Ояти 219 сураи Бақара

Ояти 219 сураи Бақара

Маълумот дар бораи оят
Воқеъ дар сураи	Бақара
Шумораи оят	219
Ҷузъ	2
Шаъни нузул	Дар посух ба саволи гурӯҳе аз саҳоба дар бораи шароб ва қимор
Макони нузул	Мадина
Мавзуъ	Ҳаром будани шароб ва қимор; миқдори инфоқ
Оёти муртабит	Ояти 90 ва 91 сураи Моида; ояти 43 сураи Нисо

Ояти 219 сураи Бақара (форсӣ: آیه ۲۱۹ سوره بقره) дар посух ба ду пурсиш: яке дар бораи шароб ва қимор ва дигаре дар бораи инфоқ нозил шудааст. Дар ин оят ҳангоми ишора ба вуҷуди баъзе манфиатҳо барои шароб ва қимор, гуноҳи онҳоро бисёр бузургтар аз судашон муаррифӣ кардааст. Ҳамчунин дар бораи ин ки чӣ чизеро метавон инфоқ кард, меъёри онро «афв» донистааст. Дар тафсирҳо, вожаи «афв» ба миёнаравӣ ё бахшиши зиёда бар ниёз маъно шудааст.

Фақеҳони шиа бо истинод ба ин оят, бар ҳурмати шароб ва қимор фатво додаанд ва хамрро шомили ҳар моеи масткунанда донистаанд. Баъзе муфассирон таҳрими шаробро дар Қуръон тадриҷӣ тафсир кардаанд, ки яке аз оёти марбут ба таҳрими шароб ҳамин оят аст. Ояти 219 инчунин дар мавзуоте чун зарарҳои шароб, тазодди суду зиён ва ҳудуди инфоқ мавриди истинод қарор гирифтааст.

Муаррифии мухтасари оят ва аҳамияти он дар мабоҳиси исломӣ

Ояти 219 сураи Бақара дар посух ба саволҳои баъзе саҳоба аз Пайғамбар (с) дар бораи шароб ва қимор ва низ меъёри инфоқ нозил шудааст. Дар ин оят, зарарҳои шароб ва қимор бар манфиатҳои модии онҳо пешгуфта шуда ва гуноҳашон бузургтар аз манфиатҳояшон эълом шудааст. Ба гуфтаи Аллома Таботабоӣ, муаллифи ал-Мизон, дар Қуръон таъбири «исми кабир» танҳо дар бораи шароб ва қимор ба кор рафтааст. Ҷаводии Омулӣ дар Тафсири тасним, бо истинод ба ривоёт, ба баёни осор ва оқибатҳои дунёвӣ ва ухравӣ шаробхорӣ, ҳукми ҳолати изтирор дар шурби хамр ва низ кароҳати хӯрондани шароб ба ҳайвонот пардохтааст.

Дар бахши поёнии оят, ба саволи баъзе саҳоба дар бораи миқдори инфоқ ҷавоб дода шуда ва муъминон ба тафаккур даъват шудаанд. Мувофиқи баъзе гузоришҳо, гурӯҳе аз мусалмонон дар инфоқ зиёдаравӣ мекарданд ва худашон ниёзманд мешуданд; аз ин рӯ, бо нузули ин оят ба миёнаравӣ дар бахшиш даъват шуданд. Дар ривоёти тафсирӣ, вожаи «афв» ба маънои миёнаравӣ бидуни исроф ва моли зиёдтар аз хароҷоти сол тафсир шудааст. Албатта баъзе муфассирон вожаи «афв»-ро ба чашмпӯшӣ аз хатои дигарон тафсир карда ва беҳтарин инфоқро гузашт аз дигарон донистаанд.

“ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

Дар бораи шароб ва қимор аз ту мепурсанд. Бигӯ: «Дар онҳо гуноҳи бузург ва судҳое барои мардум аст ва гуноҳашон аз судашон бузургтар аст». Ва аз ту мепурсанд, чӣ чизе инфоқ кунанд? Бигӯ: «Зиёда[бар ниёзи худ]»-ро. Ин гуна Худованд оятҳоро барои шумо равшан мегардонад, бошад, ки биандешед. ^{[Бақара:219]}

”

Ояти 219 сураи Бақара дар мабоҳиси гуногун мавриди истинод қарор гирифтааст; аз ҷумла дар ҳавзаи тиб (зарарҳои ҷисмии шароб), мантиқ (шеваи истидлол ва ҷидоли некӯ), иқтисод (тазоди суди моддӣ бо манфиатҳои ухравӣ), ахлоқ (паёмадҳои рафторӣ) ва ҳуқуқи маданӣ (ҳаром будани қимор).

Далолати оят бар ҳаром будани шароб

Мақолаи асосӣ: Таҳрими хамр

Дар китоби Ал-Кофӣ ба нақл аз баъзе саҳоба, ояти 219 сураи Бақара, нахустин оят дар бораи таҳрими шароб муаррифӣ шудааст. Бар асоси ривояте, ки Кулайнӣ нақл карда, Имом Козим (а) бо истинод ба ин оят ва оёти дигари марбут ба хамр, ҳурмати шаробро барои Маҳдии халифаи вақти Аббосӣ баён кардааст.

Фозили Миқдод, аз фақеҳони шиа, бо истинод ба ин оят, бар ҳурмати хамр ва ҳар моеи масткунанда истидлол карда ва ин ҳукмро иҷмоъӣ донистааст. Муфассирони шиа низ вожаи «хамр»-ро дар ин оят шомили ҳар моеи масткунанда, аз ҷумла маҳсулоти ангур, хурмо ва кишмиш донистаанд.

Рӯйкарди тадриҷии Қуръон дар таҳрими шароб

Ҷойгоҳи иқтисодии шароб ва қимор дар асри ҷоҳилият ва муборизаи Ислом бо онҳо сабаб шуда буд, ки ба таври пайваста дар бораи он ду савол шавад. Ба гуфтаи Аллома Таботабоӣ, муфассири шиа, ояти 219 сураи Бақара бар ҳурмати шароб далолат дорад; аммо баёни он сареҳ нест. Ба бовари ӯ, ҳурмати шаробхорӣ дар чанд ояти Қуръон аз ҷумла ҳамин оят ва низ оятҳои 33 сураи Аъроф, 43 сураи Нисо ва 90 сураи Моида, ба таври тадриҷӣ ва бо афзоиши сароҳат баён шудааст. Абдуллоҳ Ҷаводии Омулӣ низ таъхир дар баёни сареҳи ҳукми ҳурматро ба шароити фарҳангии ҷомеаи садри Ислом нисбат додааст.

Дар муқобил, баъзе муфассирони аҳли суннат мисли Муҳаммад Абду дар Тафсири ал-Манор эътиқод доранд, ки ин оят ишора ба ҳурмати шароб надорад; зеро «исм»-ро ба маънои зарар дониста ва бар ин асос, чизе ки ҳам суд ва ҳам зиён дорад, дар ин марҳила ҳаром нашудааст ва таҳрим дар оёти баъдӣ сурат гирифтааст. Ҷаводии Омулӣ дар посух ба ин дидгоҳ, ба ояти 90 сураи Моида истинод карда, ки дар он шароб ва қимор ба таври мутлақ, палид ва амали шайтон муаррифӣ шудаанд ва гуфта, ки ишора ба манфиатҳо дар ояти 219 ишора ба бардошти мардум аз судмандии онҳо будааст.

Қимор ва ҳукми фиқҳии он

Мақолаи асосӣ: Қимор

Дар ояти 219 сураи Бақара, вожаи «майсир» ба қимор тафсир шудааст. Фақеҳон бо истинод ба ин оят бар ҳурмати қимор фатво додаанд. Ба гуфтаи Ҷаводии Омулӣ, дар ин оят ва оёти дигар, қимор бо ибораҳое чун палид ва амали шайтонӣ, соҳиби гуноҳи бузург ва заминасози фитна муаррифӣ шудааст. Айёшӣ, муфассири шиа, ду ривоят нақл карда, ки дар онҳо нард (тахтаи нард), шатранҷ ва бозӣ бо чормағзро аз намунаҳои қимор шумурдаанд.