Jump to content

Оташбас

Аз wikishia


Оташбас (форсӣ: آتش‌بس) ё муҳодана (арабӣ: المُهادَنة) ба маънои тавофуқи муваққат барои таваққуфи ҷанг аст. Аз назари фиқҳи исломӣ, оташбас дар сурати вуҷуди маслиҳат, монанди заъфи низомии мусалмонон ё умед ба пазириши Ислом аз сӯи душман ҷоиз аст ва муддати он бояд мушаххас бошад ва нақзи он дар сурате ҷоиз аст, ки ба зарари мусалмонон бошад ё душман онро нақз кунад.

Намунаҳои оташбас шомили ғазваи Банӣ Қурайза, ҷанги Сиффин, ҷанги Ироқ бо Эрон, ҷанги 12-рӯзаи Исроил бо Эрон ва ҷанги Рамазон (ҷанги Амрико ва Исроил бо Эрон) аст. Фарқи оташбас бо сулҳ дар муваққатӣ будани оташбас ва доимӣ будани сулҳ аст, ба тавре ки оташбас метавонад нақз шавад, аммо сулҳ ба ихтилофот поён медиҳад.

Таваққуфи ҷанг барои муддати муайян

Оташбас паймонест, ки бо ҳадафи таваққуфи ҷанг, барои муддате муайян, хоҳ бо гирифтани имтиёз ё бе он, баста мешавад.[1] Аз он бо унвони муҳодана[2] дар боби ҷиҳод[3] аз абвоби фиқҳӣ баҳс шуда ва аҳкоми хоссе дорад.[4] ва дар мабоҳиси марбут ба байналмилал низ аз он баҳс мешавад.[5]

Тафовут бо сулҳ

Мақолаи асосӣ: Сулҳ бо душман

Оташбас бо тарки мухосима ва сулҳ фарқ мекунад. Тарки мухосима ба маънои поёни расмӣ ба даргириҳо ва маъмулан дарозмуддат аст;[6] дар ҳоле ки оташбас муваққат аст, ки эҳтимоли нақзи он вуҷуд дорад.[7] Сулҳ бо душман низ ба маънои поёни доимии ҷанг аст ва дар он шароити ниҳоӣ аз ҷумла ҷуброни хасорот ва таъини марзҳо мушаххас мегардад.[8]

Машруъияти оташбас ва аҳкоми он

Фақеҳони шиа, оташбасро танҳо дар сурати вуҷуди маслиҳат, монанди заъфи мусалмонон ва умед ба Ислом овардани душман ҷоиз медонанд.[9] Агар мусалмонон тавони муқобила бо душманро дошта бошанд, оташбас ҷоиз нест.[10] Ба гуфтаи Оятуллоҳ Хоманаӣ, аз мароҷеъи тақлиди шиа, фақеҳони мусалмон бар раво будани оташбас иҷмоъ доранд.[11]

Барои машруъияти оташбас, ба оёти Қуръон монанди ояти 61 сураи Анфол,[12] сираи Паёмбар(с) дар инъиқоди паймонҳои сулҳ бо мушрикон ва аҳли китоб[13] ва суханҳои Имом Алӣ (а) ба Малики Аштар дар тавсия бар пазириши сулҳ дар сурати маслиҳат[14] истинод шудааст. Имом Алӣ (а) дар нома ба Молики Аштар ба ӯ тавсия мекунад: «Сулҳеро ки душман туро ба он мехонад ва ризои Худо дар он аст, рад накун.»[15]

Фақеҳон инчунин муътақиданд, ки муддати замони оташбас бояд мушаххас бошад, дар ғайри ин сурат паймон ботил аст.[16] Машҳури онон муътақиданд, ки оташбас метавонад то чор моҳ идома ёбад ва набояд бештар аз як сол шавад.[17] Дар бораи имкони тамдиди бештар аз чор моҳ миёни фақеҳон ихтилофи назар вуҷуд дорад.[18] Аз назари фақеҳон, нақзи оташбас низ дар сурате ҷоиз аст, ки ба зарари мусалмонон бошад ё душман онро нақз кунад.[19]

Намунаҳое аз оташбас дар ҷаҳони ислом

  • Оташбас дар ғазваи Банӣ Қурайза (соли 5 ҳиҷрӣ): Пас аз муҳосираи қалъаҳои яҳудиёни Банӣ Қурайза тавассути мусалмонон, яҳудиён пас аз таслим, пешниҳоди оташбас доданд ва Паёмбар (с) онро пазируфт.[20]
  • Оташбас дар ҷанги Сиффин (соли 37 ҳиҷрӣ): Муовия ибни Абисуфён дар остонаи шикаст буд, ки пешниҳоди ҳакамият ва оташбас дод.[21] Гурӯҳе аз сипоҳиёни Имом Алӣ (а) бо вуҷуди ҳушдорҳои ӯ, оташбасро пазируфтанд ва ҷанг бозмонд.[22]
  • Оташбас дар ҷанги Ироқ бо Эрон (соли 1988): Бо қатъномаи 598-и Шӯрои амнияти Созмони Милали Муттаҳид[23] Ироқ бевосита онро пазируфт, аммо Эрон зери фишорҳои байналмилалӣ, оташбасро қабул кард.[24]
  • Оташбас дар ҷанги Исроил бо Эрон (июни 2025): Пас аз ҳамлаи Исроил ба таъсисоти ҳастаӣ ва низомии Эрон ва посухи мутақобили нерӯҳои Эрон, ба дархости Исроил ва мувофиқати Эрон оташбас барқарор шуд.[25]
  • Оташбаси дуҳафтаина миёни Эрон ва Амрико дар ҷанги Рамазон (апрели 2026) ба дархости Амрико.[26]

Ҷустори вобаста

Эзоҳ

  1. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.292-293; Фазлуллоҳ, Китоб-ул-ҷиҳод, 1418ҳ.қ., саҳ.349.
  2. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.292; Хоманаӣ, «Муҳодана (қарордоди тарки мухосима ва оташбас)», саҳ.5.
  3. ↑ Ниг.: Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.291.
  4. ↑ Муттаҳарӣ, Сайре дар сираи аиммаи атҳор (а), 1390ҳ.ш., саҳ.68-69; Ҷамъе аз нависандагон, Фарҳанги фиқҳ мувофиқи мазҳаби аҳли байт, 1382ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.104-105.
  5. ↑ Козимӣ, «Мафҳуми оташбас, тарки мухосима ва муторикаи ҷанг аз дидгоҳи ҳуқуқи байналмилал», саҳ.132-133.
  6. ↑ Наврӯзӣ, «مفهوم آتش‌بس و آثار حقوقی آن», Сомонаи шабакаи Шарқ.
  7. ↑ Наврӯзӣ, «مفهوم آتش‌بس و آثار حقوقی آن», Сомонаи шабакаи Шарқ.
  8. ↑ Наврӯзӣ, «مفهوم آتش‌بس و آثار حقوقی آن», Сомонаи шабакаи Шарқ.
  9. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.293.
  10. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.312; Фазлуллоҳ, Китоб-ул-ҷиҳод, 1418ҳ.қ., саҳ.351; Рӯҳонӣ, Фиқҳ-ус-Содиқ, 1392ҳ.ш., ҷ.19, саҳ.114-115.
  11. ↑ Хоманаӣ, ал-Муҳодана, 1418ҳ.қ., саҳ.2.
  12. ↑ Рӯҳонӣ, Фиқҳ-ус-Содиқ, 1392ҳ.ш., ҷ.19, саҳ.113.
  13. ↑ Рӯҳонӣ, Фиқҳ-ус-Содиқ, 1392ҳ.ш., ҷ.19, саҳ.114; Хоманаӣ, Муҳодана (қарордоди тарки мухосима ва оташбас), саҳ.8.
  14. ↑ Хоманаӣ, Муҳодана (қарордоди тарки мухосима ва оташбас), саҳ.8.
  15. ↑ Сайиди Разӣ, Наҳҷ-ул-балоға (Субҳӣ Солеҳ), 1414ҳ.қ., номаи 53, саҳ.442.
  16. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.299.
  17. ↑ Муҳаққиқи Ҳиллӣ, Шароеъ-ул-ислом, 1408ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.304; Шаҳиди Сонӣ, Масолик-ул-афҳом, 1413ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.83; Рӯҳонӣ, Фиқҳ-ус-Содиқ, 1392ҳ.ш., ҷ.19, саҳ.118.
  18. ↑ Муҳаққиқи Ҳиллӣ, Шароеъ-ул-ислом, 1408ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.304; Шаҳиди Сонӣ, Масолик-ул-афҳом, 1413ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.84.
  19. ↑ Кошифулғито, Кашф-ул-ғито, 1422ҳ.қ., ҷ.4, саҳ.352; Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.312.
  20. ↑ Ниг.: Шайхи Муфид, ал-Иршод, 1413ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.110-111.
  21. ↑ Минқарӣ, Вақъату Сиффин, 1404ҳ.қ., саҳ.478.
  22. ↑ Минқарӣ, Вақъату Сиффин, 1404ҳ.қ., саҳ.478-479.
  23. ↑ Маркази аснод ва таҳқиқоти дифои муқаддаси Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ, Атласи ҷанги Эрон ва Ироқ, 1392ҳ.ш., саҳ.111.
  24. ↑ Абуғазола, Ҷанги Ироқ ва Эрон, 1380ҳ.ш., саҳ.273 ва 308.
  25. ↑ ویژگی جنگ 12 روزه اسرائیل-ایران/ از میانجیگری ترامپ تا خودداری از حمله به شهر قدس-اورشلیم», Сомонаи таҳлилии хабарии Асри Эрон.
  26. ↑ «آمریکا مجبور به پذیرش طرح 10 ماده‌ای ایران شد», Пойгоҳи иттилоърасонии давлати Эрон.

Сарчашма

  • Абуғазола, Абдулҳалим, Ҷанги Ироқ ва Эрон, тарҷумаи Нодир Наврӯзшод, Маркази мутолиот ва таҳқиқоти ҷанг, 1380ҳ.ш.
  • Ҷамъе аз нависандагон, Фарҳанги фиқҳ мувофиқи мазҳаби аҳли байт, Қум, Муассисаи Доират-ул-маорифи фиқҳи исломӣ, 1382ҳ.ш.
  • Хоманаӣ, Сайид Алӣ, ал-Муҳодана, Қум, Муассисаи Доират-ул-маорифи фиқҳи исломӣ, 1418ҳ.қ.
  • Хоманаӣ, Сайид Алӣ, «Муҳодана (қарордоди тарки мухосима ва оташбас)», Фиқҳи аҳли байт (а), №11 ва 12, поиз ва зимистони 1997.
  • Рӯҳонӣ, Сайид Муҳаммадсодиқ, Фиқҳ-ус-Содиқ, Қум, Оини дониш, 1392ҳ.ш.
  • Сайиди Разӣ, Муҳаммад ибни Ҳусайн, Наҳҷ-ул-балоға (Субҳӣ Солеҳ), таҳқиқ: Алинақӣ Файзулислом, Қум, Ҳиҷрат, чопи аввал, 1414ҳ.қ.
  • Шаҳиди Сонӣ, Зайнуддин ибни Алӣ, Масолик-ул-афҳом, Қум, Бунёди маорифи исломӣ, 1413ҳ.қ.
  • Кошифулғито, Шайх Ҷаъфар, Кашф-ул-ғито ан мубҳамоти шариат-ил-ғарро, Қум, Дафтари таблиғоти исломии Ҳавзаи илмияи Қум, 1422ҳ.қ.
  • Козимӣ, Алиасғар, «Мафҳуми оташбас, тарки мухосима ва муторикаи ҷанг аз дидгоҳи ҳуқуқи байналмилал», Нашрияи ҳуқуқии байналмилалӣ, №11, соли 1989.
  • Фазлуллоҳ, Сайид Муҳаммадҳусайн, Китоб-ул-ҷиҳод, Бейрут, Дор-ул-малок ли-т-тибоъа ва-н-нашр ва-т-тавзеъ, 1418ҳ.қ.
  • Минқарӣ, Наср ибни Музоҳим, Вақъату Сиффин, Қум, Китобхонаи Оятуллоҳилъузимо Маръашии Наҷафӣ, 1404ҳ.қ.
  • Маркази аснод ва таҳқиқоти дифои муқаддаси Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ, Атласи ҷанги Эрон ва Ироқ, Теҳрон, Маркази аснод ва таҳқиқоти дифои муқаддаси Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ, 1392ҳ.ш.
  • Муҳаққиқи Ҳиллӣ, Ҷаъфар ибни Ҳасан, Шароеъ-ул-ислом, Қум, Интишороти Исмоилиён, 1408ҳ.қ.
  • Муттаҳарӣ, Муртазо, Сайре дар сираи аиммаи атҳор (а), Қум, Интишороти Садро, 1390ҳ.ш.
  • Наҷафӣ, Муҳаммадҳасан, Ҷавоҳир-ул-калом фи шарҳи шароеъ-ил-ислом, тасҳеҳ: Аббоси Қӯчонӣ ва Алӣ Охундӣ, Бейрут, Дору эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, чопи ҳафтум, 1362ҳ.ш.
  • Наврӯзӣ, Қудратуллоҳ, «مفهوم آتش‌بس و آثار حقوقی آن» («Мафҳуми оташбас ва осори ҳуқуқии он»), Сомонаи шабакаи Шарқ, санаи дарҷи матлаб: 25 июни 2025, санаи боздид: 4 июли 2025.
  • ویژگی جنگ 12 روزه اسرائیل-ایران/ از میانجیگری ترامپ تا خودداری از حمله به شهر قدس-اورشلیم» («12 вижагии ҷанги 12-рӯзаи Исроил-Эрон / Аз миёнҷигарии Трамп то худдорӣ аз ҳамла ба шаҳри Қудс-Уршалим»), Сомонаи таҳлилии хабарии Асри Эрон, санаи боздид: 26 июли 2025.
  • «کتاب «ثلاث رسائل فی‌الجهاد» بیانات رهبر معظّم انقلاب در بحث جهاد منتشر شد» («Китоби "Салос расоил фи-л-ҷиҳод" баёноти роҳбари муаззами инқилоб дар баҳси ҷиҳод мунташир шуд»), Интишороти инқилоби исломӣ, санаи дарҷи матлаб: 14 августи 2021, санаи боздид: 12 августи 2025.
  • «آمریکا مجبور به پذیرش طرح 10 ماده‌ای ایران شد» («Амрико маҷбур ба пазириши тарҳи 10-моддаии Эрон шуд»), Пойгоҳи иттилоърасонии давлати Эрон, санаи дарҷи матлаб: 8 апрели 2026, санаи боздид: 8 апрели 2026.
Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Оташбас&oldid=37203"