Үндана:Ояти шиқоқ
 | |
| Маълумот дар бораи оят | |
|---|---|
| Номи оят | Ояти шиқоқ |
| Воқеъ дар сураи | Нисо |
| Шумораи оят | 35 |
| Ҷузъ | 5 |
| Макони нузул | Мадина |
| Мавзуъ | фиқҳӣ - хонавода |
| Дар бораи | роҳи ҳалли ихтилофи завҷайн |
Ояти шиқоқ (Сураи Нисо, ояти 35) барои ҳалли ихтилоф миёни зан ва шавҳар, таъйини ду доварро тавсия мекунад, яке аз хонаводаи мард ва дигаре аз хонаводаи зан. Фақиҳон бо истинод ба зоҳири оят, раъйи доваронро лозим-ул-иттибоъ медонанд; бо ин ҳол, гуфта шудааст ки дар ниҳоят, талоқ ба ризоияти зан ва шавҳар вобаста аст.
Бар пояи манобеи таърихӣ, Имом Алӣ (а) пас аз пазириши ҳакамият дар ҷанги Саффин, барои исботи машруъияти асли доварӣ, дар баробари хавориҷ, ба ин оят истинод кард.
Ҳакамият, роҳи ҳалли ихтилофи завҷайн
Ояти 35 сураи Нисо ки ба ояти шиқоқ низ шуҳрат дорад,[1] аз оятҳои аҳком[2] ва оятҳои мадании Қуръон аст.[3] Ин оят, пас аз ояти марбут ба нушузи зан,[4] ба роҳкори ҳалли ихтилоф миёни ҳамсарон мепардозад.[5] Бар асоси ин оят, ҳангоми носозгории зан ва шавҳар ва тарс аз ҷудоӣ, бояд як довар аз хонаводаи мард ва як довар аз хонаводаи зан интихоб шаванд то сабаби ихтилофро баррасӣ ва барои ислоҳи робитаи зан ва шавҳар амал кунанд.[6] Муфассирон[7] ва фақиҳон,[8] мухотиби оятро ҳокими шаръ ё намояндаи дастгоҳи қазоӣ дониста ва таъйини доваронро бар ӯҳдаи ӯ шумурдаанд.[9]
| “ | Ва агар аз ҷудоӣ миёни он ду [зан ва шавҳар] бим доред, пас доваре аз хонаводаи он [шавҳар] ва доваре аз хонаводаи он [зан] таъйин кунед. Агар сарсозгорӣ доранд, Худо миёни он ду созгорӣ хоҳад дод. Оре, Худо донои огоҳ аст. [Нисо: 35] |
” |
Мазоёи доварии хешовандон дар ҳалли ихтилофоти заношӯӣ
Доварии хешовандон барои ихтилофоти заношӯӣ ба далели ошноӣ бо шароити хонавода, ангезаи бештар барои ислоҳ, ҳифзи махфият, коҳиши танш ва суръат ва ҳароҷи камтар нисбат ба расИдагИИ қазоӣ, муассир шумурда шудааст.[10]
Истинодҳои фиқҳӣ ва таърихӣ
Ояти шиқоқ дар манобеи фиқҳӣ зери боби никоҳ ва дар мабоҳиси нушӯз ва шиқоқ баррасӣ шудааст.[11] Баъзе нависандагон барои баёни аҳамияти оштӣ миёни афрод низ ба ин оят истинод кардаанд.[12]
Дидгоҳи машҳури фақиҳон,[13] аз ҷумла Шайхи Тӯсӣ,[14] Алломаи Ҳиллӣ[15] ва Шаҳиди Сонӣ[16] бо истинод ба зоҳири оят, он аст ки доварон нақши ҳакам доранд ва раъйи онҳо илзомовар аст, на ин ки сирфан вакили зан ва шавҳар бошанд. Бо ин ҳол, иддае дигар аз фақиҳон бо истинод ба баъзе ривоёт[17] муътақиданд, иҷрои талоқ ва ҷудоии ниҳоӣ, бояд бо ризоияти худи зан ва шавҳар бошад.[18]
Истинод ба ояти шиқоқ дар моҷарои ҳакамият
Бар пояи баъзе гузоришҳо, Имом Алӣ (а) дар моҷарои ҳакамият дар посух ба эътирози хавориҷ барои исботи машруъияти асли доварӣ, ба ояти шиқоқ истинод кардааст.[19] Нақл шудааст Имом Боқир (а) низ дар посух ба яке аз хавориҷ, нисбат ба пазириши ҳакамият аз сӯи Имом Алӣ (а), ҳамин оятро тиловат намуд.[20] Ин истидлол дар баъзе манобеи ҳадисии аҳли суннат низ гузориш шудааст.[21]
Эзоҳ
- ↑ Муассисаи доиратул-маорифи фиқҳи исломӣ, Фарҳанг-ул-фиқҳ, ҷ.1, саҳ.182.
- ↑ Абулфатвоҳи Розӣ, Равз-ул-Ҷинон, ҷ.5, саҳ.354; Кошонӣ, Тафсири хулосаи Минҳаҷ-ус-содиқин; Мӯсавии Сабзаворӣ, Мавоҳиб-ур-Раҳмон, ҷ.8, саҳ.145.
- ↑ Ибни Аббос, Танвир-ул-Мақбас, саҳ.84; Маърифат, Омӯзиши улуми Қуръон, ҷ.2, саҳ.168.
- ↑ Файзул-Ислом, Тарҷума ва тафсири Қуръон, ҷ.1, саҳ.172.
- ↑ Ҷаводи Омулӣ, Тафсири Тасним, ҷ.18, саҳ.578; Қурашӣ, Тафсири аҳсан-ул-ҳадис, ҷ.2, саҳ.357.
- ↑ Макорими Шерозӣ, Тафсири намуна, ҷ.3, саҳ.375; Сабзаворӣ, Муҳаззаб-ул-аҳком, ҷ.25, саҳ.230, масъалаи 1.
- ↑ Барои намуна руҷӯъ кунед ба Табарсӣ, Маҷмаъ-ул-баён, ҷ.3, саҳ.70; Фозили Миқдод, Канз-ул-ирфон, ҷ.2, саҳ.213.
- ↑ Барои намуна руҷӯъ кунед ба Шайхи Тӯсӣ, Ал-Хилоф, ҷ.4, саҳ.416; Аллома Ҳиллӣ, Мухталиф-уш-шиа, ҷ.7, саҳ.396.
- ↑ Қурашӣ, Тафсири аҳсан-ул-ҳадис, ҷ.2, саҳ.357; Мишкинӣ, Мус талаҳот-ул-фиқҳ, саҳ.132.
- ↑ Макорими Шерозӣ, Тафсири намуна, ҷ.3, саҳ.376 - 377.
- ↑ Барои намуна руҷӯъ кунед ба Шайхи Тӯсӣ, Ал-Хилоф, ҷ.4, саҳ.416; Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.31, саҳ.209; Рӯҳонӣ, Фиқҳ-ус-Содиқ (а), ҷ.22, саҳ.253; Субҳонӣ, Низом-ун-никоҳ, ҷ.2, саҳ.304; Мишкинӣ, Мус талаҳот-ул-фиқҳ, саҳ.532.
- ↑ Маркази фарҳанг ва маорифи Қуръон, Доиратул-маорифи Қуръони Карим, ҷ.2, саҳ.90.
- ↑ Баҳронӣ, Ал-Ҳадоиқ-ун-Нозира, ҷ.24, саҳ.629; Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.31, саҳ.214.
- ↑ Шайхи Тӯсӣ, Ал-Хилоф, ҷ.4, саҳ.416.
- ↑ Аллома Ҳиллӣ, Мухталиф-уш-шиа, ҷ.7, саҳ.396.
- ↑ Шаҳиди Сонӣ, Масолик-ул-афҳом, ҷ.8, саҳ.365.
- ↑ Барои намуна руҷӯъ кунед ба Кулайнӣ, Ал-Кофӣ, ҷ.6, саҳ.147, ҳадиси 5; Шайхи Садуқ, Ман ло яҳдуруҳу-л-фақиҳ, ҷ.3, саҳ.521; ҳадиси 4817.
- ↑ Барои намуна руҷӯъ кунед ба Аллома Ҳиллӣ, Мухталиф-уш-шиа, ҷ.7, саҳ.396 - 397, масъалаи 56; Мӯсавии Омилӣ, Ниҳоят-ул-маром, ҷ.1, саҳ.431; Муҳаққиқи Сабзаворӣ, Кифоят-ул-аҳком, ҷ.2, саҳ.271.
- ↑ Заҳабӣ, Таърих-ул-ислом, ҷ.3, саҳ.591; Шерозӣ, Ал-Ишора ила мазҳаб-и аҳл-ил-ҳақ, саҳ.383 - 384.
- ↑ Табарсӣ, Ал-Иҳтиҷоҷ, ҷ.2, саҳ.174; Арусӣ Ҳавайзӣ, Тафсири нур-ус-сақалайн, ҷ.1, саҳ.479.
- ↑ Ибни Ҳанбал, Муснад-и Аҳмад, ҷ.2, саҳ.84; Ҳокими Нишопурӣ, Мустадрак ала-с-Саҳиҳайн, ҷ.2, саҳ.165; Байҳақӣ, Ас-Сунан-ул-кубро, ҷ.8, саҳ.311.
Сарчашма
- Абулфатвоҳи Розӣ, Ҳусайн ибни Алӣ, Равз-ул-Ҷинон ва рӯҳ-ул-Ҷинон фӣ тафсир-ил-Қуръон, таҳқиқ: Ёҳаққӣ, Муҳаммадҷаъфар, Носиҳ, Муҳаммадмаҳдӣ, Машҳад, Бунёди пажӯҳишҳои исломии Остони Қудси Разавӣ, 1371ҳ.ш.
- Ибни Ҳанбал, Аҳмад ибни Муҳаммад, Муснад-ул-Имом Аҳмад ибни Ҳанбал, муҳаққиқ: Шуайб-ул-Арнаут, Одил Муршид, ва дигарон, ишроф: Туркӣ, Абдуллоҳ ибни Абдулмуҳсин, бетаърих, Муассисат-ур-Рисола, чопи аввал, 1421ҳ.қ.
- Ибни Аббос, Абдуллоҳ ибни Аббос, Танвир-ул-Мақбас мин тафсир-и Ибни Аббос, Бейрут, Дорул-кутуб-ил-илмия, чопи дувум, 1425ҳ.қ.
- Баҳронӣ, Юсуф ибни Аҳмад, Ал-Ҳадоиқ-ун-Нозира фӣ аҳком-ил-итрат-ит-тоҳира, муҳаққиқ ва мусаҳҳеҳ: Иравониё, Муҳаммадтақӣ, Муқаррам, Сайид Абдурраззоқ, Қум, Дафтари интишороти исломӣ, чопи аввал, 1405ҳ.қ.
- Байҳақӣ, Аҳмад ибни Ҳусайн, Ас-Сунан-ул-кубро, муҳаққиқ: Муҳаммад Абдулқодир Ато, Бейрут, Дорул-кутуб-ил-илмия, чопи сеюм, 1424ҳ.қ.
- Ҷаводи Омулӣ, Абдуллоҳ, Тафсири Тасним, Қум, муассисаи Асро, 1389ҳ.ш.
- Ҳокими Нишопурӣ, Муҳаммад ибни Абдуллоҳ, Мустадрак ала-с-Саҳиҳайн, таҳқиқ: Абдулқодир Ато, Мустафо, Бейрут, Дорул-кутуб-ил-илмия, чопи аввал, 1411ҳ.қ.
- Заҳабӣ, Муҳаммад ибни Аҳмад, Таърих-ул-ислом, таҳқиқ: Тадмурӣ, Умар Абдуссалам, Бейрут, Дорул-китоб-ил-арабӣ, чопи дувум, 1413ҳ.қ.
- Рӯҳонии Сайид Содиқ, Фиқҳ-ус-Содиқ (а), Қум, Дорул-китоб — мадрасаи Имом Содиқ (а), чопи аввал, 1412ҳ.қ.
- Субҳонӣ, Ҷаъфар, Низом-ун-никоҳ фӣ-ш-шариат-ил-исломият-ил-ғарро, Қум, муассисаи Имом Содиқ (а), чопи аввал, 1416ҳ.қ.
- Сабзаворӣ, Сайид Абдулаъло, Муҳаззаб-ул-аҳком, Қум муассисаи ал-Манор, дафтари Ҳазрати Оятуллоҳ Сабзаворӣ, Қум, чопи чаҳорум, 1413ҳ.қ.
- Шаҳиди Сонӣ, Зайнуддини ибни Алӣ, Масолик-ул-афҳом ила танқиҳи шароиъ-ил-ислом, Қум, Муассисат-ул-маориф-ил-исломия, чопи аввал, 1413ҳ.қ.
- Шайхи Ҳурри Омилӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Васоил-уш-шиа, Қум, муассисаи Оли-л-Байт (а), чопи аввал, 1409ҳ.қ.
- Шайхи Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ, Ман ло яҳдуруҳу-л-фақиҳ, муҳаққиқ ва мусаҳҳеҳ: Ғаффорӣ, Алӣакбар, Қум, Дафтари интишороти исломӣ, чопи дувум, 1413ҳ.қ.
- Шайхи Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Ал-Хилоф, мусаҳҳеҳ: Хуросонӣ, Алӣ ва дигарон, Қум, Дафтари интишороти исломӣ, чопи аввал, 1407ҳ.қ.
- Шерозӣ, Абуисҳоқ, Ал-Ишора ила мазҳаб-и аҳл-ил-ҳақ, Бейрут, Дорул-кутуб-ил-илмия, 1425ҳ.қ.
- Табарсӣ, Аҳмад ибни Алӣ, Ал-Иҳтиҷоҷ ало аҳл-ил-лаҷоҷ, таҳти ишрофи Субҳонии Табрезӣ, Ҷаъфар, муҳаққиқ: Ҳодибеҳ, Муҳаммад ва Иброҳим Баҳодурӣ, Қум, Созмони авқоф ва умури хайрия, интишороти Усва, чопи панҷум, 1424ҳ.қ.
- Табарсӣ, Фазл ибни Ҳасан, Маҷмаъ-ул-баён фӣ тафсири-л-Қуръон, муқаддима: Балoғӣ, Муҳаммадҷавод, мусаҳҳеҳ: Яздии Таботабоӣ, Фазлуллоҳ ва Расулӣ, Ҳошим, Бейрут, Дорул-маърифа, чопи дувум, 1408ҳ.қ.
- Арусӣ Ҳавайзӣ, Абдуалӣ ибни Ҷумъа, Тафсири нур-ус-сақалайн, таҳқиқ: Расулии Маҳаллотӣ, Сайид Ҳошим, Қум, интишороти Исмоилиян, чопи чаҳорум, 1415ҳ.қ.
- Аллома Ҳиллӣ, Ҳасан ибни Юсуф, Мухталиф-уш-шиа фӣ аҳком-иш-шариа, Қум, Дафтари интишороти исломӣ, чопи дувум, 1413ҳ.қ.
- Фозили Миқдод, Миқдод ибни Абдуллоҳ, Канз-ул-ирфон фӣ фиқҳ-ил-Қуръон, мусаҳҳеҳ: Беҳбудӣ, Муҳаммадбоқир, Теҳрон, Муртазавӣ, чопи панҷум, 1373ҳ.ш.
- Файзул-Исломи Исфаҳонӣ, Алӣнақӣ, Тарҷума ва тафсири Қуръони азим, Теҳрон, нашри фақиҳ, чопи аввал, 1378ҳ.ш.
- Қурашӣ, Сайид Алӣакбар, Тафсири аҳсан-ул-ҳадис, Бунёди баъсат, Теҳрон, чопи сеюм, 1377ҳ.ш.
- Кошонӣ, Фатҳуллоҳ ибни Шукруллоҳ, Тафсири хулосаи Минҳаҷ-ус-содиқин, мусаҳҳеҳ: Шаъроні, Абулҳасан, Теҳрон, Исломия, чопи аввал, 1363ҳ.ш.
- Кулайнӣ, Муҳаммад ибни Яъқуб, Ал-Кофӣ, муҳаққиқ ва мусаҳҳеҳ: Ғаффорӣ, Алӣакбар, Охундӣ, Муҳаммад, Теҳрон, Дорул-кутуб-ил-исломия, чопи чаҳорум, 1407ҳ.қ.
- Муассисаи доиратул-маорифи фиқҳи исломӣ, Фарҳанг-ул-фиқҳ мутобиқ бо мазҳаби аҳли байт (а), Қум, муассисаи доиратул-маорифи фиқҳи исломӣ, 1387ҳ.ш.
- Муҳаққиқи Сабзаворӣ, Муҳаммадбоқир, Кифоят-ул-аҳком, Қум, Дафтари интишороти исломӣ вобаста ба Ҷомеаи мударрисини ҳавзаи илмияи Қум, чопи аввал, 1423ҳ.қ.
- Маркази фарҳанг ва маорифи Қуръон, Доиратул-маорифи Қуръони Карим, Пажӯҳишгоҳи улум ва фарҳанги исломӣ, Қум, муассисаи Бӯстони китоб, чопи аввал, 1382ҳ.ш.
- Мишкинӣ, Алӣ, Мус талаҳот-ул-фиқҳ, муҳаққиқ: Аҳмадӣ Ҷулфоӣ, Ҳамид, Қум, муассисаи илмӣ-фарҳангии Дорул-ҳадис, 1392ҳ.ш.
- Маърифат, Муҳаммадҳодӣ, Омӯзиши улуми Қуръон, [беҷо], Маркази чоп ва нашри Созмони таблеғоти исломӣ, чопи аввал, 1371ҳ.ш.
- Макорими Шерозӣ, Носир, Тафсири намуна, Теҳрон, Дорул-кутуб-ил-исломия, чопи аввал, 1374ҳ.ш.
- Мӯсавии Сабзаворӣ, Сайид Абдулаъло, Мавоҳиб-ур-Раҳмон фӣ тафсири-л-Қуръон, Қум, мактаби самoҳати Оятуллоҳ-ил-Узмā Сайид-ус-Сабзаворӣ, чопи сеюм, 1414ҳ.қ.
- Мӯсавии Омилӣ, Муҳаммад ибни Алӣ, Ниҳоят-ул-маром фӣ шарҳи Мухтасар-и Шароиъ-ил-ислом, Қум, Дафтари интишороти исломӣ вобаста ба Ҷомеаи мударрисини ҳавзаи илмияи Қум, чопи аввал, 1411ҳ.қ.
- Наҷафӣ, Муҳаммадҳасан, Ҷавоҳир-ул-калом фӣ шарҳи шароиъ-ил-ислом, тасҳеҳи Аббос Қӯчонӣ ва Алӣ Охундӣ, Бейрут, Дор иҳё-ит-турос-ил-арабӣ, чопи ҳафтум, 1404ҳ.қ.