Ҷаҳиш ба мӯҳтаво

Сулҳ бо душман

Аз wikishia


Сулҳ бо душман (форсӣ: صلح با دشمن) қарордоде барои ҳалли ихтилофот ва поёни ҷанг аст, ки дар Ислом ва ҳуқуқи байналмилал қабул шуда ва аз масоили фиқҳи сиёсӣ ба шумор меравад. Дар Қуръон оёте ба мавзуи сулҳ ишора дорад, аз ҷумла ояти 61 сураи Анфол, ки ба «ояти сулҳ» машҳур аст ва ояти 208 сураи Бақара, ки ба «ояти силм» шаҳрат дорад. Номаи Имом Алӣ (а) ба Молики Аштар низ аз намунаи ривоятҳоест, ки тавсияҳое марбут ба сулҳ дорад.

Асл дар Ислом сулҳу созиш аст ва ҷанг роҳкори изтирорие ба шумор меравад. Дар мазҳаби шиа, пазируфтани сулҳ аз ихтиёроти маъсумин (а) ва роҳбари ҷомеаи исломӣ аст ва бояд бар асоси маслиҳат анҷом шавад. Гуфта шудааст, ки дар қарордоди сулҳ бояд шароите риоя шавад; мисли он ки сареҳ бошад ва ибҳом надошта бошад. Дар қарордоди сулҳ, вобаста ба тавофуқи ду тараф, метавон бар умуре чун наҳваи озодӣ ва табодули асирон ва таъини миқдор ва равиши пардохти ғароматҳои ҷанг тавофуқ кард.

Сулҳ бо оташбас (муҳодина) фарқ дорад; оташбас муваққатӣ аст, дар ҳоле ки сулҳ поёни доимии ҷанг ҳисоб мешавад. Аз манзари фиқҳӣ, қарордоди сулҳ ақди лозимулиҷро шумурда шуда ва дар он бояд аз ҳар гуна хиёнат парҳез кард. Ҳарчанд баъзе фақеҳон мисли Шайхи Баҳоӣ ва Муҳаддиси Нурӣ эътиқод доранд, ки қарордоди сулҳ бо куффор бояд муваққатӣ бошад (ақаллан як ё ду сол ва ҳадди аксар даҳ сол).

Бар асоси таълимоти фиқҳӣ, қарордоди сулҳ бо даргузашти роҳбари ҷомеа аз байн намеравад ва роҳбари баъдӣ низ бояд ба он пойбанд бошад. Баъзе пажӯҳишгарон бо истинод ба сулҳи Ҳудайбия ва номаи 53 Наҳҷ-ул-балоға ҳадафҳое барои он зикр кардаанд; мисли ҳифзи Ислом, таблиғи дин, ҳидояти мардум ва идомаи ваҳдати мусалмонон. Пазируфтани ҳакамият дар ҷанги Сиффин, сулҳи Имом Ҳасан (а) бо Муовия ва пазируфтани Қатъномаи 598 дар ҷанги Ироқ бо Эрон аз сӯи Имом Хумайнӣ аз намунаҳои сулҳ дар таърихи Ислом баён шудааст.

Сулҳ бо душман дар фиқҳи сиёсии шиа

Сулҳ бо душман, яке аз навъҳои қарордоди сулҳ аст,[1] ки ба муҷиби он, тарафайни ҷанг тамоми ихтилофоти худро ки сабаби вуқуи ҷанг шуда, ҳаллу фасл карда, ҳолати ҷангиро байни худ хотима мебахшанд.[2] Сулҳ аз масоили ҳуқуқи байналмилал ва фиқҳи сиёсии Ислом аст[3] ва дар раво будани он ихтилофи назаре байни уламои Ислом вуҷуд надорад.[4] Оёти қуръонии гуногуне ба мавзуи сулҳ бо душман пардохтааст, мисли ояти 61 сураи Анфол (ояти сулҳ) ва ояти 208 сураи Бақара (ояти силм).[5]

Дар номаи 53 Наҳҷ-ул-балоға ки ба аҳдномаи Молики Аштар машҳур аст, ба масъалаи сулҳ ишора шуда ва дастуроте дар бораи он содир шудааст.[6] Пажӯҳишгарони шиа, бо ишора ба паймони сулҳи Ҳудайбия, номаи 16 Наҳҷ-ул-балоға ва низ номаи 53 Наҳҷ-ул-балоға ҳадафҳо ва натиҷаҳоеро барои сулҳ баршумурдаанд, аз ҷумла ҳифзи Ислом, таблиғ ва ҳидоят ба дини Ислом ва пойдории ваҳдати мусалмонон.[7]

Асл будани сулҳ ё асл будани ҷанг, аз масоилест, ки фақеҳони шиа дар мавриди он ихтилофи назар доранд ва ҳар кадом барои исботи даъвои худ ба далоиле аз оёт ва ривоёт истинод кардаанд.[8] Бо ин ҳол гуфта шуда, ки дар дини Ислом асл бар сулҳу созиш буда ва ҷанг махсуси ҳолатҳои фавқулъода аст.[9]

Сулҳ ва оташбас

Мақолаи асосӣ: Оташбас

Сулҳ бо душман бо оташбас фарқ дорад; сулҳ поён додани ҷанг аст, ки бо тавофуқи тарафайни даргирӣ бар ҷуброни хисорот ва монанди он ҳамроҳ аст.[10] Вале оташбас паймонест, ки бо ҳадафи таваққуфи ҷанг, барои муддати муайян баста мешавад ва эҳтимоли нақзи он вуҷуд дорад.[11] Дар фиқҳ, оташбас бо унвони муҳодина[12] дар боби ҷиҳод[13] баҳс шуда ва аҳкоми он баён шудааст.[14]

Шароити сулҳ

Гуфта шуда, ки пазируфтани сулҳ ва қарордодҳои марбут ба он аз ихтиёроти Паёмбари акрам (с), имоми маъсум (а) ва роҳбари ҷомеаи исломӣ аст.[15] Дар моддаи 110 Қонуни Асосии Ҷумҳурии исломии Эрон, эълони ҷанг ва сулҳ ҷузъи вазифаҳои Раҳбарӣ шумурда шудааст.[16] Бо ин ҳол баъзе пажӯҳишгарон эътиқод доранд, ки ҳокими кишвар низ метавонад пас аз машварат бо фармондеҳон, сиёсатмадорон ва фақеҳон, қарордоди сулҳ бибандад.[17] Бар ин асос, гуфта шудааст, ки ҳукумати исломӣ бояд шароит ва муддати қарордоди сулҳро бар асоси маслиҳати ҷомеаи исломӣ таъин кунад.[18] Ин маслиҳат метавонад дар пардохтан ё напардохтани мол ба душманон низ эъмол шавад;[19] чунонки Муҳаддиси Нурӣ бо истинод ба ривоёт гуфтааст, ки раҳбари ҷомеа пас аз интихоби сулҳ ихтиёр дорад аз душман моле бигирад ё бидуни гирифтани мол, тарки мухосама кунад.[20]

Дар қарордоди сулҳ илова бар пардохти мол, метавон умуре чун озодии асирон, табодули маҷруҳон ва низ пардохти ғароматро ҳамчун шароити сулҳ дар назар гирифт.[21] Аз манзари ҳуқуқӣ, қарордоди сулҳ бояд сареҳ, рӯшан ва мактуб бошад, то заминаи хиёнат ба он фароҳам нашавад.[22] Сайид Разӣ бо истинод ба номаи Имом Алӣ ба Молики Аштар сареҳ будани қарордоди сулҳро зарурӣ дониста то дур аз ҳар гуна таъвил ва ибҳом бошад.[23]

Гуфта шуда, ки қарордоди сулҳ ба замони хоссе маҳдуд намешавад ва танҳо бо фасхи тарафайн ё нақзи яке аз онҳо канор гузошта мешавад.[24] Бо ин ҳол Шайхи Баҳоӣ, эътиқод дорад, ки қарордоди сулҳе, ки бо куффор навишта мешавад, бояд муваққатӣ бошад; ақаллан як ё ду сол ва ҳадди аксар даҳ сол.[25] Муҳаддиси Нурӣ низ ин маҳдудиятро мувофиқи ривоёти Аҳли Байт (а) донистааст.[26] Дар бораи сабаби доимӣ набудани қарордоди сулҳ гуфта шудааст, ки ҷиҳод бо куффор яке аз аҳкоми Ислом аст ва қарордоди сулҳ набояд ба таътил шудани ин ҳукми шаръӣ бианҷомад.[27]

Пойбандӣ ба сулҳ

Ҳамаи фақеҳони имомимазҳаб ақди сулҳро аз уқуди лозим мешуморанд ва эътиқод доранд, ки ин қарордод танҳо бо тавофуқи тарафайн канор гузошта мешавад.[28] Бо истинод ба оёти мутааддиде чун 34 сураи Исро ва 91 сураи Наҳл бар зарурати пойбандӣ ба қарордодҳо ва тааҳҳудоти байналмилалӣ ва ҳурмати нақзи онҳо истидлол шудааст.[29] Дар номаи Имом Алӣ (а) ба Молики Аштар низ зарурати пойбандӣ ба қарордоди сулҳ ишора шуда ва аз паймоншиканӣ, фиреб ва хиёнат наҳӣ шудааст.[30] Қарордоди сулҳ бо даргузашти раҳбари ҷомеа лағв намешавад ва бар раҳбари баъдӣ низ зарур аст, ки ба мафоди он пойбанд бошад,[31] чунонки Имом Ҳусайн (а) баъд аз шаҳодати Имом Ҳасан (а) ба сулҳи ӯ бо Муовия пойбанд монд.[32]

Бино бар таълимоти исломӣ, дар сурате ки душман қарордоди сулҳро нақз кунад, пойбандӣ ба сулҳ дигар ҷоиз нахоҳад буд.[33] Ҳамчунин гуфта шуда, ки агар қарордоди сулҳ танҳо аз сӯи баъзе душманон нақз шавад, қарордоди сулҳ танҳо дар мавриди ҳамон афрод нақз мешавад, на тамоми душманон.[34] Баъзе фақеҳон низ эътиқод доранд, агар раҳбари ҷомеа бидонад, ки куффор қасди хиёнат доранд ё тасмим гирифтаанд, ки сулҳро барҳам зананд, метавонад пеш аз онон сулҳро нақз кунад.[35]

Намунаҳое аз сулҳҳои муҳим дар таърихи Ислом

Аз намунаҳои муҳими сулҳ дар таърихи Ислом метавон ба ин маворид ишора кард:

Ҷусторҳои вобаста

Эзоҳ

  1. ↑ Ҷамъе аз нависандагон, Фарҳанги фиқҳи форсӣ, 1387ҳ.ш., ҷ.5, саҳ.92.
  2. ↑ Азимии Шӯштарӣ ва Охундӣ, Ҷанг ва сулҳ дар Ислом, 1393ҳ.ш., саҳ.608.
  3. ↑ Амиди Занҷонӣ, Фиқҳи сиёсӣ, 1377ҳ.ш., ҷ.3, саҳ.378.
  4. ↑ Азимии Шӯштарӣ ва Охундӣ, Ҷанг ва сулҳ дар Ислом, 1393ҳ.ш., саҳ.608.
  5. ↑ Муҳаммадиён ва дигарон, Истилоҳоти низомӣ дар фиқҳи исломӣ, 1378ҳ.ш., саҳ.86; Ҷамъе аз муҳаққиқон, Фарҳанги мавзуии ҷиҳод ва дифоъ, саҳ.235.
  6. ↑ Наҳҷ-ул-балоға, тасҳеҳи Субҳӣ Солеҳ, номаи 53, саҳ.442.
  7. ↑ Амиди Занҷонӣ ва дигарон, Донишномаи фиқҳи сиёсӣ, 1389ҳ.ш., ҷ.2, саҳ.222; Макорими Шерозӣ, Паёми Имом Амирулмуъминин (а), 1386ҳ.ш., ҷ.11, саҳ.110; Азимии Шӯштарӣ, Охундӣ, Ҷанг ва сулҳ дар Ислом, 1393ҳ.ш., саҳ.132 ва 166.
  8. ↑ Барои намуна ниг.: Муҳаққиқи Домод, Мустафо, Ҳуқуқи байналмилал, Теҳрон, Маркази нашри улуми исломӣ, 1393ҳ.ш.; Барзанунӣ, «Ислом; асолати ҷанг ё асолати сулҳ?», саҳ.14-105; Вараӣ, Баррасии фиқҳии асл дар равобити хориҷии давлати исломӣ, 1390ҳ.ш., саҳ.57-113.
  9. ↑ Ҳусайнии Оҳақ, «Сулҳ», саҳ.41.
  10. ↑ Наврӯзӣ, «مفهوم آتش‌بس و آثار حقوقی آن», Сомонаи шабакаи Шарқ.
  11. ↑ Наврӯзӣ, «مفهوم آتش‌بس و آثار حقوقی آن», Сомонаи шабакаи Шарқ.
  12. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.292; Хоманаӣ, «Муҳодина (қарордоди тарки мухосама ва оташбас)», саҳ.5.
  13. ↑ Барои намуна ниг.: Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.291.
  14. ↑ Мутаҳҳарӣ, Сайре дар сираи аиммаи атҳор (а), 1384ҳ.ш., саҳ.68-69; Ҷамъе аз нависандагон, Фарҳанги фиқҳ мувофиқи мазҳаби Аҳли Байт, 1382ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.104-105.
  15. ↑ Ҷамъе аз муҳаққиқон, Фарҳанги мавзуии ҷиҳод ва дифоъ дар оинаи оёт ва ривоёт, 1429ҳ.қ., саҳ.238; Шарифии Эшкиварӣ, Фақароти фиқҳия, 1381ҳ.ш., ҷ.4, саҳ.146.
  16. ↑ «Қонуни Асосии Ҷумҳурии исломии Эрон», 1388ҳ.ш., саҳ.61.
  17. ↑ Қалъаҷӣ, ал-Мавсуъат-ул-фиқҳият-ил-муяссара, 1421ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.1238.
  18. ↑ Шарифии Эшкиварӣ, Фақароти фиқҳия, 1381ҳ.ш., ҷ.4, саҳ.146.
  19. ↑ Шарифии Эшкиварӣ, Фақароти фиқҳия, 1381ҳ.ш., ҷ.4, саҳ.146.
  20. ↑ Мустадрак-ул-васоил ва мустамбат-ул-масоил, 1408ҳ.қ., ҷ.11, саҳ.129.
  21. ↑ Азимии Шӯштарӣ ва Охундӣ, Ҷанг ва сулҳ дар Ислом, 1393ҳ.ш., саҳ.616; Қалъаҷӣ, ал-Мавсуъат-ул-фиқҳият-ил-муяссара, 1421ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.1238 ва 1239.
  22. ↑ Азимии Шӯштарӣ ва Охундӣ, Ҷанг ва сулҳ дар Ислом, 1393ҳ.ш., саҳ.625.
  23. ↑ Наҳҷ-ул-балоға, тасҳеҳи Субҳӣ Солеҳ, номаи 53, саҳ.442.
  24. ↑ Азимии Шӯштарӣ ва Охундӣ, Ҷанг ва сулҳ дар Ислом, 1393ҳ.ш., саҳ.613.
  25. ↑ Шайхи Баҳоӣ, Ҷомеи Аббосӣ, 1386ҳ.ш., саҳ.403.
  26. ↑ Мустадрак-ул-васоил ва мустамбат-ул-масоил, 1408ҳ.қ., ҷ.11, саҳ.129.
  27. ↑ Азимии Шӯштарӣ ва Охундӣ, Ҷанг ва сулҳ дар Ислом, 1393ҳ.ш., саҳ.612.
  28. ↑ Ҳусайнии Оҳақ, «Сулҳ», саҳ.44.
  29. ↑ Азимии Шӯштарӣ ва Охундӣ, Ҷанг ва сулҳ дар Ислом, 1393ҳ.ш., саҳ.620 ва 621.
  30. ↑ Наҳҷ-ул-балоға, тасҳеҳи Субҳӣ Солеҳ, номаи 53, саҳ.442.
  31. ↑ Шарифии Эшкиварӣ, Фақароти фиқҳия, 1381ҳ.ш., ҷ.4, саҳ.146.
  32. ↑ Ҷаъфариён, Ҳаёти фикрӣ ва сиёсии аимма (а), 1381ҳ.ш., саҳ.157; Пешвоӣ, Сираи пешвоён, 1390ҳ.ш., саҳ.147.
  33. ↑ Қалъаҷӣ, ал-Мавсуъат-ул-фиқҳият-ил-муяссара, 1421ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.1239.
  34. ↑ Шарифии Эшкиварӣ, Фақароти фиқҳия, 1381ҳ.ш., ҷ.4, саҳ.146.
  35. ↑ Шарифии Эшкиварӣ, Фақароти фиқҳия, 1381ҳ.ш., ҷ.4, саҳ.146.
  36. ↑ Ибни Музоҳим, Вақъату Сиффин, 1404ҳ.қ., саҳ.490.
  37. ↑ Пешвоӣ, Сираи пешвоён, 1390ҳ.ш., саҳ.116.
  38. ↑ Пешвоӣ, Сираи пешвоён, 1390ҳ.ш., саҳ.131.
  39. ↑ Имом Хумайнӣ, Саҳифаи Имом, 1389ҳ.ш., ҷ.20, саҳ.118.

Сарчашма

  • «Қонуни Асосии Ҷумҳурии исломии Эрон», Теҳрон, Байналмилалии Ал-Ҳудо, 1388ҳ.ш.
  • Азимии Шӯштарӣ, Аббосалӣ ва Мустафо Охундӣ, Ҷанг ва сулҳ дар Ислом, Қум, Замзами ҳидоят, 1393ҳ.ш.
  • Амиди Занҷонӣ, Аббосалӣ ва дигарон, Донишномаи фиқҳи сиёсӣ (муштамил бар вожгони фиқҳӣ ва ҳуқуқи умумӣ), Теҳрон, Донишгоҳи Теҳрон, 1389ҳ.ш.
  • Амиди Занҷонӣ, Аббосалӣ, Фиқҳи сиёсӣ, Теҳрон, Амири Кабир, 1377ҳ.ш.
  • Барзанунӣ, Муҳаммадалӣ, «Ислом; асолати ҷанг ё асолати сулҳ?», маҷаллаи Ҳуқуқӣ, нашрияи Маркази умури ҳуқуқи байналмилалии муовинати ҳуқуқӣ ва умури маҷлиси раёсати ҷумҳурӣ, №35, 1384ҳ.ш.
  • Вараӣ, Ҷавод, Баррасии фиқҳии асл дар равобити хориҷии давлати исломӣ, Қум, Пажӯҳишгоҳи ҳавза ва донишгоҳ, 1390ҳ.ш.
  • Ибни Музоҳим, Наср, Вақъату Сиффин, Қум, Китобхонаи Оятуллоҳ Маръашии Наҷафӣ, 1404ҳ.қ.
  • Имом Хумайнӣ, Сайид Рӯҳуллоҳ, Саҳифаи Имом, Теҳрон, Муассисаи танзим ва нашри осори Имом Хумайнӣ, 1389ҳ.ш.
  • Қалъаҷӣ, Муҳаммад Руос, ал-Мавсуъат-ул-фиқҳият-ил-муяссара, Бейрут, Дор-ун-нафоис, 1421ҳ.қ.
  • Макорими Шерозӣ, Носир, Паёми Имом Амирулмуъминин (а), Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, чопи аввал, 1386ҳ.ш.
  • Мутаҳҳарӣ, Муртазо, Сайре дар сираи аиммаи атҳор (а), Қум, Интишороти Садро, чопи бисту ҳафтум, 1384ҳ.ш.
  • Муҳаққиқи Домод, Мустафо, Ҳуқуқи байналмилал, Теҳрон, Маркази нашри улуми исломӣ, 1393ҳ.ш.
  • Муҳаммадиён, Муртазо, ва Мустафо Охундӣ ва Муҳаммадсолеҳ Кумайлии Хуросонӣ, Истилоҳоти низомӣ дар фиқҳи исломӣ, Теҳрон, Намояндагии валии фақеҳ дар Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ, 1378ҳ.ш.
  • Наврӯзӣ, Қудратуллоҳ, «مفهوم آتش‌بس و آثار حقوقی آن» («Мафҳуми оташбас ва осори ҳуқуқии он»), Сомонаи рӯзномаи «Шарқ», санаи дарҷ: 25 июни 2025, санаи боздид: 4 июли 2025.
  • Наҳҷ-ул-балоға, тасҳеҳи Субҳӣ Солеҳ, Қум, Ҳиҷрат, чопи аввал, 1414ҳ.қ.
  • Наҷафӣ, Муҳаммадҳасан, Ҷавоҳир-ул-калом фи шарҳи шароеъ-ил-ислом, тасҳеҳи Аббос Қӯчонӣ ва Алӣ Охундӣ, Бейрут, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, чопи ҳафтум, 1362ҳ.ш.
  • Нурӣ, Ҳусайн ибни Муҳаммадтақӣ, Мустадрак-ул-васоил ва мустамбат-ул-масоил, Қум, Муассисаи Оли-л-Байт, чопи аввал, 1408ҳ.қ.
  • Пешвоӣ, Маҳдӣ, Сираи пешвоён, Қум, Муассисаи Имом Содиқ (а), 1390ҳ.ш.
  • Хоманаӣ, Сайид Алӣ, «Муҳодина (қарордоди тарки мухосама ва оташбас)», фаслиномаи Фиқҳи аҳли байт, №11 ва 12, тирамоҳу зимистони 1376ҳ.ш.
  • Ҳусайнии Оҳақ, Марям, «Сулҳ», Донишномаи ҷаҳони Ислом, ҷ.30, Теҳрон, Бунёди доират-ул-маорифи исломӣ, 1375ҳ.ш.
  • Ҷамъе аз муҳаққиқон, Фарҳанги мавзуии ҷиҳод ва дифоъ дар оинаи оёт ва ривоёт, Қум, Замзами ҳидоят, чопи аввал, 1429ҳ.қ.
  • Ҷамъе аз нависандагон, Фарҳанги фиқҳ мувофиқи мазҳаби Аҳли Байт, Қум, Муассисаи доират-ул-маорифи фиқҳи исломӣ, 1382ҳ.ш.
  • Ҷамъе аз нависандагон, Фарҳанги фиқҳи форсӣ, Қум, Муассисаи доират-ул-маорифи фиқҳи исломӣ, 1387ҳ.ш.
  • Ҷаъфариён, Расул, Ҳаёти фикрӣ ва сиёсии имомони шиа, Қум, Интишороти Ансориён, 1381ҳ.ш.
  • Шайхи Баҳоӣ, Муҳаммад ибни Ҳусайн, Ҷомеи Аббосӣ, Қум, Дафтари интишороти исломӣ, 1386ҳ.ш.
  • Шарифии Эшкиварӣ, Илёс, Фақароти фиқҳия: рисолаи амалия, тасҳеҳ: Алӣ Мусавии Замонӣ ва Муҳсин Меҳрии Хонсорӣ, Қум, Оли Айюб, 1381ҳ.ш.
Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Сулҳ_бо_душман&oldid=37952"