Үндана:Тартиб
| Бахше аз аҳкоми амалӣ ва фиқҳӣ |
|---|
 |
 | Ин мақола як навиштаи тавсифӣ дар бораи як мафҳуми фиқҳист ва наметавонад меъёре барои аъмоли динӣ бошад. Барои аъмоли динӣ ба манбаъҳои дигар муроҷиат намоед. |
Тартиб (форсӣ: ترتیب) ба риояти пешу пас миёни аҷзои як амал ё миёни корҳои марбут ба як ҳукм гуфта мешавад; монанди пеш будани рукуъ бар саҷда дар намоз.[1] Риояти тартиб дар баъзе ибодатҳо ва аҳкоми исломӣ барои иҷрои саҳеҳи онҳо лозим аст.
Дар намоз, аҷзои он, монанди қиём, қироат, рукуъ, саҷда ва ташаҳҳуд, бояд ба тартиби муқаррар анҷом шавад.[2] Ҳамчунин риояти тартиб дар азон ва иқома[3] ва миёни намозҳои рӯзона, монанди пеш будани намози пешин бар аср ва намози шом бар хуфтан,[4] лозим аст. Дар қазои намоз низ дар баъзе маворид, риояти тартиб миёни намозҳои қазошуда лозим дониста шудааст.[5] Тартиби аҷзои хутбаи намози ҷумъа низ бино бар назари машҳури фақеҳон лозим аст.[6]
Дар таяммум ва вузу низ тартиби амали онҳо воҷиб аст;[7] бо ин ҳол, бино бар назари машҳур, пеш будани маҳси пои рост бар пои чап воҷиб нест, яъне фарз нест, ки аввал пои рост ва баъд пои чап маҳс шавад.[8] Дар ғусли тартибӣ низ аввал сару гардан ва сипас дигар аъзои бадан шуста мешавад ва бино бар назари машҳур, риояти тартиб миёни тарафи рост ва чапи бадан низ лозим аст.[9] Дар ғусли майит, шустушӯ ба тартиб бо оби сидр, оби кофур ва оби холис анҷом мешавад.[10]
Дар баъзе дигар аҳкоми шаръӣ низ риояти тартиб матраҳ аст. Тартиби аъмоли ҳаҷ дар рӯзи иди Қурбон, аз ҷумла рамйи ҷамараи Ақаба, қурбонӣ ва ҳалқ ё тақсир бино бар назари гурӯҳе воҷиб аст.[11] Ҳамчунин, рамйи ҷамароти сегона дар рӯзҳои ёздаҳум ва дувоздаҳуми зулҳиҷҷа бояд ба тартиб анҷом шавад.[12] Дар баъзе каффорот, монанди каффораи зиҳор ва қатли хато, аъмол ба тартиби муайян анҷом мешаванд ва дар сурати нотавонӣ аз анҷоми марҳилаи нахуст, навбат ба марҳилаи баъд мерасад.[13] Дар мерос низ табақоти меросбар бар якдигар пешӣ доранд ва вуҷуди ворис дар табақаи аввал монеи мерос бурдани табақаи баъдӣ мешавад. Ҳамчунин, бино бар назари машҳур, дар қатли хато пардохти дия бар ӯҳдаи оқила аст ва хешовандони падарӣ бар асоси табақоти мерос дар пардохти он дар назар гирифта мешаванд.[14]
Тартиб бо муволот фарқ дорад. Тартиб ба пешу пасии аҷзои як амал марбут аст, дар ҳоле ки муволот ба пайвастагии аҷзои он ва фосилаи зиёд надоштани миёни онҳо марбут мешавад.[15]
Эзоҳ
- ↑ Муассисаи Доират-ул-маориф-ил-фиқҳ-ил-исломӣ, Фарҳанги фиқҳ мувофиқи мазҳаби аҳли байт, ҷ.2, саҳ.527.
- ↑ Таботабоии Яздӣ, ал-Урват-ул-вусқо, ҷ.2, саҳ.282 - 515, 600.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.9, саҳ.89.
- ↑ Таботабоии Яздӣ, ал-Урват-ул-вусқо, ҷ.2, саҳ.589.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.13, саҳ.19; Таботабоии Яздӣ, ал-Урват-ул-вусқо, ҷ.1, саҳ.736.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.11, саҳ.217.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.5, саҳ.173.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.2, саҳ.226.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.3, саҳ.85-93.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.4, саҳ.123 - 125; Ғаравӣ Табрезӣ, ат-Танқиҳ (ат-Таҳорат), ҷ.8, саҳ.221.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.19, саҳ.247 - 248.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.20, саҳ.16.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.33, саҳ.169 - 173.
- ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, ҷ.43, саҳ.437.
- ↑ Кошифулғито, Суол ва ҷавоб, Муассисаи Кошифулғито, саҳ.76; Баниҳошимии Хумайнӣ, Тавзеҳ-ул-масоили мароҷеъ, ҷ.1, саҳ.602, масъалаи 1114.
Сарчашма
- Баниҳошимии Хумайнӣ, Сайид Муҳаммадҳасан, Тавзеҳ-ул-масоили мароҷеъ, Теҳрон, Дафтари интишороти исломӣ вобаста ба Ҷомеаи мударрисини Ҳавзаи илмияи Қум, 1383ҳ.ш.
- Ғаравӣ Табрезӣ, Алӣ, ат-Танқиҳ фи шарҳ-ил-урват-ул-вусқо (ат-Таҳорат), тақрир: Абулқосими Хӯӣ, Қум, Дор-ул-ҳудо ли-л-матбуот, 1410ҳ.қ.
- Кошифулғито, Муҳаммадҳусайн ибни Алӣ, Суол ва ҷавоб, Муассисаи Кошифулғито, бетаърих.
- Муассисаи доират-ул-маориф-ил-фиқҳ-ил-исломӣ, Фарҳанги фиқҳ мувофиқи мазҳаби аҳли байт, зерназар: Оятуллоҳ Сайид Маҳмуди Ҳошимии Шоҳрӯдӣ, Қум, Муассисаи доират-ул-маорифи фиқҳи исломӣ бар мазҳаби аҳли байт алайҳимуссалом, 1382ҳ.ш.
- Наҷафӣ, Муҳаммадҳасан, Ҷавоҳир-ул-калом фи шарҳи шароеъ-ил-ислом, тасҳеҳи Аббоси Қӯчонӣ ва Алӣ Охундӣ, Бейрут, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, чопи ҳафтум, 1362ҳ.ш.
- Таботабоии Яздӣ, Сайид Муҳаммадкозим, ал-Урват-ул-вусқо, Қум, Муассисат-ун-нашр-ил-исломӣ ат-тобеъа ли ҷамоат-ил-мударрисин, 1417 - 1420ҳ.қ.