Jump to content

Кӯдакҳамсарӣ

Аз wikishia


Кӯдакҳамсарӣ (форсӣ: کودک‌همسری) ё издивоҷи кӯдакон (форсӣ: ازدواج کودکان) дар адабиёти байналмилалӣ ба издивоҷҳои аз 18-сола поин гуфта мешавад; аммо дар фиқҳи шиа синни муайяне барои издивоҷ таъин нашуда ва аҳкоми он бар асоси балоғати шаръӣ мебошад. Фақеҳони шиа, издивоҷи кӯдакро машрут ба иҷозати валӣ ва риояи маслиҳат ё ҳаддиақал мафсада надоштан медонанд. Фақеҳон дар бораи маҳдудаи ҳаққи сарпараст ва суботи ҳаққи фасх пас аз балоғат ихтилофи назар доранд; баъзе вилоятро фақат ба падар ва бобои падарӣ дониста ва баъзе дигар, ҳокими шаръро васии падар ва ҳатто модарро, дар шароити хос, дорои ин ихтиёр медонанд.

Бино ба фатвои фақеҳони шиа, омезиши ҷинсӣ бо духтари ноболиғ ҳаром аст, аммо дигар баҳрагириҳо ҷоиз аст ва дар сурати омезиш, ҳурмати абадӣ миёни завҷайн эҷод мешавад; бо ин ҳол, пардохти нафақа бар ӯҳдаи мард аст ва агар ин амал ба ифзо бианҷомад, мард бояд дия бипардозад.

Баъзе аз фақеҳон бо таваҷҷӯҳ ба тағйири шароити иҷтимоӣ, издивоҷи кӯдаконро ғолибан бидуни маслиҳат дониста ва онро аз масоили мустаҳдисаи фиқҳӣ ба шумор меоваранд.

Таъриф ва аҳамият

Кӯдакҳамсарӣ, мувофиқи таърифҳои байналмилалӣ, ба издивоҷҳои аз 18-сола поин гуфта мешавад;[1] аммо дар фиқҳи шиа, синни мушаххасе барои издивоҷ таъйин нашуда ва фақат ишора ба замони балоғат, аҳкоми хоссе барои издивоҷи кӯдакони ноболиғ дар назар гирифта шудааст.[2] Носир Макорими Шерозӣ, аз фақеҳони шиа, издивоҷро танҳо бо вуҷуди се шарти балоғати шаръӣ, рушди ҷисмонӣ ва рушди ақлии кофӣ, ҷоиз медонад.[3] Баҳси издивоҷи кӯдакон агарчи дар фиқҳи шиа собиқа дорад;[4] аммо баъзе аз муҳаққиқон бо таваҷҷӯҳ ба тағйири шароити як мавзуъ, дар замон, макон ё тағйири меъёр дар аҳкоми шаръӣ, онро дар зумраи масоили мустаҳдисаи фиқҳӣ ба шумор меоваранд.[5]

Ба бовари ҳуқуқдонон, кӯдакҳамсарӣ муъзале иҷтимоӣ аст, ки маъмулан беризоияти комили духтарон сурат мегирад. Аз паёмадҳои манфии он метавон ба мушкилоти беҳдоштӣ, маҳрумият аз таҳсил ва маҳдудият дар фурсатҳои касбӣ ишора кард.[6]

Шароити издивоҷи кӯдакон

Тибқи фиқҳи шиа, издивоҷи кӯдакони ноболиғ танҳо бо иҷозати валӣ ва дар сурати мафсада надоштан ё маслиҳат доштан ҷоиз аст.[7]

Иҷозати сарпараст

Ба тасриҳи фақеҳони шиа, падар, валии кӯдак дар издивоҷ аст ва нисбат ба дигар шахсон ё тартиби авлавияти ҳар кадом ихтилофи назар вуҷуд дорад.[8] Баъзе аз назарот дар ин замина чунин аст:

  • Шаҳиди Сонӣ дар китоби Шарҳи лумъа валии кӯдакро танҳо падар ё ҷадди падарии ӯ медонад.[9]
  • Мусо Шубайрии Занҷонӣ бо истинод ба ривоёт, падар, бобо, ҳокими шаръ ва васии падарро ҳамчун валӣ ва соҳибихтиёри издивоҷи кӯдак муаррифӣ кардааст.[10]
  • Юсуфи Сонеӣ, илова бар падар, вилояти модар ва ҳокими исломиро саҳеҳ медонад. Ба бовари ӯ дар сурати набуди падар, вилояти модар бар вилояти бобои падарӣ муқаддам аст ва дар набуди ҳарду, ин ихтиёр ба ҳокими шаръ вогузор мешавад.[11]

Вуҷуди маслиҳат ё набуди мафсада?

Ба гузориши баъзе пажӯҳишгарон дар бораи шарти вуҷуди маслиҳат ё набуди мафсада дар издивоҷи кӯдакон, фақеҳон назароти гуногун доранд:

Аҳкоми издивоҷи кӯдакон

Робитаи заношӯии кӯдакҳамсарон

Ба тасриҳи тамоми фақеҳони шиа, омезиши ҷинсии шавҳар, бо духтаре, ки ба сини балоғат нарасидааст, ҳаром аст, аммо дигар баҳрагирии ҷинсиро миёни кӯдакҳамсарон саҳеҳ донистаанд.[15] Фақеҳон эътиқод доранд дар сурати ифзо, мард зомини дия аст.[16] Ҳамчунин ин амал боиси ҳурмати абадии издивоҷ мешавад, вале мард бояд нафақаи ӯро бидиҳад.[17] Баъзе низ илова бар ҳароми абадӣ эътиқод ба бутлони издивоҷ доранд.[18]

Ҳаққи фасх пас аз балоғат

Ба гуфтаи баъзе фақеҳон, духтаре, ки тавассути валии худ ба ақди дигаре даромадааст, пас аз балоғат ҳаққи фасх надорад.[19] Баъзе аз муҳаққиқон ишора кардаанд, ки гурӯҳе аз фақеҳон чун Шайхи Тӯсӣ ва Ибни Идрис ҳаққи фасхро танҳо барои писарон қоил ҳастанд.[20] Дар муқобил, фақеҳоне чун Юсуф Сонеӣ, эътиқод доранд, ки ҳаққи фасх пас аз балоғат барои духтарон низ вуҷуд дорад; бинобар ин кӯдак метавонад пас аз расидан ба балоғат ақдро бипазирад, ё фасх кунад.[21] Носир Макорими Шерозӣ низ эътиқод дорад, ки дар асри ҳозир, издивоҷи сағир маъмулан маслиҳате надорад ва ҷуз дар мавориди истисноӣ, чунин ақде ботил аст ва шахс пас аз балоғат метавонад бидуни ниёз ба фасх ё талоқ, издивоҷ кунад.[22]

Эзоҳ

  1. ↑ Донишпур ва дигарон, «Баррасии маслиҳат дар издивоҷи вилоии кӯдак дар ҳуқуқи Эрон, бо рӯйкарде бар фиқҳи исломӣ», саҳ.44; Телкободӣ, «Бозшиносии адиллаи қуръонии ҷавози кӯдакҳамсарӣ дар фиқҳи шиа», саҳ.8.
  2. ↑ Исмоилӣ ва дигарон, «Мустанадшиносии назарияи бутлони кӯдакҳамсарӣ мутобиқи фатвои Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ», саҳ.53.
  3. ↑ Макорими Шерозӣ, «ازدواج کودک», Пойгоҳи иттилоърасонии Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ.
  4. ↑ Ниг.: Ибни Зуҳра, Ғуният-ун-нузуъ, 1417ҳ.қ., саҳ.342; Тӯсӣ, ан-Ниҳоя, 1400ҳ.қ., саҳ.464.
  5. ↑ Исмоилӣ ва дигарон, «Мустанадшиносии назарияи бутлони кӯдакҳамсарӣ мутобиқи фатвои Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ», саҳ.62-64.
  6. ↑ Сутуда, Кӯдакҳамсарӣ аз манзари қоидаҳои ҳуқуқи башарӣ, саҳ.4.
  7. ↑ Омилӣ, Васоил-уш-шиа, 1409ҳ.қ., ҷ.20, саҳ.275 ва 289; Кулайнӣ, Кофӣ, 1412ҳ.қ., ҷ.5, саҳ.395, ҳадиси 1.
  8. ↑ Сонеӣ, «بلوغ دختر و پسر ـ ازدواج صغار», Пойгоҳи иттилоърасонии Дафтари Оятуллоҳ Сонеӣ; ар-Равзат-ул-баҳия фи шарҳ-ил-Лумъат-ид-димишқия, ҷ.5, саҳ.151, 116, 118; Шубайрӣ ва Саноӣ, «Вилояти модар бар никоҳи фарзанд», саҳ.16 ва 19.
  9. ↑ ар-Равзат-ул-баҳия фи шарҳ-ил-Лумъат-ид-димишқия, ҷ.5, саҳ.151, 116, 118
  10. ↑ Шубайрӣ ва Саноӣ, «Вилояти модар бар никоҳи фарзанд», саҳ.16 ва 19.
  11. ↑ Сонеӣ, «بلوغ دختر و پسر ـ ازدواج صغار», Пойгоҳи иттилоърасонии Дафтари Оятуллоҳ Сонеӣ.
  12. ↑ Озарӣ ва Мираҳмадӣ, «Рӯйкардҳои қазоӣ ба ташхиси маслиҳат дар издивоҷи кӯдакон», саҳ.6.
  13. ↑ Таботабоӣ Ҳаким, Мустамсик-ул-урва, 1416ҳ.қ., ҷ.14, саҳ.455-456.
  14. ↑ Озарӣ ва Мираҳмадӣ, «Рӯйкардҳои қазоӣ ба ташхиси маслиҳат дар издивоҷи кӯдакон», саҳ.6.
  15. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1414ҳ.қ., ҷ.29, саҳ.414; Ҳусайнифар ва Заргӯшнасаб, «Ковише нав дар адиллаи фиқҳии ифзои сағира», саҳ.234.
  16. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1414ҳ.қ., ҷ.29, саҳ.416-428; Ҳусайнифар ва Заргӯшнасаб, «Ковише нав дар адиллаи фиқҳии ифзои сағира», саҳ.241-246.
  17. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1414ҳ.қ., ҷ.29, саҳ.416-428.
  18. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1414ҳ.қ., ҷ.29, саҳ.416-428.
  19. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, нашри Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, ҷ.29, саҳ.216; Баҳронӣ, ал-Ҳадоиқ-ун-нозира, ҷ.23, саҳ.204; Рӯҳонӣ, Фиқҳ-ус-Содиқ, ҷ.31, саҳ.196-200; Ибни Зуҳра, Ғуният-ун-нузуъ, 1417ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.342.
  20. ↑ Мунтазамӣ ва Муваҳҳидии Муҳиб, «Шиносоии ҳаққи фасхи никоҳи кӯдак, пас аз балоғат, дар партави мухассиси лаббӣ», саҳ.127; Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, нашри Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, ҷ.28, саҳ.216.
  21. ↑ Сонеӣ, «بلوغ دختر و پسر ـ ازدواج صغار», Пойгоҳи иттилоърасонии Дафтари Оятуллоҳ Сонеӣ.
  22. ↑ Макорими Шерозӣ, «ولایت بر صغیره», Пойгоҳи иттилоърасонии Дафтари Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ.

Сарчашма

  • Сутуда, Шаҳло ва дигарон, Кӯдакҳамсарӣ аз манзари қоидаҳои ҳуқуқи башарӣ, дар фаслномаи илмии Фиқҳ ва ҳуқуқи навин, соли панҷум, №20, 1403ҳ.ш.
  • Баҳронӣ, Юсуф, ал-Ҳадоиқ-ун-нозира фи аҳком-ил-итрат-ит-тоҳира, нашри Ҷомеаи мударрисин, Қум, чопи аввал, 1405ҳ.қ.
  • Донишпур, Ифтихор, ва Аббосалӣ Рӯҳонӣ ва Розия Фаххорзода, «بررسی مصلحت در ازدواج ولایی کودک در حقوق ایران، با رویکردی بر فقه اسلامی» («Баррасии маслиҳат дар издивоҷи вилоии кӯдак дар ҳуқуқи Эрон, бо рӯйкарде бар фиқҳи исломӣ»), фаслиномаи Мабонии фиқҳии ҳуқуқи исломӣ, №27, баҳору тобистони 1400ҳ.ш.
  • Исмоилӣ, Фотима, ва Акром Сафирӣ ва Муртазо Читсозиён, «مستندشناسی نظریه بطلان کودک‌همسری مطابق با فتوای آیت‌الله مکارم شیرازی» («Мустанадшиносии назарияи бутлони кӯдакҳамсарӣ мутобиқи фатвои Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ»), фаслиномаи Хонаводапажӯҳӣ, даври 20, №3, шумораи пайваста 79, 1403ҳ.ш.
  • Кулайнӣ, Муҳаммад ибни Яъқуб, ал-Кофӣ, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, Теҳрон, чопи чаҳорум, 1407ҳ.қ.
  • Макорими Шерозӣ, Носир, «ولایت بر صغیره» («Вилоят бар сағира»), Пойгоҳи иттилоърасонии дафтари Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ, санаи боздид: 5 ноябри 2025.
  • Макорими Шерозӣ, Носир, «ازدواج کودک» («Издивоҷи кӯдак»), Пойгоҳи иттилоърасонии Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ, санаи боздид: 5 ноябри 2025.
  • Мунтазамӣ, Фотима, ва Маҳдӣ Муваҳҳидии Муҳиб, «شناسائی حق فسخ نکاح کودک، پس ازبلوغ، در پرتو مخصص لبّی» («Шиносоии ҳаққи фасхи никоҳи кӯдак, пас аз балоғат, дар партави мухассиси луббӣ»), фаслиномаи Мутолиоти зан ва хонавода, даври 13, №1, пайваста 36, баҳори 1400ҳ.ш.
  • Наҷафӣ, Муҳаммадҳасан, Ҷавоҳир-ул-калом фи шарҳи шароеъ-ил-ислом, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, Бейрут, чопи ҳафтум, 1404ҳ.қ.
  • Озарӣ, Ҳоҷар, ва Мунира Мираҳмадӣ, «رویکردهای قضائی به تشخیص مصلحت در ازدواج کودکان» («Рӯйкардҳои қазоӣ ба ташхиси маслиҳат дар издивоҷи кӯдакон»), фаслиномаи Зан ва ҷомеа, №40, зимистони 1398ҳ.ш.
  • Омилӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Васоил-уш-шиа, Муассисаи Ол-ил-Байт (а), Қум, чопи аввал, 1409ҳ.қ.
  • Рӯҳонӣ, Сайид Муҳаммадсодиқ, Фиқҳ-ус-Содиқ, Қум, Интишороти Ал-иҷтиҳод, бетаърих.
  • Сонӣ, Юсуф, «بلوغ دختر و پسر ـ ازدواج صغار» («Балоғати духтар ва писар — издивоҷи сиғор»), Пойгоҳи иттилоърасонии дафтари Оятуллоҳ Сонеӣ, санаи боздид: 5 ноябри 2025.
  • Таботабоӣ Ҳаким, Сайид Муҳсин, Мустамсик-ул-урва, Қум, Дор-ут-тафсир, 1416ҳ.қ.
  • Телкободӣ, Ҳасан, «بازشناسی ادله‌ قرآنی جواز کودک همسری در فقه شیعه» («Бозшиносии адиллаи қуръонии ҷавози кӯдакҳамсарӣ дар фиқҳи шиа»), фаслиномаи Пажӯҳишҳои фиқҳи исломӣ ва мабонии ҳуқуқ, №3, тирамоҳу зимистони 1400ҳ.ш.
  • Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Ан-ниҳоя фи муҷаррад-ил-фиқҳ ва-л-фатаво, Бейрут, Дор-ул-китоб-ил-арабӣ, 1400ҳ.қ.
  • Ҳалабӣ (Ибни Зуҳра), Ҳамза ибни Алӣ, Ғуният-ун-нузуъ ило илмай-ил-усул ва-л-фуруъ, Муассисаи Имом Содиқ (а), Қум, чопи аввал, 1417ҳ.қ.
  • Ҳусайнифар, Алӣ, ва Абдулҷаббор Заргӯшнасаб, «کاوشی نو در ادله فقهی افضای صغیره» («Ковише нав дар адиллаи фиқҳии ифзои сағира»), фаслиномаи Мутолиоти фиқҳи исломӣ ва мабонии ҳуқуқ, №44, 1400ҳ.ш.
  • Шаҳиди Сонӣ, Зайнуддин ибни Алӣ, ар-Равзат-ул-баҳия фи шарҳ-ил-Лумъат-ид-димишқия (Муҳашшои Калонтар), Доварӣ, Қум, чопи аввал, 1410ҳ.қ.
  • Шаҳиди Сонӣ, Зайнуддин ибни Алӣ, Масолик-ул-афҳом ило танқиҳи шароеъ-ил-ислом, Муассисат-ул-маориф-ил-исломия, Қум, чопи аввал, 1413ҳ.қ.
  • Шубайри, Сайид Мӯсо, ва Ҳусайн Саноӣ, «ولایت مادر بر نکاح فرزند» («Вилояти модар бар никоҳи фарзанд»), фаслиномаи Пажӯҳишҳои фиқҳӣ то иҷтиҳод, №4, тирамоҳу зимистони 1397ҳ.ш.
Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Кӯдакҳамсарӣ&oldid=37935"