтақаҳое дар Теҳрон, аз ҷумла байти раҳбарӣ, оғоз шуд. Мақомоти Амрико ва Исроил ҳадафҳои сершуморе барои оғози ҷанг эълом карданд, аз ҷумла нобудии барномаҳои ҳастаӣ ҷиҳати дафъи таҳдидот ва сохтани силоҳи ҳастаӣ,[1] аз байн бурдани тавони мушакӣ ва низомии Эрон, бесуботии сиёсӣ, тағйири низоми ҳукуматӣ, таҷзияи Эрон, тасарруф ва назорати захираҳои нафти Эрон[2] ва таслими беқайду шарти Эрон дар баробари Амрико. Бинёмин Нетанёҳу, сарвазири Исроил, дар паёми видеоӣ тасреҳ кард, ки фаротар аз нобудии барномаҳои ҳастаӣ ва мушакӣ, Исроил мехост низоми Эронро низ нобуд кунад.[3] Баъзе аз мақомоти амрикоӣ ҳамчун Камала Ҳаррис, муовини раисҷумҳури собиқи Амрико[4] ва мудири мустаъфии маркази миллии мубориза бо терроризм,[5] Исроилро омили ҷанг дониста ва гуфтаанд Амрико ба далели фишори сарвазири Исроил вориди ҷанг шуд.

Абдулмалик Бадриддин, раҳбари Ансоруллоҳи Яман, ҳадафи ҳамла ба Эронро иҷрои нақшаи Исроили бузург ва ҳадафи ниҳоиро табдити салтанати Исроил бар миллатҳои минтақа донистааст.[6]

Баъзе таҳлилгарон ва мақомот ҳамчун Камала Ҳаррис, муовини раисҷумҳури собиқи Амрико,[7] низ оғози ҷангро кӯшиши раисҷумҳури Амрико барои инҳирофи афкори умум аз парвандаи Ҷеффри Эпстин донистаанд. Ҳамчунин гуфта шуда Нетанёҳу ва саҳюнистҳо, бо дар ихтиёр доштани ҳуҷҷатҳое аз Трамп дар парвандаи Эпстин, ӯро таҳти фишор гузоштанд то даргирӣ бо Эронро оғоз кунад.

Баъзе мақомоти Амрико, ҳамчун мудири мустаъфии маркази миллии мубориза бо терроризм[8] ва мудири собиқи созмони CIA, даъвоҳои раисҷумҳури Амрико барои оғози ҷангро дурӯғ хонда ва бовар доранд Эрон ҳаргиз таҳдиди ҳастаӣ ва мушакӣ алайҳи амнияти Амрико маҳсуб намешудааст. Вазорати хориҷаи Русия низ бо ишора ба ин ки энергияи ҳастаӣ ҳаққи мусаллами Эрон аст, тасреҳ карда Оҷонсии байналмилалии энергияи атомӣ ҳеҷ далеле дар асоси инҳирофи энергияи ҳастаии Эрон ба сӯи истеҳсоли силоҳи ҳастаӣ сабт накардааст.[9] Ба гузориши хабаргузории BBC низ арзёбиҳои гуногун аз ҷумла арзёбиҳои Оҷонсии байналмилалии энергияи атомӣ нишон медиҳад, ки ҳеҷ гувоҳ ва далеле бар наздик будани Эрон ба истеҳсоли бомби атомӣ вуҷуд надорад.[10] Эрон узви паймони манъи густариши силоҳҳои ҳастаӣ (NPT) буда ва ҳамеша ба сароҳат гуфтааст дар пайи истеҳсол ва тавсеаи силоҳҳои ҳастаӣ набуда ва ҳадаф аз барномаи ғанисозии уран, сулҳомез ва дар ҳавзаи энергия, тиб ва кишоварзӣ аст.[11]

Ҳамлаи Амрико ва Исроил ба Эрон, ҳамзамон ва дар миёнаи музокироти ҳастаии Эрон ва Амрико сурат гирифт.[12] Баъзе таҳлилгарон, ҳамзамонии онро нишонае аз ҷангталабии Амрико арзёбӣ кардаанд.[13] Вазири амнияти миллии режими саҳюнистӣ низ музокиротро пӯшише барои ҳамлаи барномарезишуда аз чор моҳ пеш ба Эрон ва террори раҳбари он дониста буд. Пеш аз оғози ҷанг, Сайид Алии Хоманаӣ, Раҳбари Ҷумҳурии исломии Эрон, дар вокуниш ба изҳороти раисҷумҳури Амрико дар бораи таслими Эрон, бо истинод ба сухани Имом Ҳусайн (а) дар мавриди "мисли мане бо мисли Язиде байъат намекунад", бар тарки созиш бо душман таъкид кард.[14] Марко Рубио, вазири умури хориҷаи Амрико, музокира бо эрониёнро ба далели бовари онҳо ба зуҳури Имом Маҳдӣ (аҷ), бетаъсир хонда буд.

Ҷанги Рамазон дар идомаи даргириҳои пешини Исроил ва Амрико бо Эрон рух дод, аз ҷумла:

Террори раҳбар ва як гурӯҳ аз фармондеҳону шаҳрвандони Эрон

Мақолаҳои асосӣ: Террори Оятуллоҳ Хоманаӣ ва Шаҳидони ҷанги Рамазон

Дар рӯзи нахусти ҷанги Рамазон Оятуллоҳ Хоманаӣ, раҳбари вақти Ҷумҳурии исломии Эрон ва теъдоде аз фармондеҳони низомии Эрон аз ҷумла Сайид Абдурраҳим Мусавӣ, раиси ситоди кулли нерӯҳои мусаллаҳ, Муҳаммад Покпур, фармондеҳи Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ, Азиз Насирзода, вазири дифоъ ва Алӣ Шамхонӣ мушовири раҳбари Эрон, бо ҳамлаҳои мушакии Амрико ва Исроил ба шаҳодат расиданд. Алии Лориҷонӣ, котиби Шӯрои олии амнияти миллӣ, Сайид Исмоил Хатиб, вазири иттилоот, Алиризо Тангсирӣ, фармондеҳи нерӯи баҳрии Сипоҳ, Сайид Камол Харрозӣ, раиси Шӯрои роҳбурдии робитаҳои хориҷӣ, Ғуломризо Сулаймонӣ, раиси Созмони Басҷи мустазъфин, Сайид Маҷид Ходимӣ, раиси Созмони иттилооти Сипоҳ ва Ғуломризо Ридоиён, раиси Созмони иттилооти ФАРОҶО (فراجا), аз дигар шаҳидони ин ҷанг буданд.

Бино ба гузориши раиси Созмони тибби қонунии Эрон, то 10 апрели 2026, 3375 нафар аз мардуми Эрон ба шаҳодат расиданд, ки 496 нафари онҳо зан ва 255 нафар кӯдаки зери 12 сол буданд.[17] Ҳамчунин ба гузориши вазорати беҳдошти Лубнон, дар фосилаи 2 март то 15 апрели 2026, 2167 тан дар Лубнон ба шаҳодат расиданд ва 7061 тан захмӣ шуданд.[18]

Нақзи қонунҳои байналмилалӣ тавассути Амрико ва режими саҳюнистӣ

Ба гузориши таҳлилгарон ва коршиносон аз ҷумла беш аз яксад коршиноси ҳуқуқи байналмилалӣ дар Амрико,[19] режими саҳюнистӣ ва Амрико дар ҳамлаҳои худ ба Эрон, қонунҳо ва ҳуқуқҳои байналмилалиро борҳо нақз карда ва даст ба ҷинояти ҷангӣ задаанд. Баъзе аз ин нақзҳо аз ин қарор аст:

Ҳамлаи Амрико ба мактаби шаҷараи таййибаи шаҳри Миноб дар 28 феврали 2026, ки ба шаҳодати 168 ва захмишудани 95 тан анҷомид.
  • Террори Раҳбари Эрон: Путин раисҷумҳури Русия, террори Раҳбари Эронро нақзи шармовари ҳамаи нормаҳои ахлоқӣ ва ҳуқуқи байналмилалӣ тавсиф кард.[20] Чин низ онро нақзи ҳокимият ва амнияти Эрон ва поймол кардани усулҳои маншури Созмони Милал ва ҳанҷорҳои муносибати байналмилалӣ шумурд.[21]
  • Истифода аз зӯр алайҳи тамомияти арзии Эрон: Моддаи 2 маншури Созмони Милал бар зарурати худдорӣ кардани кишварҳо аз таҳдид ё истифодаи зӯр алайҳи тамомияти арзӣ ва истиқлоли сиёсии дигар кишварҳо далолат дорад. Тибқи маншури Созмони Милал, истифодаи зӯр фақат дар ҳолати дифоъ аз худ ё бо иҷозати Шӯрои амнияти Созмони Милал машруъ аст.
  • Ҳамлаи Амрико ба новшикани Денои Эрон: Новшикани Дено дар размоиши сулҳи Милан 2026 дар обҳои байналмилалӣ ва меҳмони нерӯи дарёбии Ҳинд буд ва дар вазъияти ғайриҷангӣ қарор дошт. Дар ин ҳамла 104 малавон шаҳид ва 32 тан захмӣ шуданд.
Тахриби бахшҳое аз Ҳусайнияи аъзами Занҷон дар ҳамлаи Амрико ва Исроил (31 марти 2026)
  • Террори донишманд ва фарҳангиёни эронӣ ва ҳамла ба марказҳои омӯзишӣ монанди донишгоҳҳо ва мактабҳо. Ба гузориши маркази иттилоърасонии вазорати омӯзиш ва парвариши Эрон, 344 хонандаи мактаб ва муаллим дар ҳамлаҳои Амрико ва Исроил шаҳид шуданд.[22] Дар ҳамлаи Амрико ба мактаби Шаҷараи тайибаи шаҳри Миноб (28 феврали 2026), 168 нафар шаҳид ва 95 тан захмӣ шуданд, ки тибқи эъломияи созмони ЮНЕСКО, «нақзи шадиди қонуни башардӯстона» буд. Созмони Милал ва Шӯрои ҳуқуқи башари Созмони Милали Муттаҳид низ онро маҳкум карданд. Донишгоҳҳое монанди Амири Кабир, Илм ва санъат, Шаҳид Биҳиштӣ ва Санъати шариф дар ин ҷанг мавриди ҳамлаи мушакӣ қарор гирифтанд. 968 маркази фарҳангӣ, омӯзишӣ ва идорӣ дар ҷанги Рамазон осеб дида ё вайрон шуданд.[23]
  • Ҳамла ба марказҳои табобатӣ ва беҳдоштӣ монанди бемористонҳо, марказҳои доруӣ, Институти Постур, бинои Ҳилоли Аҳмар ва худравҳои имдодӣ, ки нақзи ҳуқуқҳои байналмилалӣ ва башардӯстона ва низ конвенсияҳои Женева шумурда шудааст. Дар ҷанги Рамазон, 360 маркази табобатӣ ва бемористону дорухона, 17 маркази Ҳилоли Аҳмар, 49 пойгоҳи фавқулода ва беш аз 40 мошини ёрии таъҷилӣ осеб дида ё вайрон шуданд.
  • Осеб ё вайронии беш аз 132 маврид аз осори таърихӣ ва фарҳангии Эрон дар натиҷаи ҳамлаҳои Амрико ва Исроил монанди Қасри Гулистон ва Саъдобод ва муассисаи Институти Постур дар Теҳрон, майдони Нақши ҷаҳон дар Исфаҳон, Қалъаи Фалакулафлок дар Луристон, оромгоҳи Бобо Тоҳир дар Ҳамадон ва Ҳусайнияи аъзам дар Занҷон.[24]
  • Ҳамла ба минтақаҳои маскунӣ ва куштори ғайринизомиён, ки ҷинояти ҷангӣ маҳсуб мешавад. Дар миёни беш аз 3000 шаҳиди эронии ҷанг, 496 зан ва беш аз 250 кӯдак вуҷуд дорад.[25] Беш аз 30 ҳазор ғайринизомии эронӣ низ маҷруҳ шуданд. Ба гузориши Ҳилоли Аҳмари Эрон, 100 ҳазор хона ва 23 ҳазору 500 бинои тиҷоратӣ дар ҷанг осеб дидаанд.[26]
Ҳамлаи Амрико ба пули B1-и шаҳри Караҷ баландтарин пули Ғарби Осиё ва вокуниши раисҷумҳури Амрико ба он (2 апрели 2026)
  • Бомбаборони зерсохтҳои энержӣ, нафтӣ ва фӯлодӣ ва марказҳои саноатии Эрон аз сӯи Амрико ва Исроил монанди ҷазираи Хорк, майдони гази Порси Ҷанубӣ, анборҳои нафтӣ, корхонаҳои петрошимӣ, корхонаи фӯлоди Муборакаи Исфаҳон ва фӯлоди Хузистон, нерӯгоҳҳои барқ, пулҳо ва релҳо ва монанди он, ки нақзи ҳуқуқҳои байналмилалӣ ва конвенсияҳои Женева ва мисдоқи терроризми давлатӣ ва ҷинояти ҷангӣ шумурда шудааст.[27]
  • Ҳамла ба таъсисоти ҳастаии Эрон аз ҷумла нерӯгоҳи ҳастаии Бушеҳр ва оби сангини Арок, ки зери подмони Оҷонсии байналмилалии энергияи атомӣ (IAEA) қарор дорад ва зидди ҳуқуқи байналмилалӣ, маншури Милали Муттаҳид, Шӯрои амнияти Созмони Милал, қатъномаҳои Шӯрои ҳокимон ва конфронси умумии оҷонс маҳсуб мешавад.[28]

Эрон пас аз ҳушдорҳои зарурӣ ба Амрико ва Исроил дар бораи ҳамла ба зерсохтҳо ва таъсисот ва пас аз ҳамла ба зерсохтҳояш, ба ин ҳамлаҳо посух дод ва ба зерсохтҳо ва таъсисоти Исроил ва кишварҳои минтақа, ки аз онҳо ба Эрон ҳамла шуд, ҳамла кард, ки гуфта шуда аз ҷанбаи низомӣ, ҳаққи дифоъи машруи Эрон таҳти маншури Милали Муттаҳид ва ҳуқуқи байналмилалӣ шумурда мешавад.[29]

Вокунишҳо

Ҷанги Рамазон вокунишҳои мутааддид ва гуногунеро дар пай дошт, ки баъзе аз онҳо иборатанд аз:

Амалиёти ваъдаи содиқ 4

Мақолаи асосӣ: Амалиёти ваъдаи содиқ 4

Эрон дар посух ба ҳамлаҳои Амрико ва Исроил, ҳадафҳоеро дар сарзаминҳои ишғолӣ ва низ пойгоҳҳо ва манофеъи марбут ба Амрико ва режими саҳюнистӣ дар кишварҳои Имороти Муттаҳидаи Арабӣ, Баҳрайн, Қатар, Ироқ, Кувайт, Арабистони Саудӣ ва Урдун мавриди ҳамлаҳои мушакӣ ва паҳбодӣ қарор дод. Гурӯҳҳои муқовимати исломӣ аз ҷумла Ансоруллоҳи Яман, Ҳизбуллоҳи Лубнон ва нерӯҳои муқовимати Ироқ низ дар ҳимоят аз Эрон ширкат доштанд. Сайид Алии Хоманаӣ, раҳбари вақти Ҷумҳурии Исломӣ, пештар ҳушдор дода буд, ки дар сурати ҳамла ба Эрон ошуроӣ хоҳанд ҷангид ва ҷанги минтақавӣ рух хоҳад дод.

Таҷаммуоти шабонаи мардумӣ дар Эрон

Ҷамъомади шабонаи мардумӣ дар ҷанги Рамазон (Машҳад 19 марти 2026)

Дар пайи оғози ҷанг ва эҳтимоли ба вуҷуд омадани нооромӣ, кудато, ошӯб ва ҷанги дохилӣ дар Эрон, дар шаҳрҳои гуногуни ин кишвар ҷамъомадҳо ва роҳпаймоиҳое дар дастгирӣ аз нерӯҳои мусаллаҳ ва дар вокуниш ба таҳаввулоти ҷанг шакл гирифт. Ин ҷамъомадҳо бо дархости фармондеҳони низомӣ ва мақомоти сиёсӣ идома ёфт ва ҳамчун бахше аз дифоъ аз меҳан талаққӣ шуд. Оятуллоҳ Ҷаводии Омулӣ, аз мароҷеъи тақлид, мардуми ҳозир дар саҳнаро ҷузъи фариштагони Худо рӯи замин хонд.[30] Баъзе аз мароҷеъи тақлид аз ҷумла Ҷаводии Омулӣ ва Ҷаъфари Субҳонӣ, дарси хориҷи худро ба далели ҳузури шогирдон ва рӯҳониён дар ҷамъомадҳои мардумӣ таътил карданд.[31]

Сайид Алии Хоманаӣ пас аз ҳодисаҳои январи 2026 Эрон, бо ишора ба нақши мардум дар бартараф кардани нақшаи душман, гуфта буд агар дар оянда чунонки ҳодисае барои кишвар пеш биёяд, Худо ин мардумро мабъус хоҳад кард барои муқобила бо ҳодисаҳо ва корро мардум тамом хоҳанд кард.[32]

Ҳимояти байналмилалии мардумӣ ва сиёсӣ

Дар кишварҳои гуногун аз ҷумла Ироқ, Покистон, Туркия, Канада, Фаронса, Испания,[33] Амрико, Англия ва Тунис дар дастгирӣ аз Эрон ва маҳкумияти ҷанг ҷамъомадҳо ва тазоҳурот баргузор шуд. Ҳамчунин баъзе мақомоти кишварҳо монанди Русия, Испания,[34] Олмон, Чин, Бразилия,[35] Кубо, Ироқ ва Покистон ҳамлаи Амрико ва Исроил ба Эронро маҳкум карданд. Поп Лео чордаҳум, раҳбари католикҳои ҷаҳон, ҷангро маҳкум кард ва хитоб ба сарони Амрико гуфт, ки Худо дуои ҷангталабонро посух намедиҳад. Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид низ бо истинод ба моддаи 2 маншури Созмони Милал, ҳамлаҳои низомии Амрико ва Исроил ба Эронро маҳкум кард. Дар муқобил, баъзе аз кишварҳои аврупоӣ ва арабӣ аз маҳкум кардани ҳамлаи Амрико ва Исроил ба Эрон худдорӣ карданд. Кишварҳое монанди Испания, Итолиё, Фаронса ва Суис осмони кишварашонро бар рӯи парвозҳои низомии Амрико бастанд. Мардуми сарзаминҳои ишғолӣ низ дар шаҳрҳои гуногун монанди Тел-Авив дар эътироз ба ҷанг тазоҳурот карданд.[36]

Ирсоли кумакҳои башардӯстона ба Эрон

Гузоришҳое аз ирсоли кумакҳои башардӯстона аз сӯи баъзе кишварҳо аз ҷумла Тоҷикистон, Русия, Ироқ ва Озарбойҷон ба Эрон нашр шуд. Дар Ироқ корвонҳое ҳомили кумакҳои башардӯстона аз сӯи Ҳашди шаъбӣ ва атабаи Аббосия озими Эрон шуданд. Ҳамчунин дар кишварҳои гуногун аз ҷумла Покистон, Ҳинд ва Ироқ маконҳо ба ҷамъоварии кумакҳои мардумӣ ихтисос ёфт.

Кумакҳои башардӯстонаи Тоҷикистон ба Эрон дар ҷанги Рамазон
Роҳпаймоии яманиҳо дар ҳимоят аз Эрон дар ҷанги Рамазон (3 апрели 2026)

Тазоҳуроти мардуми Амрико ва Аврупо бар зидди ҷанг

Бар асоси назарсанҷиҳои Гардиан ва CNN, ба тартиб 43% ва 59% аз амрикоиҳо бо ин ҳамлаҳо мухолиф буданд. Ин мухолифатҳоро то 75% низ гуфтаанд. Бар асоси назарсанҷии муштараки CNN-Нюc ва YouGov низ 64 дарсади шаҳрвандони амрикоӣ бо сиёсатҳои Трамп дар бораи Эрон мухолифанд.[37] Мардуми Амрико дар рӯзҳои 27 ва 28 марти 2026 дар беш аз се ҳазор шаҳри Амрико монанди Ню-Йорк, Вашингтон, Чикаго ва Лос-Анҷелес тазоҳуроти миллионӣ бар зидди ҷанг ва сиёсатҳои раисҷумҳури Амрико бо унвони «Не ба подшоҳӣ» барпо карданд.[38] Ҳамзамон бо тазоҳуроти мардуми Амрико, мардуми кишварҳои аврупоӣ монанди Италия, Фаронса, Испания, Олмон, Ҳоланд ва Австралия низ дар эътироз ба сиёсатҳои ҷангталабонаи раисҷумҳури Амрико тазоҳурот карданд.[39] Пеш аз ин низ дар кишварҳое монанди Испания тазоҳуроте дар маҳкумияти ҷанги Амрико ва Исроил бо Эрон баргузор шуда буд.[40]

Ҷанги Рамазонро номаҳбубтарин ҷанги хориҷии Амрико дар таърихи муосир гуфтаанд.[41]

Мавзеъгирии уламои мусалмон алайҳи Амрико ва Исроил

Иддае аз уламои шиа ва суннӣ дар кишварҳои гуногуни исломӣ, бо дастгирӣ аз Эрон ва маҳкумияти ҷанг алайҳи Эрон, фатвои ҷиҳод алайҳи Амрико ва Исроил содир карданд.

Абдуллоҳ Ҷаводии Омулӣ, маҷтаъи тақлид, дар паёме дар 31 марти 2026, бо таваҷҷӯҳ ба оёт ва ривоёт, дифоъ аз ҳарими Ислом ва кишвар дар баробари душмане, ки на инсон аст ва на пойбанд ба ҳеҷ тааҳҳуде, воҷиб донист. Ба гуфтаи ӯ, душмане, ки ақл ва динро намешиносад, ба ҷону моли мардум, кӯдакон ва бегуноҳон ҳамла мекунад ва ба Қуръон ва марказҳои динӣ беҳурматӣ мекунад, аз доираи инсоният берун аст ва дифоъ дар муқобили чунин душмане воҷиб аст.[42] Ҳамчунин Мавлоно Абдулҳақ Ҳошимӣ, ноиби амири ҷамоати мусалмонони Покистон, дастгирӣ аз Эрон ва ҷиҳод дар канори миллати Эронро барои ҳамаи уммати исломӣ воҷиби айнӣ шумурдааст. Ҳамчунин Мавлавӣ Ҳабибуллоҳ Ҳисом, раиси Шӯрои ухуввати исломии Афғонистон, Шайх Ҳусайн Қосим, раиси Шӯрои уламои Фаластин, Шайх Кифоҳ Батта, муфтии Русия, Сайид Аднон ал-Ҷунайд, раҳбари тасаввуфи Яман, низ дар паёмҳои ҷудогона фатвои ҷиҳод доданд.

Ҳамчунин дафтари Оятуллоҳ Систонӣ дар биёнияе, аз ҳамаи мусалмонон ва озодагони ҷаҳон дархост кард ин ҷанги золимонаро маҳкум намуда ва бо мардуми мазлуми Эрон ҳамбастагӣ кунанд.[43]

Масдуд кардани тангаи Ҳурмуз тавассути Эрон

Эрон дар вокуниш ба таҳаввулоти низомӣ, маҳдудиятҳое бар тараддуди баъзе киштиҳо дар тангаи Ҳурмуз ҷорӣ сохт ва таҳдидҳое дар бораи тангаи Бобулмандаб низ матраҳ шуд. Ин иқдомҳо бо таваҷҷӯҳ ба аҳамияти ин гузаргоҳҳо дар интиқоли энержӣ, бозтоби густардае дар сатҳи байналмилалӣ дошт. Гуфта мешавад тақрибан 20 дарсади нафт ва гази моеъи ҷаҳон аз тангаи Ҳурмуз[44] ва даҳ дарсад низ аз тангаи Бобулмандаб убур мекунад. Ба гуфтаи баъзе таҳлилгарон, ҳадафи Амрико аз ҷанг ба боз кардани тангаи Ҳурмуз маҳдуд шудааст.

Вокуниши сиёсатмадорони амрикоӣ

Нобудсозии ҳавопаймои иттилоотӣ-фармондеҳии Овокси Амрико дар ҷанги Рамазон, ки дар пойгоҳи Амрико дар Арабистони Саудӣ мустақар буд.

Сиёсатмадорони амрикоӣ вокунишҳои мухталифе ба ҳамлаҳои Амрико ба Эрон нишон доданд. Бештари намояндагони ҷумҳурихоҳ аз ин амал дастгирӣ карданд. Дар муқобил, шуморе аз ҷумҳурихоҳон ва низ бештари демократҳо бо он мухолифат карданд ё мавқеи муҳофизакоронае гирифтанд. Ҷо Кент, мудири маркази миллии мубориза бо терроризми Амрико, дар эътироз ба ҷанги алайҳи Эрон истиъфо дод.[45] Ҷим Ҳоймз, намояндаи демократ, ин амалро «ҷанги интихобии бидуни поёни стратегӣ» тавсиф кард. Берни Сандерс, сенатори мустақили тараққихоҳ,[46] ва Марк Ворнер, сенатори демократ, таъкид карданд, ки таҳдиди фаврӣ аз сӯи Эрон вуҷуд надоштааст.

Гурӯҳе аз қонунгузорон хостори маҳдуд шудани ихтиёроти раисҷумҳур барои амали низомии бе иҷозати Конгресси ИМА шуданд. Беттӣ Макколлум, намояндаи демократи Амрико, тасмими Трамп ба ҷанг бо Эронро нақзи қонуни ихтиёроти ҷангӣ ва хилофи қонуни асосии кишвараш дониста ва гуфтааст ин амал бе иҷозати Конгресс будааст.[47] Баъзе мунтақидон, аз ҷумла чеҳраҳои демократ, бо эҷоди номҳое танзмонанди «Ҷанги Эпстин», ин даъворо матраҳ карданд, ки ҳадафи ҳамлаҳо ба дигар сӯ кашондани таваҷҷӯҳи умум аз таҳқиқоти марбут ба робитаҳои Доналд Трамп ва Ҷеффри Эпстин (сармоядоре, ки дар парвандаҳои ҷинояти ҷинсӣ маҳкум шуда) будааст. Чак Шумер, сенатори демократ, ҳамла ба Эронро аз бузургтарин хатоҳои сиёсӣ дар таърихи Амрико хонд. Баъзе мақомот ва таҳлилгарони амрикоӣ ва аврупоӣ низ ба шикасти Амрико дар ҷанг алайҳи Эрон ва нокомии Трамп дар расидан ба ҳадафҳояшон иқрор карданд.

Баъзе аз намояндагон ва сенаторҳои амрикоӣ низ бо мухолифати фурӯши силоҳ ба Исроил, ду қатъномаи марбут ба фурӯши бомбҳои сангин ва дигаре марбут ба булдозерҳои низомии D-9 дар Сенати ИМА матраҳ кардаанд.[48]

Гурӯҳе аз мақомоти амрикоӣ низ бо таваҷҷӯҳ ба талофот ва хасороти сангини Амрико дар ҷанг, бар таваққуфи фаврии ҷанг таъкид карданд. Раисҷумҳури Фаронса низ дар 2 апрели 2026 хостори таваққуфи ҷанг шуд.

Дар 8 апрели 2026, иддае аз намояндагони Маҷлиси Амрико тарҳи истизоҳи Трамп, раисҷумҳури Амрикоро ба далели ҷанги Рамазон ба маҷлиси он кишвар пешниҳод карданд. Баъзе аз сенаторҳо ва намояндагони Амрико низ бар иҷрои мутаммими 25 қонуни асосии Амрико дар мавриди канорагирии Трамп ва интиқоли қудрат ба муовини ӯ таъкид карданд.[49]

Биёнияи ал-Азаҳр ва вокунишҳо ба он

ал-Азаҳри Миср, амали низомии Эрон алайҳи пойгоҳҳо ва манофеъи Амрико ва режими саҳюнистӣ дар кишварҳои арабиро «нақзи ҳокимияти кишварҳои арабӣ» хонда ва онро маҳкум кард.[50] Ин дар ҳолест, ки Эрон пеш аз вуқуи ин даргириҳо, ба кишварҳои минтақаи Ғарби Осиё ҳушдор дода буд, ки дар сурати истифода аз хоки онҳо алайҳи Эрон, пойгоҳҳо ва манофеи кишварҳои ҷангталабро мавриди ҳадаф қарор хоҳад дод. Ҷумҳурии исломии Эрон, амалиёти низомии худро дар чорчӯби «ҳаққи дифоъи машруъ» ва бар асоси моддаи 51 маншури Милали Муттаҳид меҳисобад. Далели ин амалиётро истифодаи Амрико аз пойгоҳҳои минтақа барои ҳамлаҳои хусуматомези алайҳи Эрон, аз ҷумла террори шахсиятҳои сиёсӣ ва мазҳабӣ аз ҷумла террори раҳбари олии худ, вайрон кардани зерсохтҳо ва куштори ғайринизомиён, монанди ҳамла ба мактаби ибтидоие дар шаҳри Миноб унвон кардааст.[51] Эрон бовар дорад, ки ин ҳамлаҳо, посухе зарурӣ ба амалиёти пешин ва таҳдидҳои идомадор будааст.

Биёнияи ал-Азаҳр бо вокунишҳои густардае рӯ ба рӯ шудааст. Аз ҷумла Ҷомеаи мударрисони Ҳавзаи илмияи Қум, Алиризо Аърофӣ, раиси ҳавзаҳои илмияи Эрон, ва ҷомеаи уламои аҳли суннати Эрон, онро мавриди интиқод қарор дода ва маҳкум карданд. Аърофӣ дар номае ба Аҳмад Тайиб, шайхи ал-Азаҳр, дархости бозбинӣ дар ин биёнияро намуда, нодида гирифтани ҷиноятҳои Амрико ва Исроил алайҳи мардуми Эронро мусодираи адолат ва мавозини шаръӣ хонд. Дар биёнияи уламои аҳли суннат бо истинод ба таълимоти динӣ аз ҷумла ояти «وَقَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ» ва низ мафҳуми дифоъи машруъ, амалиёти Эронро муқобилае мантиқӣ дар баробари ҳамлаҳои душман донистаанд.

Ҳамроҳии баъзе кишварҳои арабӣ дар ҷанг

Кишварҳои арабӣ ҳамчун Арабистони Саудӣ, Имороти Муттаҳидаи Арабӣ, Баҳрайн ва Кувайт илова бар иҷозат додан ба Амрико барои истифода аз хок ва осмони худ ба мақсади ҳамла ба Эрон, аз ҳамлаҳои Амрико алайҳи Эрон низ дастгирӣ ва бо он ҳамроҳӣ карданд. Боқимондаҳои паҳбодҳои нобудшудаи Винг Лонги чинӣ нишон медиҳад, ки яке аз кишварҳои минтақаи Ғарби Осиё дар ҷанг алайҳи Эрон ширкат доштааст. Ба гуфтаи коршиносон, ин паҳбод дар ихтиёри Амрико ва режими саҳюнистӣ нест, балки Арабистони Саудӣ ва Имороти Муттаҳидаи Арабӣ онро дар ихтиёр доранд.

Ҳамчунин дар замони оташбас миёни Эрон ва Амрико ҳамлаҳо ба ҷазираи Ловони Эрон ва баъзе кишварҳои арабӣ сурат гирифт, ки гуфта мешавад тавассути кишвари Имороти Муттаҳидаи Арабӣ анҷом шудааст.

Тавлид ва интишори осори ҳунарӣ

Намоҳанги "Бизан, ки хуб мезанӣ" бо садои Маҳдии Расулӣ

Ҳунармандон, овозхонон ва маддоҳони Эрон ва баъзе кишварҳои гуногун[52] низ осоре дар маҳкумияти ҷанги Исроил ва Амрико бо Эрон ва дастгирӣ аз Эрон тавлид ва мунташир карданд. Намоҳанги «Бизан, ки хуб мезанӣ» аз Маҳдии Расулӣ ва қитъаи «Ҳасбияллоҳ» асари Муҳсини Човушӣ ва «Худо, модар, ватан» асари Ризо Содиқӣ, аз ҷумлаи ин осор ба шумор мераванд. 47 асари намоишӣ, аз ҷумла намоиши радиовӣ, хиёбонӣ, театр ва наққолӣ бо мавзуи ҷанги Рамазон ва бо меҳвари «умед, муқовимат, иттиҳод ва ҳамбастагии миллӣ» низ тавлид шудааст.[53] Мустанади «Ҷаҳаннам ба по хоҳад шуд» ба коргардонии Муҳсини Каримиён ба таъсири ҷанги Рамазон бар иқтисоди ҷаҳонӣ пардохта[54] ва мустанади «Шоҳид бош» аз шабакаи Насим ба ривояти ҷанг аз назари баъзе шахсиятҳои эронӣ пардохтааст.[55]

Маҷмуаи 15 қисматии «Сарв, Сапед, Сурх» низ бо мавзуи ҷанги Рамазон маҳсули созмони ҳунарии расонаии Авҷ ва Симофилм, аз шабакаи яки телевизиони Эрон пахш шуд.[56]

Роҳандозии пӯишҳои Эрони ҳамдил ва ҷонфидо

Пас аз ҳамлаҳои Амрико ва Исроил ба минтақаҳои маскунӣ ва осеб дидани амволи як гурӯҳ аз мардум, пӯише бо унвони «Эрони ҳамдил» барои гирифтани кумакҳои мардумӣ ба осебдидагон аз ҷанг роҳандозӣ шуд. Ҳамчунин дар паи таҳдиди раисҷумҳури Амрико барои оғози ҷанги заминӣ алайҳи Эрон, пӯиши «Ҷонфидо, барои Эрон» барои эъломи омодагии довталабон барои рафтан ба ҷабҳаҳои набард барои дифоъ аз Эрон шакл гирифт, ки то 20 апрели 2026 беш аз 28 миллион нафар омодагии худро эълом карданд.[57]

Кӯшиши режими саҳюнистӣ ва Амрико барои густариши доманаи ҷанг

Гузоришҳое аз тирпарронӣ ё исобати паҳбод ё мушак ба кишварҳои Туркия, Озарбойҷон ва низ таъсисоти ғайриамрикоӣ дар кишварҳои арабӣ нашр шуд, дар гумонзаниҳои аввалия тирпарронии онҳо ба Эрон нисбат дода шуд, аммо Сипоҳи посдорон тавассути биёнияҳои расмӣ, нисбати онҳоро ба Эрон рад кард ва аз кӯшиши Амрико ва режими саҳюнистӣ барои кашондани кишварҳои минтақа ба даргирӣ бо Эрон хабар дод. Сипоҳ эълом кард ҳадафҳои Ҷумҳурии исломии Эрон, фақат пойгоҳҳо ва манофеи амрикоӣ ва саҳюнистӣ аст.

Раисҷумҳури Амрико барои боз кардани тангаи Ҳурмуз, аз НАТО, кишварҳои аврупоӣ ва осиёӣ ҳамчун Фаронса, Олмон, Англия, Итолиё, Ҷопон, Кореяи Ҷанубӣ[58] ва Австралия дархости кумак карда, ки бо посухи манфии он кишварҳо мувоҷеҳ шуд. Сарвазири Англия ба сароҳат вуруд ба ҷанг алайҳи Эронро рад карда ва гуфта таслими фишорҳо нахоҳем шуд.[59]

Пас аз оташбас дар рӯзи 8 апрели 2026, аз оғози муҳосираи дарёии Эрон дар 13 апрели 2026 хабар дод[60] ва аз НАТО ва иттифоқчиёнаш ҳамчун Англия[61] дархости кумак кард, ки бо посухи манфии онҳо рӯ ба рӯ шуд.

Тиккапораҳои боқимондаи ҳавогардҳои амрикоӣ дар ҷануби Исфаҳон

Паёмадҳои ҷанги Рамазон

Ҷанги Рамазон паёмадҳое барои минтақаи Ғарби Осиё ва ҷаҳон дар пай доштааст, аз ҷумла:

Паёмадҳои иқтисодӣ ва бозорҳои ҷаҳонӣ

  • фурӯпошӣ ва коҳиши арзиши бозорҳои молии ҷаҳонӣ дар кишварҳое монанди Амрико ва Кореяи Ҷанубӣ.
  • Ихтилол дар таъминоти энержӣ ва афзоиши шадиди нархи он дар сатҳи ҷаҳонӣ:[62] ба далели масдуд шудани тангаи Ҳурмуз, нафти Брент аз 60-70 доллар пеш аз ҷанг то 120 доллар афзоиш ёфт. Бензин ва сузишвориҳои дизелӣ низ 30 то 50 дарсад гаронтар шуд.[63] Афзоиши нархи энержӣ дар пайи масдуд шудани тангаи Ҳурмузро бузургтарин ихтилоли таъминоти энержӣ дар таърих ва бадтарин буҳрони нафтии таърих тавсиф кардаанд.[64] Гуфта мешавад дар тӯли 50 рӯз аз оғози ҷанг, беш аз 500 миллион бушка (баррел) нафти холис ва газ муодили тақрибан 50 миллиард доллар аз бозори ҷаҳонӣ ҳазф шуда, ки бузургтарин ихтилоли таъминоти энержӣ дар таърихи муосири ҷаҳон ба шумор меравад.[65]
  • Ихтилол дар ҳамлу нақли ҳавоӣ, афзоиши нархи билети ҳавоӣ ва саргардонии ҳазорҳо мусофир. Камбуди сӯхти ҷет низ аз ҷумлаи паёмадҳои ҷанг баён шуда, ки дар сурати идомаи баста будани тангаи Ҳурмуз боиси лағви парвозҳо хоҳад шуд.[66]
  • Ихтилол ва таътилии системаи ҳамлу нақли дарёӣ дар минтақаи Халиҷи Форс, ки ихтилол дар занҷири таъминот ва таварруми колоҳоро дар пай дошт. Барои намуна нархи гази ҳелий, ки барои саноатҳои пешрафта ҳаётӣ ба шумор меравад, дар тӯли ҷанг ду баробар шуд.[67] Ҳамчунин нархи нуриҳои кимиёӣ, ки тақрибан як севуми тиҷорати он аз тангаи Ҳурмуз анҷом мешавад, афзоиш ёфт, ки бар нархи маҳсулоти кишоварзӣ, ширӣ ва ғайра таъсири бевосита дорад.[68]

Паёмадҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ

  • Тақвияти ҳамбастагии миллӣ ва ҳисси ватандӯстӣ миёни эрониён. Гуфта шуда ҷанги алайҳи Эрон боиси ҳамбастагии мардуми Эрон дар гирди меҳвари роҳбарӣ шудааст;
  • Афзоиши интиқодот дар сарзаминҳои ишғолӣ нисбат ба Нетанёҳу;
  • Хуруҷи ҳазорҳо нафар аз сарзаминҳои ишғолӣ ва шаҳрвандони амрикоӣ аз минтақа;
  • Ихроҷи дипломатҳои эронӣ аз Қатар дар вокуниш ба ҳадаф қарор додани манофеъ ва пойгоҳҳои Амрико тавассути Эрон;
  • Таътил кардани як адад аз мактабҳои эронӣ дар Имороти Муттаҳидаи Арабӣ тавассути ҳукумати ин кишвар;
  • Дархости Эрон аз Созмони Милал барои водор кардани панҷ кишвари Баҳрайн, Имороти Муттаҳидаи Арабӣ, Арабистони Саудӣ, Қатар ва Урдун ба пардохти ғаромати ҷангӣ. Ин дархост дар 13 апрели 2026 ва ба далели ҳамроҳии ин кишварҳо дар ҷанги Рамазон ва истифода аз қаламравҳояшон тавассути Амрико ва Исроил алайҳи Эрон будааст.[69]

Паёмадҳои низомӣ

  • Зиёнҳои иқтисодӣ ва низомӣ, аз ҷумла нобудсозии таҷҳизоти пешрафтаи амрикоӣ монанди ҳавопаймоҳо, паҳбодҳо ва ҷангандаҳо, осеб ба пойгоҳҳои низомии Амрико ва манофеи иқтисодии Амрико дар кишварҳои арабӣ;
  • Шикасти ҳайбат ва низомии Амрико: Аз ҷумлаи паёмадҳо ва натоиҷи ҷанги Рамазонро шикасти ҳайбат ва гегемонияи низомии Амрико ва намоиши қудрати Эрон дар арсаи минтақавӣ ва байналмилалӣ донистаанд.[70] Шикаста шудани тасаввуроте монанди шикастнопазирии артиши Амрико, гузаришнопазирии Гунбади оҳанин, ва номумкин будани роҳёбии ҷангандаи F-35 бо амалиёти муваффақи Эрон аз ҷумлаи нишонаҳои ин шикаст ба шумор меравад.
  • Таълиқи тамдиди худкори тавофуқи дифоӣ ва низомии Итолиё бо Исроил аз сӯи сарвазири Итолиё дар 14 апрели 2026. Ин тавофуқ, ки иборат аз табодули таҷҳизоти низомӣ ва таҳқиқоти технология аст, дар соли 2003 имзо ва ду сол баъд тасвиб шуд ва ҳар панҷ сол як бор тамдид мешуд.[71]
  • Афзоиши рағбати давлатҳо ба истеҳсоли силоҳҳои ҳастаӣ ҷиҳати таъмини амнияти миллӣ: Ба гуфтаи баъзе коршиносони силоҳҳои ҳастаӣ, ҷанги Рамазон ин эҳтимолро тақвият кард, ки беҳтарин тазмин (кафолат) барои амнияти миллӣ ва эҷоди боздорандагӣ дар баробари ҳамлаҳои эҳтимолӣ, истеҳсоли силоҳи ҳастаӣ аст, на дипломатия ва музокира ва на силоҳҳои оддӣ ва маъмулӣ.[72]

Паёмадҳои геополитикӣ ва минтақавӣ

  • Муваффақияти артиши Судон дар муқобила бо нерӯҳои вокуниши зуд (RSF) ба далели тамаркузи Имороти Муттаҳидаи Арабӣ ба ҳайси ҳомии аслии шӯришиён бар ҷанги Рамазон;
  • Афзоиши интиқод аз режимҳои ҳоким бар кишварҳои арабӣ ба далели мизбонии пойгоҳҳои амрикоӣ дар ин кишварҳо.

Хасорот ва талофот

Ба гузориши хабаргузориҳои гуногун, хасорати низомии ҷанги Рамазон бар душмани амрикоӣ ва саҳюнӣ, беш аз 28 миллиард доллар баровард шудааст. Рӯзномаи ибрие «Калкалист» эътироф карда, ки режими саҳюнистӣ аз замони оғози таҷовуз ба Эрон ва Ҳизбуллоҳ тақрибан 15 миллиард доллар хасорат дидааст.[73] Ҳазинаи ҷанг бо Эрон, рӯзона 800 миллион[74] то як миллиард доллар[75] барои Амрико ва Исроил гуфта шудааст.

Гуфта мешавад то рӯзи 8 апрели 2026, Эрон 171 паҳбоди пешрафтаи амрикоӣ ва исроилӣ, якчанд ҳавопаймо ва болгард аз ҷумла ду ҷангандаи F35, чаҳор фарванд F15, чаҳор ҳавопаймои пешрафтаи сӯхтрасони амрикоӣ (KC-135), як ҳавопаймои гаронқимати иттилоотӣ ва фармондеҳии Овокс(E3), ду ҳавопаймои таробарии C130 ва сенздаҳ фарванд чархбол ва 12 сомонаи радарӣ ва маркази мухобиротиро мавриди ҳадаф қарор дода ва нобуд кардааст.[76] Ба гузориши хабаргузориҳои хориҷӣ монанди Дайли Майл (Daily Mail), дар ҳамлаҳои Эрон ба пойгоҳҳои амрикоӣ дар минтақа, 17 пойгоҳи низомии Амрико аз ҷумла пойгоҳи Ал-Удайд дар Қатар, бузургтарин пойгоҳи низомии Амрико дар Ғарби Осиё, вайрон карда шудааст.

Интишори ахбори марбут ба талофот ва хасорот дар Исроил ва Амрико бо сенсураи шадиди расонаӣ ва манъи бозтоби хасоротҳои ҷанг ҳамроҳ будааст. Бо ин ҳол, тибқи гузориши вазорати беҳдошти Исроил то 10 апрели 2026, 7993 нафар аз сокинони сарзаминҳои ишғолӣ бар асари исобати мушакҳои Эрон ва Ҳизбуллоҳи Лубнон захмӣ шудаанд, аммо гузорише аз шумори куштаҳои Исроил нашр нашудааст. Ҳамчунин Сентком (Фармондеҳии марказии Иёлоти Муттаҳидаи Амирко) дар 15 апрели 2026 аз маҷруҳ шудани тақрибан 400 нерӯи амрикоӣ дар ҷанг бо Эрон хабар дод ва шумори куштаҳоро 13 нафар эълом кард. Бо ин ҳол, баъзе бар ин боваранд, ки талофоти амрикоиҳо беш аз ин омор аст.

Бар асоси гузориши сухангӯи давлати Эрон, бароварди аввалиния аз хасоротҳои ворида ба Эрон дар ҷанги Рамазон, 270 миллиард доллар аст.[77]

Оташбас

Дар 8 апрели 2026 бо миёнҷигарии ҳукумати Покистон, оташбаси дуҳафтаина миёни Эрон ва Амрико барқарор шуд. Мувофиқи огоҳиномаи Шӯрои олии амнияти миллии Эрон, пазириши поёни ҷанг аз ҷониби Эрон вобаста ба пазириши усулҳои нақшаи даҳмоддаи ин кишвар дар музокироти ниҳоӣ мебошад.[78]

Баъзе аз шартҳои Эрон иборатанд аз: Эҷоди протоколи убуру мурури амн дар тангаи Ҳурмуз таҳти назорати Эрон, пазириши ғанисозӣ, поёни ҷанг алайҳи ҳамаи гурӯҳҳои меҳвари муқовимат, хуруҷи нерӯҳои низомии Амрико аз тамоми пойгоҳҳои минтақа, пардохти пурраи хасороти Эрон, рафъи ҳамаи таҳримҳои аввалия ва сонавия, лағви қатъномаҳои Шӯрои ҳукком ва Шӯрои амният, озодсозии ҳамаи амвол ва дороиҳои басташудаи Эрон ва тасвиби ин маворид дар қатъномаи илзомовари Шӯрои амният.[79]

Пеш аз ин, Амрико нақшаҳое монанди нақшаи 15-моддаиро барои оташбас ва боздошти ҷанг ба Эрон пешниҳод карда буд, ки мавриди пазириши Эрон қарор нагирифт.

Нақзи оташбас тавассути Амрико ва Исроил

Дар нахустин рӯзи оташбас (8 апрели 2026), Амрико ва Исроил се бор онро нақз карданд:

  • Ҳамлаи паҳбодӣ ба Эрон; ин паҳбод дар осмони Эрон нобуд шуд.
  • Ҳамлаҳои шадиди Исроил ба минтақаҳои маскунӣ ва ғайринизомии Лубнон, ки ба шаҳодати 357 тан ва захмӣ шудани 1223 нафар анҷомид. Дар вокуниш ба ин ҳамлаҳо, Ҳизбуллоҳи Лубнон минтақаҳое дар сарзаминҳои ишғолиро ҳадафи ҳамлаҳои мушакӣ қарор дод. Эрон низ эълом кард, ки ба ҳамлаҳои Исроил ба Лубнон посух хоҳад дод ва дар сурати идомаи ҳамлаҳо ба Лубнон, бори дигар тангаи Ҳурмузро масдуд намуда ва дар музокирот ширкат нахоҳад кард.

Ҳамчунин дар 8 апрели 2026 ҳамлае ба ҷазираи Ловони Эрон ва дар 10 апрели 2026 ҳамлаҳо ба таъсисоти баъзе кишварҳои арабӣ сурат гирифт, ки гуфта мешавад тавассути кишвари Имороти Муттаҳидаи Арабӣ анҷом шудааст.

Музокирот

Дар 11 апрели 2026, бо миёнҷигарии ҳукумати Покистон, музокироте дар Исломобод миёни Эрон ва Амрико баргузор шуд, ки ба натиҷа нарасид.[80] Аз муҳимтарин ихтилофоти ду тараф ва далелҳои шикасти музокирот, қабул накардани ғанисозии Эрон аз сӯи Амрико, мухолифат бо назорати Эрон бар тангаи Ҳурмуз, рафъи таҳримҳо ва кафолати такрор нашудани таҷовуз эълом шудааст.[81]

Таҳлилҳо дар бораи натиҷи ҷанг

Гуфта шудааст Амрико ва Исроил ба ҳеҷ яке аз ҳадафҳои худ дар ҷанги Рамазон, ки аз ҷумла онҳо тағйири низоми сиёсӣ, боздошти барномаи ҳастаии Эрон ва аз байн бурдани нерӯи мушакӣ ва дарёии Эрон буд, нарасидааст.[82] Ба гузориши хабаргузории Евронюс, додаҳои мустақили ниҳоди «Маконёбӣ ва додаҳои даргириҳои мусаллаҳона» нишон медиҳад ҳамлаҳои Эрон аз замони оғози ҷанг дар 28 феврали 2026 то рӯзи оташбас, бо раванди собит ва бидуни таваққуф идома доштааст.[83] Ба гуфтаи ин хабаргузорӣ мушаххас нест мақомоти амрикоӣ чӣ гуна аз нобудии падофанди Эрон сухан меронанд дар ҳоле ки якчанд ҷанганда ва ҳавопаймо ва теъдоди зиёде паҳбоди амрикоӣ ва исроилӣ дар тӯли ҷанг мавриди ҳадаф қарор гирифта ва нобуд шуданд.[84] Даъвои нобудии новгони дарёии Эрон низ дар ҳоле матраҳ шуда, ки артиши Амрико аз боз кардани тангаи Ҳурмуз, ки тавассути нерӯи дарёии Эрон масдуд шудааст, ноком мондааст.[85] Хабаргузории Таймси Исроил (The Times of Israel) низ гуфтааст то замони оташбас, ҳадафҳои аслии эъломшуда аз сӯи Исроил монанди пешгирӣ аз силоҳи ҳастаӣ, нобудии барномаи мушакӣ ва тағйири низоми сиёсии Эрон муҳаққақ нашудааст.[86] Гуфта шудааст низоми сиёсии Эрон пас аз ҷанг муқтадиртар ва маҳбубтар аз гузашта шуда ва барномаи ҳастаӣ низ пойбарҷо аст.[87] Даъвои «таслими беқайду шарт», ки дар рӯзҳои оғозини ҷанг матраҳ шуда буд, ба дархости Амрико барои музокира бо Эрон тағйир ёфтааст.[88]

Дар биёнияи Шӯрои олии амнияти миллии Эрон, оташбас шикасти ғайриқобили инкор, таърихӣ ва хурдкунанда барои Амрико ва пирӯзии бузурге барои Эрон тавсиф шудааст.[89] Баъзе аз мақомоти амрикоӣ ҳамчун Чак Шумер, раҳбари демократҳои Сенати Амрико, Крис Мурфӣ, сенатори демократи Амрико,[90] ва ҳамчунин мақомоти исроилӣ монанди Голан, раҳбари Ҳизби меҳнати Исроил, оташбасро шикасти Амрико ва пирӯзии Эрон тавсиф карданд. Шуморе аз таҳлилгарони байналмилалӣ низ ин оташбасро ақибнишинии роҳбурдӣ аз сӯи раисҷумҳури Амрико тавсиф кардаанд.[91] Баъзе низ онро нишонаи зуҳури Эрон ба ҳайси абарқудрати нави ҷаҳон номиданд. Бо ин ҳол раисҷумҳури Амрико оташбас бо Эронро пирӯзӣ барои Амрико хонда[92] ва гуфтааст ба ҳамаи ҳадафҳои низомии худ дар ҷанг расидаем.[93]

Ба гузориши хабаргузории Таймси Исроил, бар асоси назарсанҷиҳои анҷомшуда дар Исроил пас аз эъломи оташбас, 70 дарсади ширкаткунандагон дар назарсанҷӣ, оташбасро нишонаи имтиёз додани Амрико ба Эрон донистанд. Тибқи ин гузориш, бештари исроилиҳо ба шикасти Исроил дар ҷанг бовар доранд. Ҳамчунин бештари онҳо пас аз ҷанг ҳисси ноумедӣ ва хашму тарс ва танҳо камтар аз 20 дарсад ҳисси умед ва ғурур доштанд.[94]

Баъзе таҳлилгарон захмҳоеро, ки дар тӯли ҷанг ба иқтисод ва ҷомеаи Амрико ворид шуд, боиси шикаст, афули эътибори қудрати низомии Амрико ва дар муқобил, сабаби боло рафтани мавқеъ ва эътибори Эрон ба ҳайси як қудрати бузурги ҷаҳонӣ донистаанд.[95] Гуфта шудааст Амрико ва Исроил ба далели ҳамлаҳо ба ҳадафҳои ғайринизомӣ дар афкори умумии ҷаҳонӣ бо шикасти ахлоқӣ ва тамаддунӣ рӯ ба рӯ шудааст.[96]

Гуфта мешавад ҷанги таҳмилӣ алайҳи Эрон, интиқоли сарвати муташаккил аз ҷайби табақаи коргари Амрико ба ҳисоби бонкии сармоягузорони бузурги саноатҳои низомӣ будааст.[97]

Эзоҳ

  1. ↑ «ادعای ترامپ: جنگ با ایران به پایان خود نزدیک است», вебгоҳи Дифои муқаддас
  2. ↑ «ترامپ: راستش را بخواهید به دنبال تصاحب (غارت) نفت ایران هستم», Хабаргузории Форс; «لاوروف: هدف امریکا از جنگ‌های خاورمیانه تسلط بر نفت «تنگه هرمز» است/ بنا نبود ناتو به سمت شرق بیاید», Хабаргузории Middle East News
  3. ↑ «پایان مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد؛ ونس: به توافق نرسیدیم», Евронюс
  4. ↑ «کامالا هریس: جنگ ایران به‌خاطر پرونده اپستین بود، نتانیاهو عامل جنگ شد», Хабаргузории Тасним; «کامالا هریس: جنگ ایران به خاطر پرونده اپستین بود، نتانیاهو عامل جنگ شد», Шабакаи ал-Олам
  5. ↑ «چرا افشاگری مدیر مستعفی دولت آمریکا باعث نگرانی ترامپ شد؟/ «اف بی آی» به دنبال خفه کردن جو کنت», Хабаргузории Тобнок
  6. ↑ «الحوثی: حمله به ایران، تلاش برای اجرای پروژه «اسرائیل بزرگ» و تغییر نقشه خاورمیانه است», Хабаргузории Middle East News
  7. ↑ «کامالا هریس: جنگ ایران به‌خاطر پرونده اپستین بود، نتانیاهو عامل جنگ شد», Хабаргузории Тасним; «کامالا هریس: جنگ ایران به خاطر پرونده اپستین بود، نتانیاهو عامل جنگ شد», Шабакаи ал-Олам
  8. ↑ «چرا افشاگری مدیر مستعفی دولت آمریکا باعث نگرانی ترامپ شد؟/ «اف بی آی» به دنبال خفه کردن جو کنت», Хабаргузории Тобнок
  9. ↑ «مسکو: آژانس هیچ مدرکی از انحراف فعالیت هسته‌ای ایران ندارد/مذاکرات واشنگتن-تهران ضروری است», Шабакаи ал-Олам
  10. ↑ «پیامدهای جهانی جنگ در ایران؛ آغاز عصر تازه‌ای از رقابت هسته‌ای؟», Хабаргузории BBC-и форсӣ
  11. ↑ «پیامدهای جهانی جنگ در ایران؛ آغاز عصر تازه‌ای از رقابت هسته‌ای؟», Хабаргузории BBC-и форсӣ
  12. ↑ «عراقچی: اقدام دشمن جنایت سیاسی-مذهبی بود / در مذاکره فریب نخوردیم», Шабакаи ал-Олам; «پیامدهای جهانی جنگ در ایران؛ آغاز عصر تازه‌ای از رقابت هسته‌ای؟», Хабаргузории BBC-и форсӣ
  13. ↑ «عراقچی: اقدام دشمن جنایت سیاسی-مذهبی بود / در مذاکره فریب نخوردیم», Шабакаи ал-Олам
  14. ↑ Хоманаӣ, «بیانات در دیدار مردم آذربایجان شرقی», Пойгоҳи иттилоърасонии Дафтари ҳифз ва нашри осори Оятуллоҳ Хоманаӣ
  15. ↑ «حمله آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران؛ ترامپ: یا صلح می‌شود یا شدیدترعمل می‌کنیم», Евронюс
  16. ↑ «بیانیه شورای امنیت کشور درباره اقدامات تروریستی دی ماه», Хабаргузории Садову симо
  17. ↑ «آمار شهدای شناسایی‌شده جنگ رمضان اعلام شد + جزئیات», Хабаргузории Шарқ; «۳ هزار و ۳۷۵ نفر در جنگ رمضان به شهادت رسیدند», Хабаргузории Меҳр
  18. ↑ «الحصيلة التراكمية للعدوان: 2167 شهيدا و7061 جريحا», Вазорати тандурустии умумии Ҷумҳурии Лубнон
  19. ↑ «اعتراض تاریخی بیش از ۱۰۰ متخصص حقوق بین‌الملل به تجاوز آمریکا», Хабаргузории Тобнок
  20. ↑ «پوتین شهادت رهبر معظم انقلاب را تسلیت گفت», Хабаргузории Меҳр; «World reacts to killing of Iran’s Khamenei by US, Israel forces», Al Jazeera Media Network
  21. ↑ «World reacts to killing of Iran’s Khamenei by US, Israel forces», Al Jazeera Media Network
  22. ↑ «آخرین آمار از شهدای دانش‌آموز و معلم جنگ رمضان», Хабаргузории Тобнок
  23. ↑ «آخرین آمار از شهدای دانش‌آموز و معلم جنگ رمضان», Хабаргузории Тобнок
  24. ↑ «کدام بناها و آثار تاریخی در جنگ آسیب دیده‌اند؟», Хабаргузории ИСНА
  25. ↑ «آمار شهدای شناسایی‌شده جنگ رمضان اعلام شد + جزئیات», Хабаргузории Шарқ; «۳ هزار و ۳۷۵ نفر در جنگ رمضان به شهادت رسیدند», Хабаргузории Меҳр
  26. ↑ «آمار ۴۰ روزه حملات دشمنان آمریکایی_صهیونی به مناطق غیرنظامی کشورمان طی جنگ رمضان», Сайти Шаҳрооронюс
  27. ↑ Нигаред ба: «فرانسه: هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی ایران نقض حقوق بین‌الملل است», Хабаргузории Анадолӣ; «ایران: حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی مصداق تروریسم دولتی است», Шабакаи ал-Олам; «سازمان ملل: حملات آمریکا به نیروگاه‌ها و پل‌ها در ایران نقض قوانین بین‌المللی خواهد بود», Хабаргузории Шафақно
  28. ↑ «نامه وزیر خارجه به سازمان ملل متحد در خصوص حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه مراکز هسته‌ای کشورمان», Сайти Вазорати умури хориҷаи Ҷумҳурии исломии Эрон; «غریب آبادی به اسپوتنیک: حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران نقض حقوق بین‌الملل است + ویدیو», Хабаргузории Спутник
  29. ↑ «غریب آبادی به اسپوتنیک: حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران نقض حقوق بین‌الملل است + ویدیو», Хабаргузории Спутник
  30. ↑ «مردم در صحنه، جزء فرشتگان زمین اند...», Сайти Муассисаи байналмилалии Исро
  31. ↑ اطلاعیه حضرت آیت الله جوادی آملی درباره شرکت اساتید و فضلا در پویش «جان فدای ایران..., Хабаргузории Шафақно
  32. ↑ Хоманаӣ, «بیانات آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهل‌وهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی», Пойгоҳи иттилоърасонии Дафтари ҳифз ва нашри осори ҳазрати Оятуллоҳ Хоманаӣ
  33. ↑ «مقاومت مدنی مادرید با برگزاری ۱۵۰ راهپیمایی در حمایت از ایران», Шабакаи ал-Олам
  34. ↑ «Испания: аз пойгоҳҳои мо дар ҳеҷ амалиёте алайҳи Эрон истифода намешавад», Хабаргузории Меҳр; «اعلام مخالفت اسپانیا و برزیل با تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران», Хабаргузории Бошгоҳи хабарнигорони ҷавон
  35. ↑ «اعلام مخالفت اسپانیا و برزیل با تجاوز نظامی آمریکا علیه ایران», Хабаргузории Бошгоҳи хабарнигорони ҷавон
  36. ↑ «ششمین هفتۀ اعتراضات در اسرائیل؛ علیه جنگ‌های بی‌پایان و برای صلح», Хабаргузории Ар.Эф.Эй (RFI)
  37. ↑ «نظر‌سنجی: اکثریت مردم آمریکا از سیاست‌های ترامپ درباره ایران حمایت نمی‌کنند», Хабаргузории Анадолӣ
  38. ↑ «تظاهرات سراسری و میلیونی مردم آمریکا علیه ترامپ؛ «نه به پادشاه»+ فیلم», Хабаргузории Меҳр
  39. ↑ «تظاهرات سراسری و میلیونی مردم آمریکا علیه ترامپ؛ «نه به پادشاه»+ فیلم», Хабаргузории Меҳр
  40. ↑ «مقاومت مدنی مادرید با برگزاری ۱۵۰ راهپیمایی در حمایت از ایران», Шабакаи ал-Олам
  41. ↑ Омилӣ, «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  42. ↑ «مردم در صحنه، جزء فرشتگان زمین اند...», Сайти Муассисаи байналмилалии Исро
  43. ↑ «ترجمه بیانیه دفتر آیت‌الله سیستانی درباره ادامه تجاوز نظامی به ایران», Сайти расмии Дафтари марҷаи олиқадр ҳазрати Оятуллоҳ Сайид Алии Систонӣ
  44. ↑ Омилӣ، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  45. ↑ «Чаро афшогарии мудири мустаъфии давлати Амрико боиси нигаронии Трамп шуд?/ «Эф-Би-Ай» ба دنбали хафа кардани Ҷо Кент», Хабаргузории Тобнок
  46. ↑ «چرا افشاگری مدیر مستعفی دولت آمریکا باعث نگرانی ترامپ شد؟/ «اف بی آی» به دنبال خفه کردن جو کنت», Хабаргузории Тобнок
  47. ↑ Омилӣ, «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  48. ↑ «افزایش نارضایتی از اسرائیل در آمریکا و تشدید بحث‌ها درباره ادامه کمک‌های نظامی به تل‌آویو», Хабаргузории Ар.Эф.Эй (RFI)
  49. ↑ «درخواست برکناری ترامپ پس از اظهارات جنجالی دربارۀ ایران؛ متمم ۲۵ قانون اساسی آمریکا چه می‌گوید؟», Хабаргузории Ар.Эф.Эй (RFI)
  50. ↑ «الأزهر يطالب إيران بوقف فوري وغير مشروط لاعتداءاتها على دول عربية وإسلامية», Сайти ал-Ҷазира
  51. ↑ «ایران خواستار محکومیت فوری تجاوزات آمریکا و "اسرائیل" در شورای حکام شد», Шабакаи ал-Олам
  52. ↑ Барои намуна нигаред ба: «آهنگ جدید «دِرَون تچر» فعال جوان آمریکایی در واکنش به جنگ ائتلاف اپستینی علیه ایران + ویدئو», Сайти Шаҳрооронюс
  53. ↑ «تولید ۲۵ اثر نمایشی جدید با موضوع جنگ رمضان/ «صبح‌اعدام» و «اسفند» به تلویزیون رسیدند», Сайти Ҷавононлайн
  54. ↑ «روایتی از اثرات جنگ اخیر بر اقتصاد جهان روی آنتن تلویزیون + زمان پخش», Сайти Шаҳрооронюс
  55. ↑ «ساخت سریال برای جنگ رمضان/ پخش برنامه «منشور» در فیلم نت و مستند «شاهد باش» از شبکه نسیم», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  56. ↑ «ساخت سریال برای جنگ رمضان/ پخش برنامه «منشور» در فیلم نت و مستند «شاهد باش» از شبکه نسیم», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  57. ↑ «پویش ملی، جان‌فدا برای ایران», Сайти Пӯиши миллии Ҷонфидо
  58. ↑ «دست رد آلمان و انگلیس بر سینه ترامپ», Шабакаи ал-Олам
  59. ↑ «استارمر: تسلیم فشارها برای ورود به جنگ علیه ایران نخواهم شد», Шабакаи ал-Олам
  60. ↑ «ترامپ ادعا کرد محاصره دریایی ایران آغاز شد», Хабаргузории Тобнок
  61. ↑ «ناتو: در طرح آمریکا علیه تنگه هرمز شرکت نمی‌کنیم», Хабаргузории Тобнок
  62. ↑ «آژانس بین‌المللی انرژی: اروپا تنها حدود ۶ هفته سوخت جت دارد», Хабаргузории TRT-и форсӣ
  63. ↑ Омилӣ, «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  64. ↑ Омилӣ, «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  65. ↑ «رویترز: ۵۰ روز جنگ ۵۰ میلیارد دلار به بازار نفت جهان ضربه زد», Хабаргузории Тасним
  66. ↑ «آژانس بین‌المللی انرژی: اروپا تنها حدود ۶ هفته سوخت جت دارد», Хабаргузории TRT-и форсӣ
  67. ↑ Омилӣ, «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  68. ↑ Омилӣ, «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  69. ↑ «ایران خواستار غرامت از ۵ کشور منطقه شد», Шабакаи ал-Олам
  70. ↑ Дониш, «آتش‌بس و شکست هیمنه نظامی آمریکا؛ چرا واشنگتن در تقابل چهل‌روزه با ایران وادار به عقب‌نشینی شد؟», Хабаргузории Садои Афғон
  71. ↑ «ایتالیا تمدید توافق نظامی با رژیم اسرائیل را متوقف کرد», Шабакаи ал-Олам
  72. ↑ «پیامدهای جهانی جنگ در ایران؛ آغاز عصر تازه‌ای از رقابت هسته‌ای؟», Хабаргузории BBC-и форсӣ
  73. ↑ «تجاوز به ایران ۱۵ میلیارد دلار خسارت برای اسرائیل به بار آورد», Шабакаи ал-Олам
  74. ↑ Омилӣ, «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  75. ↑ «آمریکا درپی راهی برای خروج از گرداب جنگی است که خود آغازگر آن بوده است», Шабакаи ал-Олам
  76. ↑ Омилӣ, «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  77. ↑ «برآورد اولیه ۲۷۰ میلیارددلاری خسارت ایران در جنگ اخیر تا الآن», Хабаргузории Тасним
  78. ↑ «آمریکا مجبور به پذیرش طرح ۱۰ ماده‌ای ایران شد», Пойгоҳи иттилоърасонии давлати Эрон
  79. ↑ «آمریکا مجبور به پذیرش طرح ۱۰ ماده‌ای ایران شد», Пойгоҳи иттилоърасонии давлати Эрон
  80. ↑ «آنچه در نشست اسلام‌آباد گذشت؛ بن‌بست مذاکرات در سایه زیاده‌خواهی واشنگتن», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ; «شکست مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام‌آباد؛ پاکستان خواستار تداوم آتش‌بس شد», Хабаргузории Ар.Эф.Ар
  81. ↑ «آنچه در نشست اسلام‌آباد گذشت؛ بن‌بست مذاکرات در سایه زیاده‌خواهی واشنگتن», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  82. ↑ Дониш, «آتش‌بس و شکست هیمنه نظامی آمریکا؛ چرا واشنگتن در تقابل چهل‌روزه با ایران وادار به عقب‌نشینی شد؟», Хабаргузории Садои Афғон
  83. ↑ «ادعاهای ضد و نقیض آمریکا از نابودی توان نظامی ایران؛ از نیروی تسلیحاتی ایران چه باقی مانده؟», Евронюс
  84. ↑ «ادعاهای ضد و نقیض آمریکا از نابودی توان نظامی ایران؛ از نیروی تسلیحاتی ایران چه باقی مانده؟», Евронюс
  85. ↑ «ادعاهای ضد و نقیض آمریکا از نابودی توان نظامی ایران؛ از نیروی تسلیحاتی ایران چه باقی مانده؟», Евронюс
  86. ↑ «Israelis upset by Iran ceasefire, pessimistic about war’s outcome, poll shows», Сайти The Times of Israel
  87. ↑ Дониш, «آتش‌بس و شکست هیمنه نظامی آمریکا؛ چرا واشنگتن در تقابل چهل‌روزه با ایران وادار به عقب‌نشینی شد؟», Хабаргузории Садои Афғон
  88. ↑ Саъир, «پیروزی ایران در جنگ با امریکا و رژیم اسرائیل؛ تحقق‌نیافتن اهداف اعلامی و عملی واشنگتن», Хабаргузории Садои Афғон
  89. ↑ «آمریکا مجبور به پذیرش طرح ۱۰ ماده‌ای ایران شد», Пойгоҳи иттилоърасонии давлати Эрон
  90. ↑ «Ақибнишинии роҳбурдии Трамп ва пазириши шартҳои Эрон; оташбаси дуҳафтаина бо меҳвари нақшаи 10 бандии Теҳрон», Хабаргузории Садои Афғон
  91. ↑ «Ақибнишинии роҳбурдии Трамп ва пазириши шартҳои Эрон; оташбаси дуҳафтаина бо меҳвари нақшаи 10 бандии Теҳрон», Хабаргузории Садои Афғон
  92. ↑ «Трамп: тавофуқи оташбас бо Теҳрон «пирӯзии тамомияъёри» Амрикост; масъалаи захираҳои уранийми Эронро ҳал мекунем», Хабаргузории Евронюс
  93. ↑ «آغاز آتش‌بس دو هفته‌ای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است», Хабаргузории Евронюс
  94. ↑ «Israelis upset by Iran ceasefire, pessimistic about war’s outcome, poll shows», Сайти The Times of Israel
  95. ↑ Омилӣ, «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ
  96. ↑ Саъир, «پیروزی ایران در جنگ با امریکا و رژیم اسرائیل؛ تحقق‌نیافتن اهداف اعلامی و عملی واشنگتن», Хабаргузории Садои Афғон
  97. ↑ Омилӣ، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران», Хабаргузории Ҷумҳурии Исломӣ

Ёддошт

  1. ↑ Ҳамлаи низомии Ироқ бо пуштибонии кишварҳои ғарбӣ ба Эрон дар даҳаи ҳаштоди мелодӣ аввалин ҷанги таҳмилӣ ва ҳамлаи Исроил ба Эрон дар июни 2025 ҷанги таҳмилии дуввум номида шудааст. Ҳамлаи Амрико ва Исроил ба Эрон дар феврали 2026 ба унвони севвумин ҷанги таҳмилӣ ёд мешавад.

Сарчашма

Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Ҷанги_Рамазон&oldid=37233"