Үндана:Ҷидоли аҳсан
Ҷидоли аҳсан, ба гуфтугуе гуфта мешавад, ки ҳадафи он исботи ҳақиқат ва ҳидояти тарафи муқобил, бидуни душманӣ ё хусуматаст.[1] Ин навъи ҷидол, нишонаи суботи имон ва саъаи садр фард дониста мешавад ва дар муқобили он ҷидоли мазмум аст[2] ки реша дар разоили нафсонӣ монанди ғазаб ё тамаъ дорад.
Ҷидоли аҳсан барои илзоми мухолиф ба пазириши ҳақ ба кор меравад, аммо ҷидоли мазмум дар ҷиҳати тасбити ботил ва нодида гирифтани ҳақиқат анҷом мегирад.[3] Бар асоси дидгоҳе дигар, ҷидоли аҳсан гуфтугуест, ки дар чаҳорчӯби қавоиди мавриди пазириши тарафайн, бо равишҳои илмӣ ва бо ҳадафи кашфи ҳақиқат сурат мегирад, ба гунае ки радди он барои тарафи муқобил душвор шавад.[4]
Ояти ва ҷодилҳум би-л-латӣ ҳия аҳсан، ба унвони асли қуръонии ҷидоли аҳсан шинохта мешавад.[5] Ин оят, ҳамроҳ бо Ояти 46 сураи Анкабут، даъват ба баҳрагирӣ аз шеваҳои ахлоқӣ дар гуфтугӣ тафсир шудааст. Муфассирон барои таҳаққуқи ҷидоли аҳсан, меъёрҳое ҳамчун риояти адаб،[6] истифода аз далоили муътабар[7] монанди оёти Қуръон ва бароҳини қатъӣ،[8] қасди кашфи ҳақиқат[9] ва таносуби истидлол бо сатҳи фаҳми мухотаб[10] ра шумурдаанд. Аллом Таботабоӣ алоқаи ду тараф ба кашфи ҳақиқатро шарти аслии таҳаққуқи он донистааст.[11]
Дар ривоёт، ҷидоли аҳсан ба муҷодала бо оёти Қуръон тафсир шуда[12] ва сираи Имомони шиъа низ бар риояти ин шева дар мунозирот далолат дорад.[13]
Ба гуфтаи пажӯҳишгарон, ҷидоли аҳсан ҳам дар даъвати ғайримусулмонон ба ислом ва посух ба шубаҳоти эътиқодӣ корбурд дорад ва ҳам дар ҳалли ихтилофҳои илмӣ ва дастёбӣ ба натоиҷи муштарак дар масоили иҷтиҳодӣ.[14] Тақвияти тафоҳуми иҷтимоӣ, дифоъ аз боварҳо ва густариши иртибототи фарҳангӣ аз дигар коркардҳои он дониста шудааст.[15]
Эзоҳ
- ↑ Ибни Сино, Мантиқ-уш-шифоъ, 1404 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 15-16; Муҷтабавӣ, Илми ахлоқи исломӣ, 1377 ҳ.ш., ҷ. 3, саҳ. 378.
- ↑ Муҷтабавӣ, Илми ахлоқи исломӣ, 1377 ҳ.ш., ҷ. 3, саҳ. 378.
- ↑ Мулло Судро, Мантиқи навин, 1362 ҳ.ш., саҳ. 676.
- ↑ Асадализода, «Усул ва равишҳои мунозира (ҷидоли аҳсан)», саҳ. 70.
- ↑ Нигаред ба Музаффар, Шарҳи мантиқи Музаффар, 1386 ҳ.ш., ҷ. 2, саҳ. 328; Музаффар, Далоил-ус-сидқ, 1422 ҳ.қ., муқаддима, саҳ. 11; Аббосӣ Муқаддам ва Фаллоҳ Марақӣ, «Маъношиносӣ ва меъёршиносии ҷидоли аҳсани қуръонӣ», саҳ. 49.
- ↑ Тӯсӣ, Ат-Тибён, Дор Иҳёи-т-турос-ил-арабӣ, ҷ. 6, саҳ. 440.
- ↑ Фахри Розӣ, Ат-Тафсир-ул-кабир, 1420 ҳ.қ., ҷ. 20, саҳ. 287.
- ↑ Табарсӣ, Маҷмаъ-ул-баён, 1372 ҳ.ш., ҷ. 6, саҳ. 605.
- ↑ Понӣпатӣ, Ат-Тафсир Мазҳарӣ, 1412 ҳ.қ., ҷ. 5, саҳ. 390; Муғния, Тафсири Кошиф, 1424 ҳ.қ., ҷ. 4, саҳ. 565.
- ↑ Ҳаққӣ Барсавӣ, Тафсири Рӯҳ-ул-баён, Дор-ул-фикр, ҷ. 5, саҳ. 97.
- ↑ Таботабоӣ, Ал-Мизон, 1390 ҳ.қ., ҷ. 12, саҳ. 371-372 ва ҷ. 16, саҳ. 138.
- ↑ Ҳувайзӣ, Тафсири Нӯр-ус-сақалайн, 1415 ҳ.қ., ҷ. 3, саҳ. 95.
- ↑ Ҷалоӣ Нӯбариҳ, «Ҷидоли аҳсан аз дидгоҳи Имом Ризо(а)», саҳ. 135.
- ↑ Ҷалоӣ Нӯбариҳ, «Ҷидоли аҳсан аз дидгоҳи Имом Ризо(а)», саҳ. 134.
- ↑ Асадализода, «Усул ва равишҳои мунозира (ҷидоли аҳсан)», саҳ. 75.
Сарчашма
· Ибни Сино, Ҳусайн ибни Абдуллоҳ, Мантиқ-уш-шифоъ, таҳқиқ: Ҷамъе аз муҳаққиқон, Қум, Китобхонаи Оятуллоҳ Маръашии Наҷафӣ, 1404 ҳ.қ. · Муҷтабавӣ, Сайид Ҷалолуддин, Илми ахлоқи исломӣ, Теҳрон, Интишороти Ҳикмат, чопи чаҳорум, 1377 ҳ.ш. · Асадализода, Акбар, «Усул ва равишҳои мунозира (ҷидоли аҳсан)», дар нашрияи Мубалиғон, шумораи 189, 1394 ҳ.ш. · Понӣпатӣ, Саноуллоҳ, Тафсири Мазҳарӣ, Кувайта Покистон, Мактабаи Рашидия, 1412 ҳ.қ. · Ҷалоӣ Нӯбариҳ, Ҳусайн, «Ҷидоли аҳсан аз дидгоҳи Имом Ризо(а)», дар нашрияи Мутолиоти равиядии инсонӣ ва исломӣ, шумораи 25, 1399 ҳ.ш. · Ҳаққӣ Барсавӣ, Исмоил, Тафсири Рӯҳ-ул-баён, Бейрут, Дор-ул-фикр, бе то. · Ҳувайзӣ, Абдуалӣ, Тафсири Нӯр-ус-сақалайн, тасҳеҳ: Ҳошим Расулӣ, Қум, Исмоилиён, 1415 ҳ.қ. · Таботабоӣ, Сайид Муҳаммадҳусайн, Ал-Мизон фӣ тафсири-л-Қуръон, Бейрут, Муассисату-л-илмий ли-л-матбуъот, 1390 ҳ.қ. · Табарсӣ, Фазл ибни Ҳасан, Маҷмаъ-ул-баён фӣ тафсири-л-Қуръон, тасҳеҳ: Фазлуллоҳ Яздӣ, Ҳошим Расулӣ, Теҳрон, Носир Хусрав, 1372 ҳ.ш. · Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Ат-Тибён фӣ тафсири-л-Қуръон, тасҳеҳ: Аҳмад Ҳабиби Омилӣ, Муҳаммадҳасан Оқобузурги Теҳронӣ, Бейрут, Дор Иҳёи-т-турос-ил-арабӣ, бе то. · Аббосӣ Муқаддам, Мустафо ва Муҳаммад Фаллоҳ Марақӣ, «Маъношиносӣ ва меъёршиносии ҷидоли аҳсани қуръонӣ», дар нашрияи Пажӯҳишҳои забонишинохтии Қуръон, шумораи 1, соли ҳафтум, 1397 ҳ.ш. · Фахри Розӣ, Муҳаммад, Ат-Тафсир-ул-кабир, Бейрут, Дор Иҳёи-т-турос-ил-арабӣ, 1420 ҳ.қ. · Музаффар, Муҳаммадҳасан, Далоил-ус-сидқ ли Наҳҷ-ил-ҳақ, тасҳеҳ: Муассисаи Оли-л-байт (а), Қум, Муассисаи Оли-л-байт (а), 1422 ҳ.қ. · Музаффар, Муҳаммадризо, Шарҳи мантиқи Музаффар, тасҳеҳ: Алӣ Муҳаммадӣ, Қум, Имом Ҳасан ибни Алӣ (а), 1386 ҳ.ш. · Муғния, Муҳаммадҷавод, Тафсири Кошиф, Қум, Дор-ул-китоби-л-исломӣ, 1424 ҳ.қ. · Мулло Судро, Муҳаммад Садруддин, Мантиқи навин муштамил бар Ал-Ламаъот-ул-машриқия фӣ-л-фунуни-л-мантиқия, мутарҷим: Абдулмуҳсин Мишкотуддинӣ, Теҳрон, Огоҳ, 1362 ҳ.ш.