Истеъмоли духониёт
 | Мақолаҳои Викишиа бо рӯйкарди иртибот бо мактаби ташайюъ навишта мешаванд. Барои огоҳӣ аз паҳлӯҳои дигари мавзуъ, манобеи дигарро ҷӯё шавед. |
| Бахше аз аҳкоми амалӣ ва фиқҳӣ |
|---|
 |
 | Ин мақола як навиштаи тавсифӣ дар бораи як мафҳуми фиқҳист ва наметавонад меъёре барои аъмоли динӣ бошад. Барои аъмоли динӣ ба манбаъҳои дигар муроҷиат намоед. |
Истеъмоли духониёт (форсӣ: اِستعمال دخانیات) ё шурби тутун (форсӣ: شُرب توتون) ба маънои истиншоқи дуди бархоста аз сӯзондани тутун ё тамоку бо василаҳое чун сигор, қалён, чубуқ ё пейп (pipe) аст. Фақеҳони мусулмон дар бораи ҳукми шаръии он ихтилофи назар доранд. Бархе монанди Шайх Ҳурри Омилӣ ва Носир Макорими Шерозӣ ба далели зиёновар будан, истеъмоли духониётро ҳаром донистаанд. Гурӯҳи дигар бо истинод ба асли бароат ва қоидаи ҳиллият, раво будани онро пазируфтаанд.
Ба фатвои фақеҳон, бино бар эҳтиёти воҷиб, рӯзадор бояд аз истеъмоли духониёт худдорӣ кунад. Бархе фақеҳон, монанди Сайид Мусо Шубайрии Занҷонӣ, кашидани сигор дар моҳи рамазонро, дар сурате ки беэҳтиромӣ ба рӯза маҳсуб шавад, ҷоиз намедонанд. Ҳамчунин Сайид Алӣ Систонӣ, истеъмоли сигор дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ё амволи дигарон бе ризояти ононро манъ медонад.
Мафҳумшиносӣ ва ҷойгоҳ
Истеъмоли духониёт ё шурби тутун, ба маънои истиншоқи дуди ношӣ аз сӯзондани тутун ё тамоку бо василаҳое монанди сигор, қалён, чубуқ ё пейп аст.[1] Ҳар навъ истифода аз тутун ва тамоку, чи ба сурати сигор ва чи ғайри он, духониёт номида мешавад.[2]
Мавзуи истеъмоли духониёт дар бобҳои фиқҳии намоз, рӯза ва низ дар масоили мустаҳдаса матраҳ шуда[3] ва фақеҳон дар бораи ҳукми шаръӣ ва хариду фурӯши он баҳс кардаанд.[4] Яке аз мисолҳое, ки барои асли бароат матраҳ мешавад, шурби тутун ё истеъмоли духониёт аст.[5]
Таърихчаи вуруд ба кишварҳои исломӣ
Гуфта мешавад нахустин бор духониёт аз кишварҳои ғарбӣ дар аввалҳои қарни ҳабдаҳум вориди кишварҳои исломӣ шуд.[6] Тутун ва тамоку ба тартиб аввал ба Туркия (1605 м.), сипас ба Димишқ (1606 м.), ва баъд ба Ҳиҷоз ва Миср (1601 м.) ворид гардид.[7] Вуруди он ба Эрон низ аз аввали қарни 11 ҳиҷрӣ гузориш шудааст.[8] Бо рувоҷи истеъмоли духониёт дар миёни мусулмонон, фақеҳон ба баррасии ҳукми шаръии он пардохтанд.[9]
Фатовои таҳрими истеъмоли тутун ва тамоку
Фатвои Мирзои Шерозӣ дар соли 1309 ҳиҷрии қамарӣ дар вокуниш ба додани имтиёзи инҳисории тутун ва тамокуи Эрон ба компанияи режими англисӣ содир шуд ва қарордоди мазкур бекор гардид.[10] Матни фатво ба ин шарҳ буд: «ал-Явм истеъмоли тутун ва тамоку биаййи наҳвин кона дар ҳукми муҳориба бо Имом Замон (аҷ) аст.»[11]
Ҳукми истеъмоли духониёт
Фақеҳон дар бораи истеъмоли духониёт ихтилофи назар доранд:
Ҳаром будани истеъмоли духониёт
Гурӯҳе аз фақеҳон онро ҳаром медонанд; ба таври мисол, ба фатвои Сайид Алӣ Систонӣ, истеъмоли маводди мухаддир, сигор ва қалён дар сурате ки зиёни ҷиддӣ дошта бошад, ҳаром аст[12] ва бархе дигар аз фақеҳони шиа монанди Ҳурри Омилӣ ва Носир Макорими Шерозӣ ҳурматро мутлақ эълом кардаанд.[13] Ҳурри Омилӣ дар китоби ал-Фавоид-ут-тӯсия, 12 далел барои ҳурмат оварда,[14] аз ҷумла ривояте аз Имом Содиқ (а)[15] ки зарари чизеро иллати ҳурмати он муаррифӣ мекунад.[16] Макорими Шерозӣ низ ба далели зарарҳои сигор ва духониёт, онро муштамили қоидаи лозарар ва ҳаром медонад.[17] Гурӯҳе аз фақеҳони ҳанафия, моликия, шофеия, ҳанобила ва муфтии ваҳҳобии Арабистон низ ба ҳурмати он фатво додаанд.[18]
Ҳамчунин бархе фақеҳон муътақиданд, ки тибқи ояти «юҳиллу лаҳуму-т-таййиботи ва юҳарриму алайҳим-ул-хабоис»,[19] Худован чизҳои нопокро ҳаром карда ва духониёт яке аз онҳо аст.[20] Ҳамчунин гуфтаанд истеъмоли духониёт ба далели тавлиди бемориҳои гуногун, навъе афкандани худ дар ҳалокат аст, ки Худованд дар ояти таҳлука наҳй кардааст.[21]
Ҷоиз будани истеъмоли духониёт
Бархе фақеҳон ҷоиз будани истеъмоли духониётро пазируфтаанд ва далелҳои гуногуне барои он овардаанд; аз ҷумла ин ки зарари духониёт мутлақ нест ва вобаста ба ашхос, мизоҷҳо ва замонҳо мухталиф аст. Бинобар ин наметавон онро дар ҳамаи маворид ҳаром донист.[22] Ҳамчунин бо истинод ба оёти Қуръон монанди «кулӯ миммо фи-л-арзи ҳалолан таййибан»[23] муътақиданд ҳар он чи аз замин мерӯяд, ҳалол ва покиза аст, магар насс ё далели хоссе бар ҳурмати он ворид шуда бошад. Бинобар ин тутун ва тамоку ҳалол маҳсуб мешаванд.[24] Афзун бар ин, барои ҳурмати истеъмоли духониёт нассе ворид нашуда ва фақеҳон бо истинод ба қоидаи ҳиллият бар ҳалол будани ҳар он чи нассе бар ҳурмати он нест иҷмоъ доранд.[25] Муҳаммад ибни Алии Шавконӣ, олими зайдӣ, ва бархе фақеҳони аҳли суннат низ барои исботи раво будани истеъмоли духониёт ба ин қоида истинод кардаанд.[26] Бархе фақеҳони аҳли суннат низ ба макруҳ будани он фатво додаанд.[27]
Ҳукми истеъмоли духониёт барои рӯзадор
Фақеҳон эҳтиёти воҷиб медонанд, ки рӯзадор аз дуди анвои духониёт ва маводди мухаддир, ки аз роҳи бинӣ ё зери забон ҷазб мешавад, худдорӣ кунад.[28] Ба фатвои Сайид Мусо Шабайрии Занҷонӣ истеъмоли ошкори духониёт дар моҳи рамазон, ба гунае ки беэҳтиромӣ ба рӯза бошад, ҷоиз нест ва дар сурати тахаллуф, рӯза бояд қазо шавад.[29]
истеъмоли духониёт дар ҷойҳои ҷамъиятӣ
Бино ба назари бархе фақеҳон монанди Сайид Алӣ Систонӣ, бар асоси назари бархе фақеҳон, монанди Сайид Алӣ Систонӣ, истеъмоли сигор ё қалён дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ё замини дигарон бидуни ризояти соҳиби он ҷоиз нест, хусусан агар боиси зарари дигарон шавад.[30]
Эзоҳ
- ↑ ат-Тайёр ва дигарон, ал-Фиқҳ-ул-муяссар, 1433ҳ.қ., ҷ.13, саҳ.44; Ақиқ, ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутааллиқа би-т-тадхин, Дор-ул-маймон, саҳ.19
- ↑ Муассисаи Доират-ул-маорифи фиқҳи исломӣ, Фарҳанги фиқҳ, 1387ҳ.ш., ҷ.3, саҳ.586
- ↑ Муассисаи Доират-ул-маорифи фиқҳи исломӣ, Фарҳанги фиқҳ, 1387ҳ.ш., ҷ.3, саҳ.586
- ↑ Барои намуна ниг.: Ҳурри Омилӣ, ал-Фавоид-ут-тӯсия, 1423ҳ.қ., саҳ.224; ат-Тайёр ва дигарон, ал-Фиқҳ-ул-муяссар, 1433ҳ.қ., ҷ.13, саҳ.44; Ақиқ, ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутааллиқа би-т-тадхин, Дор-ул-маймон, саҳ.19; Ҷамъе аз нависандагон, ал-Мавсуат-ул-фиқҳия ал-кувайтия, 1414ҳ.қ., ҷ.10, саҳ.109-110
- ↑ Барои намуна ниг.: Шайхи Ансорӣ, Фароид-ул-усул, 1419ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.11-12; Субҳонӣ, ал-Муҷаз фи усул-ил-фиқҳ, 1429ҳ.қ., саҳ.180
- ↑ Абдуссалом Ат-Тавила, Фиқҳ-ул-ашриба ва ҳаддуҳо, 1406ҳ.қ., саҳ.436
- ↑ Атиқ, ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутааллиқа би-т-тадхин, Дор-ул-маймон, саҳ.24-25
- ↑ Фатҳуллоҳпур, «Духониёт», саҳ.389
- ↑ Раҳимӣ, «Баррасии оёти фиқҳӣ дар ҳиллият ё ҳурмати истеъмоли духониёт дар нигоҳи фариқайн», саҳ.70
- ↑ Исфаҳонии Карбалоӣ, Таърихи духония, 1377ҳ.ш., саҳ.117-118
- ↑ Исфаҳонии Карбалоӣ, Таърихи духония, 1377ҳ.ш., саҳ.118
- ↑ Систонӣ, «Тавзеҳ-ул-масоили ҷомеъ», сайти дафтари расмии марҷаъи олиқадр оқои Сайид Алӣ Ҳусайнии Систонӣ
- ↑ Ҳурри Омилӣ, ал-Фавоид-ут-тӯсия, саҳ.224; Алиённажодӣ, Сигор падидаи маргбори асри мо, Мадрасат-ул-Имом Алӣ ибни Абитолиб, саҳ.6
- ↑ Ҳурри Омилӣ, Фавоид-ут-тӯсия, 1423ҳ.қ., саҳ.224-226
- ↑ Кулайнӣ, ал-Кофӣ, 1407ҳ.қ., ҷ.6, саҳ.242
- ↑ Ҳурри Омилӣ, ал-Фавоид-ут-тӯсия, 1423ҳ.қ., саҳ.224
- ↑ Алиённажодӣ, Сигор падидаи маргбори асри мо, 1386ҳ.ш., саҳ.13
- ↑ Ҷамъе аз нависандагон, ал-Мавсуат-ул-фиқҳия ал-кувайтия, 1414ҳ.қ., ҷ.10, саҳ.102; Ал-Мавсуат-ул-фиқҳия, «Ҳукму шурби-т-тутбъи (ад-духон)», сайти ад-Дурар-ус-сания
- ↑ Сураи Аъроф, ояти 157
- ↑ Ҳурри Омилӣ, ал-Фавоид-ут-тӯсия, 1423ҳ.қ., саҳ.224; ат-Тайёр ва дигарон, ал-Фиқҳ-ул-муяссар, 1433ҳ.қ., ҷ.13, саҳ.44; Атиқ, ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутааллиқа би-т-тадхин, Дор-ул-маймон, саҳ.55
- ↑ ат-Тайёр ва дигарон, ал-Фиқҳ-ул-муяссар, 1433ҳ.қ., ҷ.13, саҳ.44; Атиқ, ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутааллиқа би-т-тадхин, Дор-ул-маймон, саҳ.54
- ↑ Ҷазоирӣ, ал-Анвор-ун-нуъмония, 1429ҳ.қ., ҷ.4, саҳ.44; Ҷамъе аз нависандагон, ал-Мавсуат-ул-фиқҳия, ал-Кувайтия, 1414ҳ.қ., ҷ.10, саҳ.106
- ↑ Сураи Бақара, ояти 168
- ↑ Шавконӣ, Иршод-ус-соил, 1348ҳ.қ., саҳ.51; Ҷазоирӣ, ал-Анвор-ун-нуъмония, 1414ҳ.қ., ҷ.4, саҳ.44
- ↑ Ҷазоирӣ, ал-Анвор-ун-нуъмония, 1429ҳ.қ., ҷ.4, саҳ.44
- ↑ Шавконӣ, Рисолаи иршод-ис-соил, 1348ҳ.қ., саҳ.50-51; Карамии Ҳанбалӣ, Таҳқиқ-ул-бурҳон фи шаън-ид-духон, 1421ҳ.қ., саҳ.59
- ↑ Барои намуна ниг.: Мавсуат-ул-фиқҳия ал-кувайтия, 1414ҳ.қ., ҷ.10, саҳ.107
- ↑ Барои намуна ниг.: Хӯӣ, Тавзеҳ-ул-масоил, 1413ҳ.қ., саҳ.276; Систонӣ, Тавзеҳ-ул-масоил, 1415ҳ.қ., саҳ.335; Усулӣ ва Биниҳошимии Хумайнӣ, Рисолаи тавзеҳ-ул-масоил (мароҷеъ), Ҷомеъаи мударрисини ҳавзаи илмияи Қум, ҷ.1, саҳ.974
- ↑ Шубайрии Занҷонӣ, Тавзеҳ-ул-масоил, 1388ҳ.ш., саҳ.334
- ↑ Систонӣ, «Тавзеҳ-ул-масоили ҷомеъ», сайти дафтари расмии марҷаъи олиқадр оқои Сайид Алӣ Ҳусайнии Систонӣ
Сарчашма
- Абдуссалом ат-Тавила, Абдулваҳҳоб, Фиқҳ-ул-ашриба ва ҳаддуҳо, Қоҳира, Дор-ус-салом, 1406ҳ.қ.
- Ақиқ, Аҳмад ибни Муҳаммад, ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутааллиқа би-т-тадхин, Риёз, Дор-ул-маймон, бетаърих.
- Алиённажодӣ, Абулқосим, Сигор падидаи маргбори асри мо, Қум, Мадрасат-ул-Имом Алӣ ибни Абитолиб (а), 1386ҳ.ш.
- Ал-Мавсуат-ул-фиқҳия, «حكمُ شرب التبغِ (الدخان)» (Ҳукму шурб-ут-табағ (ад-духон)), сайти ад-Дурар-ус-сания, санаи боздид: 18 октябри 2024
- ат-Тайёр, Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ва дигарон, ал-Фиқҳ-ул-муяссар, Риёз, беном, 1433ҳ.қ.
- Карамии Ҳанбалӣ, Маръӣ ибни Юсуф, Таҳқиқ-ул-бурҳон фи шаън-ид-духон-ил-лазӣ яшрабуҳу-н-нос ал-ъон, Бейрут, Дор Ибни Ҳазм, 1421ҳ.қ.
- Кулайнӣ, Муҳаммад ибни Яъқуб, ал-Кофӣ, тасҳеҳи Муҳаммад Охундӣ ва Алиакбари Ғаффорӣ, Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, 1407ҳ.қ.
- Муассисаи Доират-ул-маорифи фиқҳи исломӣ, Фарҳанги фиқҳ мутобиқи мазҳаби аҳли байт (а), зери назари: Сайид Маҳмуд Ҳошимии Шоҳрӯдӣ, Қум, Муассисаи Доират-ул-маорифи фиқҳи исломӣ, 1387ҳ.ш.
- Раҳимӣ, Муртазо, «Баррасии оёти фиқҳӣ дар ҳиллият ё ҳурмати истеъмоли духониёт дар нигоҳи фариқайн», Пажӯҳишномаи Ҳалол, №1, исфанди 1397ҳ.ш.
- Систонӣ, Сайид Алӣ, «توضیحالمسائل جامع» («Тавзеҳ-ул-масоили ҷомеъ»), сайти дафтари расмии марҷаъи олиқадр оқои Сайид Алӣ Ҳусайнии Систонӣ, санаи боздид: 19 октябри 2024
- Усулӣ, Эҳсон ва Муҳаммадҳасан Биниҳошимии Хумайнӣ, Рисолаи тавзеҳ-ул-масоил (мароҷеъ), Қум, Дафтари таблиғоти исломӣ, бетаърих.
- Фатҳуллоҳпур, Парвиз, «Духониёт; гиёҳшиносӣ, таърих ва корбурд», дар Донишномаи ҷаҳони ислом, ҷилди 17, Теҳрон, Бунёди доиратулмаорифи исломӣ, 1391ҳ.ш.
- Ҳурри Омилӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, ал-Фавоид-ут-тӯсия, Қум, Интишороти Маҳаллотӣ, 1423ҳ.қ.
- Ҷазоирӣ, Сайид Неъматуллоҳ, ал-Анвор-ун-нуъмония, Бейрут, Дор-ул-қореъ, 1429ҳ.қ.
- Ҷамъе аз нависандагон, ал-Мавсуат-ул-фиқҳия ал-кувайтия, Кувайт, Визорат-ул-авқоф ва-ш-шуъун-ил-исломия, 1414ҳ.қ.
- Шавконӣ, Муҳаммад, Иршод-ус-соил ило далоил-ил-масоил, бемакон, беном, 1348ҳ.қ.
- Шайхи Ансорӣ, Муртазо, Фароид-ул-усул, Қум, Маҷмаъ-ул-фикр-ил-исломӣ, чопи аввал, 1419ҳ.қ.