Ҷаҳиш ба мӯҳтаво

Муҳосираи Банӣ Ҳошим дар шиъби Абитолиб

Аз wikishia

Муҳосираи Банӣ Ҳошим дар шиъби Абитолиб (форсӣ: محاصره بنی‌هاشم در شعب ابی‌طالب) муҳосираи ҳамаҷонибаи иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ аз сӯи Қурайш алайҳи Пайғамбар (с) ва Банӣ Ҳошим буд, ки бо ҳадафи водор кардани онҳо ба таваққуфи даъвати исломӣ дар Макка анҷом шуд. Бар асоси паймонномае, ки сарони Қурайш танзим карданд, ҳар гуна робитаи тиҷоратӣ, издивоҷ ва муомилаи иҷтимоӣ бо муҳосирашудагон (Банӣ Ҳошим) қатъ гардид.

Ин таҳрим се сол ба тӯл анҷомид ва машаққатҳои фаровонеро бар онҳо таҳмил кард. Ба гузориши манобеи таърихӣ, Пайғамбар (с) аз хӯрда шудани паймоннома тавассути мӯриёнаҳо ва танҳо боқӣ мондани номи Худо бар рӯйи он хабар дод, ки пас аз баррасӣ ва таъйиди ин воқеа, муҳосира поён ёфт.

Сабаб ва заминаи муҳосира

Бар асоси гузориши Ибни Саъд, истиқболи Наҷҷошӣ подшоҳи Ҳабаша аз ҳиҷрати мусалмонон хашми сарони Қурайшро барангехт ва онҳо тасмим ба қатли Пайғамбар гирифтанд. Сарони Қурайш паймонномае ба хатти Мансур ибни Икрима таҳия карда ва бо насби он дар Каъба, савганд ёд карданд ба муфодаш амал кунанд.[1]

Муфоди паймоннома

Бар асоси ин паймоннома, ҳар гуна муомилаи тиҷоратӣ, иртиботи иҷтимоӣ ва издивоҷ бо ҳаводорони Пайғамбар (с) манъ шуд. Ягона шарти лағви ин муҳосира, таслими Пайғамбар ба Қурайш барои қатл буд. Ин паймон бо имзои тақрибан тамоми бузургони Қурайш (ба ҷуз Мутъим ибни Адӣ) ба иҷро даромад[2] ва ҳар тозавориде ба Макка низ аз муомила бо Банӣ Ҳошим манъ мешуд; дар сурати тахаллуф, амволаш мусодира мегардид.[3]

Вазъияти Банӣ Ҳошим дар замони муҳосира

Мудирияти Пайғамбар дар шиъби Абитолиб

Сайид Алӣ Хоманаӣ:
Шиъби Абитолиб, давраи бисёр сахте дар таърихи садри Ислом аст; даъвати ошкори Пайғамбар оғоз шуда буд, тадриҷан мардумони Макка, ба вижа ҷавонон ва бардагон, ба ҳазрат мегаравиданд ва бузургони тоғут монанди ҳамон Абулаҳаб, Абуҷаҳл ва дигарон диданд, ки ҳеч чорае надоранд, ҷуз ин ки Пайғамбар ва тамоми маҷмӯаи гирду атрофашро аз Макка ихроҷ кунанд; ҳамин корро ҳам карданд ва онҳоро ба иҷбор ба шиъби Абитолиб паноҳ бурданд... Дар Макка, рӯзҳо ҳаво гарм ва шабҳо ниҳоят сард буд; яъне вазъияте ғайри қобили таҳаммул. Инҳо се сол дар ин биёбонҳо зиндагӣ карданд. Чӣ қадар гуруснагӣ кашиданд, чӣ қадар сахтӣ кашиданд, чӣ қадар меҳнат бурданд, Худо медонад. Яке аз давраҳои сахти Пайғамбар, он ҷо буд. Пайғамбари акрам дар ин давра, масъулияташ фақат масъулияти роҳбарӣ ба маънои идораи як ҷамъият набуд; бояд метавонист аз кори худ назди инҳое, ки гирифтори меҳнат шудаанд, дифоъ кунад... Дар ин шароит, нақши Ҳазрати Фотимаи Заҳро саломуллоҳи алайҳо монанди як модар, монанди як мушовир, монанди як парастор барои Пайғамбар будааст. Он ҷо буд, ки гуфтанд Фотима «Уммиабиҳо» — модари падараш, аст.

Баёнот дар дидор бо масъулони низом ба муносибати мабъаси Ҳазрати Расули Аъзам (с)/ (1387/05/09)[4]


Дар вокуниш ба фишорҳои Қурайш, ба даъвати Абутолиб, Банӣ Ҳошим (ба истиснои Абулаҳаб ва хонадонаш) ба шиъби Абитолиб, даррае дар атрофи Макка, интиқол дода шуданд.[5]

Мусалмонон танҳо дар айёми ҳаҷ иҷоза доштанд барои харид аз шиъб хориҷ шаванд.[6] Ба гуфтаи Ибни Саъд, оғози муҳосира дар моҳи муҳаррами соли ҳафтуми беъсат буд[7] ва се сол[8] ва бинобар нақле чор сол[9] ба тӯл анҷомид.

Ин муҳосира бо сахтгирии шадид ва гуруснагӣ ҳамроҳ буд,[10] ва Қурайш аз расонидани ҳар гуна озуқа ба шиъб ҷилавгирӣ мекард. Бо ин ҳол, афроде ба сурати пинҳонӣ, иқдом ба расонидани миқдори маҳдуди озуқа ба муҳосирашудагон мекарданд. Ҳаким ибни Ҳизом[11] бародарзодаи Хадиҷа (с), Абулъос ибни Рабиъ[12] ва Ҳишом ибни Умар, шабҳо миқдоре гандум ва хурмо бар шутуре бор мекарданд ва онро дар наздикии шиъб раҳо месохтанд.[13]

Имом Алӣ (а) низ дар номае ба Муовия, ба шароити душвори мусалмонон дар шиъби Абитолиб ишора кардааст.[14]

Роҳбурди мусалмонон дар муқобила бо муҳосира

Дар тӯли муҳосираи шиъби Абитолиб, мусалмонон бо бакоргирии роҳбурдҳои гуногун дар баробари фишори Қурайш муқовимат карданд. Сарвати Ҳазрати Хадиҷа (с) манбаи аслии таъмини ниёзҳои молии муҳосирашудагон буд.[15] Ҳамчунин фаризаи инфоқ ва закот ба унвони созукоре барои ҳамёрии дохилӣ тақвият шуд.[16] Бархе мушрикон ба далели пайвандҳои қабилаӣ ба ирсоли пинҳонии озуқа иқдом мекарданд;[17] таҳримҳо низ ба сурати пинҳонӣ тавассути бархе мусалмонон, аз ҷумла Имом Алӣ (а), нақз мешуд.[18]

Абутолиб бо гумоштани нигаҳбон[19] ва тадбири муҳофизатӣ, монанди тағйири макони хоби Пайғамбар (с), амнияти ӯро таъмин мекард.[20]

Ин давра бо устуворсозии маънавият аз тариқи нузули оёти қисас,[21] пойдории раҳбароне монанди Пайғамбар (с) ва Абутолиб[22] ва шаклгирии ҳамбастагии иҷтимоӣ дар миёни мусалмонон[23] сипарӣ шуд. Сабр ва иттиҳоди мусалмонон боиси эҷоди тафриқа дар миёни сарони Қурайш ва дар ниҳоят шикасти муҳосира гардид.[24]

Поёни муҳосира

Дар соли даҳуми беъсат, мухолифати Абуҷаҳл бо ирсоли озуқа барои Хадиҷа тавассути Ҳаким ибни Ҳизом, эътироз ва сарзаниши бархе аз сарони Қурайшро барангехт.[25] Ин воқеа тадриҷан боиси пушаймонии гурӯҳе аз мушрикон ва ҳимояти онҳо аз Банӣ Ҳошим шуд. Бо эътироз ба нобаробарии шароити зиндагӣ миёни қабилаҳо, ҷамъе аз имзокунандагони паймоннома тасмим ба лағви он гирифтанд. Ба гузориши Ибни Ҳишом, ҳангоми баррасии санад, дарёфтанд, ки мӯриёна тамоми матни паймонномаро ба ҷуз ибораи «Бисмикаллоҳумма» (باسمك اللهم) аз байн бурдаанд.[26] Дар нақли дигар, Пайғамбар (с) аз тариқи ваҳй аз хӯрда шудани паймоннома огоҳ шуд[27] ва Абутолиб ба Қурайш пешниҳод кард: Дар сурати рост будани хабар, муҳосира поён ёбад ва дар ғайри ин сурат, Пайғамбар (с)-ро таслим мекунад ва пас аз таъйиди саҳеҳ будани гуфтаи Пайғамбар (с), муҳосира шикаста шуд.[28]

Эзоҳ

  1. ↑ Ибни Саъд, ат-Табақот-ул-кубро, 1410ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.163
  2. ↑ Ибни Касир, ал-Бидоя ва-н-ниҳоя, 1407ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.84–86; Ибни Саъд, ат-Табақот-ул-кубро, 1410ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.163
  3. ↑ Табарсӣ, Эълом-ул-варо, Муассисаи Ол-ул-Байт, ҷ.1, саҳ.126
  4. ↑ بیانات در دیدار مسئولان نظام به مناسبت مبعث حضرت رسول اعظم (ص)
  5. ↑ Мақризӣ, Имтоъ-ул-асмоъ, 1420ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.44
  6. ↑ Табарсӣ, Эълом-ул-варо, Муассисаи Ол-ул-Байт, ҷ.1, саҳ.127
  7. ↑ Ибни Саъд, ат-Табақот-ул-кубро, 1410ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.163
  8. ↑ Балозурӣ, Ансоб-ул-ашроф, 1417ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.234
  9. ↑ Табарсӣ, Эълом-ул-варо, Муассисаи Ол-ул-Байт, ҷ.1, саҳ.127 ва 128
  10. ↑ Табарсӣ, Эълом-ул-варо, Муассисаи Ол-ул-Байт, ҷ.1, саҳ.127; Қоидон, Таърих ва осори исломии Макка ва Мадина, 1381ҳ.ш., саҳ.114
  11. ↑ Ибни Ҳишом, ас-Сират-ун-набавия, ҷ.1, саҳ.354
  12. ↑ Табарсӣ, Эълом-ул-варо, Муассисаи Ол-ул-Байт, ҷ.1, саҳ.128
  13. ↑ Ибни Ҳишом, ас-Сират-ун-набавия, ҷ.1, саҳ.354
  14. ↑ Наср ибни Музоҳим, Вақъату Сиффин, 1404ҳ.қ., бахши 2, саҳ.89
  15. ↑ Яъқубӣ, Таърих ал-Яъқубӣ, нашри Дорсодир, ҷ.2, саҳ.31; Омилӣ, ас-Саҳиҳ мин сират-ин-набий-ил-аъзам, Дор-ул-ҳодӣ, ҷ.3, саҳ.196
  16. ↑ Қосимзода ва Аҳмадванд, «Воковии муҳосираи иқтисодӣ ва иҷтимоии Паёмбари акрам (с) ва пайравонаш дар шиъби Абитолиб», саҳ.63
  17. ↑ Ибни Касир, ал-Бидоя ва-н-ниҳоя, Дор-ул-фикр, ҷ.3, саҳ.88
  18. ↑ Искофӣ, ал-Меъёр ва-л-мувозана, 1402ҳ.қ., саҳ.89
  19. ↑ Табарсӣ, Эълом-ул-варо, Муассисаи Ол-ул-Байт, ҷ.1, саҳ.126
  20. ↑ Ибни Абилҳадид, Шарҳи Наҳҷ-ул-балоға, ҷ.14, саҳ.64
  21. ↑ Сайид Ҳусайнзодаи Яздӣ ва Шарифзода, «Сираи Паёмбари акрам (с) дар муқобила бо таҳдидҳои иқтисодӣ», саҳ.11
  22. ↑ Ибни Касир, ал-Бидоя ва-н-ниҳоя, Дор-ул-фикр, ҷ.3, саҳ.84
  23. ↑ Заргаринажод, Таърихи садри Ислом (асри нубувват), 1384ҳ.ш., саҳ.281–282
  24. ↑ Сайид Ҳусайнзодаи Яздӣ ва Шарифзода, «Сираи Паёмбари акрам (с) дар муқобила бо таҳдидҳои иқтисодӣ», саҳ.11
  25. ↑ Ибни Ҳишом, ас-Сират-ун-набавия, Дор-ул-маърифа, ҷ.1, саҳ.353
  26. ↑ Ибни Ҳишом, ас-Сират-ун-набавия, Дор-ул-маърифа, ҷ.1, саҳ.374-376
  27. ↑ Балозурӣ, Ансоб-ул-ашроф, 1417ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.234
  28. ↑ Ибни Саъд, ат-Табақот-ул-кубро, 1410ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.164

Сарчашма

  • Балозурӣ, Аҳмад ибни Яҳё, Ансоб-ул-ашроф, Бейрут, Дор-ул-фикр, 1417ҳ.қ.
  • Заргаринажод, Ғуломҳусайн, Таърихи садри Ислом (асри нубувват), Теҳрон, интишороти САМТ, чопи севум, 1384ҳ.ш.
  • Заҳабӣ, Муҳаммад ибни Аҳмад, Таърих-ул-ислом ва вафаёт-ул-машоҳир ва-л-аълом, Бейрут, Дор-ул-китоб-ил-арабӣ, чопи дувум, 1409ҳ.қ.
  • Ибни Касир, Исмоил ибни Умар, ал-Бидоя ва-н-ниҳоя, Бейрут, Дор-ул-фикр, 1407ҳ.қ.
  • Ибни Саъд, Муҳаммад, ат-Табақот-ул-кубро, таҳқиқи Муҳаммад Абдулқодири Ато, Бейрут, Дор-ул-кутуб-ил-илмия, чопи аввал, 1410ҳ.қ.
  • Ибни Ҳишом, Абдулмалик, ас-Сират-ун-набавия, таҳқиқи Мустафо ас-Сақо ва Иброҳим ал-Абёрӣ ва Абдулҳафиз Шалабӣ, Бейрут, Дор-ул-маърифа, бетаърих.
  • Искофӣ, Муҳаммад ибни Абдуллоҳ, ал-Меъёр ва-л-мувозана фи фазоил-ил-Имом Амирулмуъминин Алӣ ибни Абитолиб (а) ва баёни афзалиятиҳ ало ҷамиъ-ил-оламин баъд-ал-анбиё ва-л-мурсалин, таҳқиқи Муҳаммадбоқир Маҳмудӣ, 1402ҳ.қ.
  • Қоидон, Асғар, Таърих ва осори исломии Макка ва Мадина, Теҳрон, нашри Машъар, чопи чорум, 1381ҳ.ш.
  • Қосимзода, Ифтихор ва Фотима Аҳмадванд, «واکاوی محاصرۀ اقتصادی و اجتماعی پیامبر اکرم(ص) و پیروانش در شعب ابی‌طالب», Маҷаллаи Таърих ва сираи Аҳли Байт, №4, тирамоҳ ва зимистони 1399ҳ.ш.
  • Мақризӣ, Аҳмад ибни Алӣ, Имтоъ-ул-асмоъ бимо ли-н-набӣ мина-л-аҳвол ва-л-амвол ва-л-ҳафада ва-л-матоъ, таҳқиқи Муҳаммад Абдулҳамид Нумайсӣ, Бейрут, Дор-ул-кутуб-ил-илмия, 1420ҳ.қ.
  • Сайид Ҳусайнзодаи Яздӣ Саид ва Муҳаммадҷавод Шарифзода, «سیره پیامبر اکرم(ص) در مقابله با تهدیدهای اقتصادی», Маҷаллаи Иқтисоди исломӣ, №62, 1395ҳ.ш.
  • Табарсӣ, Фазл ибни Ҳасан, Эълом-ул-варо би аълом-ил-ҳудо, Қум, Муассисаи Ол-ул-Байт (а) ли эҳё-ит-турос, бетаърих (нусхаи китобхонаи маҷозии Фақоҳат).
  • Ҷаъфариён, Расул, Осори исломии Макка ва Мадина, Теҳрон, нашри Машъар, чопи нуҳум, 1387ҳ.ш.
  • Шаҳидӣ, Сайид Ҷаъфар, Таърихи таҳлилии Ислом, Теҳрон, Маркази нашри донишгоҳӣ, 1390ҳ.ш.
  • Яъқубӣ, Аҳмад ибни Исҳоқ, Таърихи Яъқубӣ, нашри Дор содир, бетаърих.
Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Муҳосираи_Банӣ_Ҳошим_дар_шиъби_Абитолиб&oldid=36032"