Ҷаҳиш ба мӯҳтаво

Дифоъ аз ватан

Аз wikishia
(Тағйири масир аз Дифоъ аз сарзамин)
Мақолаи Дифоъ аз ватан бо мақолаҳои
: Ҷиҳоди дифоӣ, Ҳубб-ул-ватан мин-ал-имон ва Дифои машруъ
иртибот дорад.

Дифоъ аз ватан (форсӣ: دفاع از وطن) ба маънои ҳифзи меҳан дар баробари таҳдидҳо ва таҷовузҳои хориҷӣ аст. Дар фиқҳи шиа, дифоъ аз меҳан ҳатто агар меҳани ғайриисломӣ бошад, бар ҳамаи тавонмандон воҷиби кифоӣ аст ва дар шароите, ки марзҳо ва амнияти кишвар дар хатар бошад, воҷиб мешавад.

Ҳарчанд фақеҳон баҳси дифоъ аз меҳани исломӣ(дор-ул-ислом)-ро дар боби ҷиҳоди дифоии китоби ҷиҳод матраҳ кардаанд, аммо баъзе барои исботи вуҷуби дифоъ аз меҳан (фориғ аз дин) далелҳое иқом намудаанд.

Дифоъ аз ватану меҳан ба ҳукми шариат, ақл ва виҷдон зарурӣ аст. Дар Ислом оёту ривоёте бар дифоъ аз он таъкид доранд. Оёти 8-ум ва 9-уми сураи Мумтаҳана ва 246 сураи Бақара, ҷумлаи машҳури ҳубб-ул-ватан мин-ал-имон (Дӯст доштани ватан аз имон аст), сираи уқало ва қоидаи дифои машруъ аз ҷумлаи далелҳои дифоъ аз меҳан аст. Гуфта шуда дифоъ аз меҳан вақте ба унвони дифоъ аз дин бошад, арзишаш бештар аст.

Дар Эрон, касоне, ки дар роҳи дифоъ аз меҳан кушта мешаванд, шаҳид шумурда шуда ва мувофиқи фатвои фақеҳон, дар ғусл ва кафан аҳкоми шаҳидро доранд. Ҷанги Ироқ бо Эрон, ҷангҳои Лубнон ва Ғазза, муқовимати мардуми Яман дар баробари таҷовуз ба кишварашон ва фатвои ҷиҳоди фақеҳон алайҳи Русия, Англия, Исроил ва ДИИШ аз намунаҳои дифоъ аз ватан тавассути шиаён аст, ки дар қарни сездаҳум то понздаҳуми қамарӣ рух додааст. Фақеҳон дар мавориде, худашон низ дар ин набардҳо ширкат кардаанд. Шоирон бо шеърҳои ҳамосӣ мардумро ба муқовимат ва посдорӣ аз сарзамин фаро хондаанд.

Ҷойгоҳ

Дифоъ аз меҳан аз масоили мавриди баҳс дар фиқҳи исломӣ[1] ва ҳуқуқи байналмилалӣ[2] аст. Ин масъала (дор-ул-ислом) дар боби ҷиҳоди дифоии китобҳои фиқҳӣ матраҳ шудааст.[3] Баъзе аз фақеҳони қарни понздаҳуми ҳиҷрии қамарӣ, баҳси дифоъ аз меҳан фориғ аз динро ба сурати мустақил баррасӣ ва далелҳое барои исботи вуҷуби он пешниҳод кардаанд.[4]

Дар баъзе ривоёт низ бар зарурати марзбонӣ таъкид шудааст.[5] Дар Ҷумҳурии исломии Эрон, касоне, ки дар роҳи дифоъ аз ватан кушта мешаванд, шаҳид номида мешаванд[6] ва мувофиқи фатвои фақеҳон, дар ғусл ва кафан аҳкоми шаҳидро доранд.[7] Ватан, фориғ аз исломӣ будан, аз манзари Ислом эҳтиром дорад.[8] Ҷаводии Омулӣ, муфассири Қуръон таъкид дорад, касе ки аз ватани худ дифоъ накунад, аз ҳайвон пасттар аст.[9]

Дар ҳуқуқи байналмилалӣ, дифоъ аз сарзамини кишвар, ҳақ ва дифои машруъ ҳисоб мешавад.

Нисбати дифоъ аз ватан бо ҷиҳоди дифоӣ

Ҷиҳоди дифоӣ мубориза бо душманест, ки қасди нобуд кардани дини Ислом ё таҷовуз ба сарзаминҳои исломӣ дорад.[10] Ҳадаф аз он ҳифзи Ислом ва ҳифзи ҷон, мол ва номуси мусалмонон аст.[11] Ба гуфтаи фақеҳон, ҷиҳоди дифоӣ, воҷиби кифоӣ аст;[12] вуҷуби он нозир ба дифоъ аз меҳани исломӣ (дор-ул-ислом) аст.[13] Дифоъ аз ватани ғайриисломӣ низ ба ҳукми шариат ва ақл воҷиб дониста шуда[14] ва ҳатто бархе зарурати онро фитрӣ донистаанд.[15]

Ба гуфтаи Муҳаммадтақӣ Мисбоҳи Яздӣ, дифоъ аз ватанҳо арзиши яксон надоранд; агар дифоъ аз ватан муқаддимаи дифоъ аз дин ва бақои Ислом ва ҳукумати исломӣ бошад, арзиши баландтаре аз дифоъ аз ватани ғайриисломӣ дорад.[16] Аз ин рӯ гуфта шуда дар таоруз байни дифоъ аз ватан ва ҷиҳоди дифоӣ, дифоъ аз дин муқаддам хоҳад буд.[17]

Далелҳои вуҷуби дифоъ аз меҳан

Барои исботи зарурати дифоъ аз меҳан ба далелҳое аз Қуръон, ривоёт ва далели ақлӣ истинод шудааст.[18]

  • Далелҳои фиқҳӣ[28] ва ҳуқуқии[29] исботи дифои машруъ ки шомили дифоъ аз ҷон, мол, номус ва ватан мешавад.[30]

Намунаҳои дифои шиаён аз меҳан

Шаблон:Аслӣ Фақеҳони шиа дар мавориде ба дифоъ аз меҳан ҳукм кардаанд; аз ҷумла: дар ҷанги Эрон ва Ироқ ки аз он бо унвони «Дифои муқаддас» ёд мешавад.[33] Эрониён бо ҳукми Имом Хумайнӣ ба унвони валии фақиҳ дар муқобили ҳуҷуми Саддом ба дифоъ пардохтанд.[34] Сайид Алии Хоманаӣ яке аз ангезаҳои размандагони ин ҷангро «ҳисси муқобила бо душман» донистааст.[35]

Ҳамчунин ҷанги 12 рӯзаи Исроил бо Эрон,[36] ҷанги Рамазон (ҷанги муштараки Амрико ва Исроил бо Эрон), ҷанги 33-рӯзаи Лубнон, дифои мардуми Ғазза дар баробари ҳуҷуми Исроил,[37] дифои мардуми Яман аз кишварашон дар муқобили ҳамлаи нерӯҳое ба номи «нерӯҳои эътилоф»[38] аз масодиқи дифоъ аз меҳан дониста шудааст.

Фақеҳон дар мавориде дар баробари ҳамлаи душманон ба кишварҳо ҳукми ҷиҳод содир карда ва ба дифоъ аз меҳан дастур додаанд ва дар баъзе маворид худашон низ шахсан ширкат кардаанд.[39] Аз ҷумла дар солҳои 1241 то 1243ҳ.қ. уламои шиа ҳамчун Ҷаъфар Кошифулғито, Сайид Алии Таботабоӣ, Мирзои Қумӣ, Мулло Аҳмади Нароқӣ ва Сайид Муҳаммади Муҷоҳид барои дифоъ аз Эрон, ҳукми ҷиҳод бо нерӯҳои Русияро содир карданд.[40] Дар Ироқ низ, бо судури фатвои ҷиҳоди Муҳаммадтақии Шерозӣ дар соли 1337ҳ.қ., қиёми Саврат-ул-ишрин алайҳи истеъмор ва нерӯҳои Англия, ба вижа дар минтақаҳои шианишин, шакл гирифт.[41] Абдулкарими Занҷонӣ, аз фақеҳони шиа, дар соли 1948 фатвои ҷиҳод алайҳи Исроилро содир кард[42] ва дар соли 2014 мелодӣ Сайид Алии Систонӣ барои муқобила бо пешравиҳои ДИИШ дар Ироқ ва дифоъ аз кишвар, фатвои ҷиҳод алайҳи ДИИШ содир намуд.[43] Албатта гуфта шуда мавориди матраҳшуда, дифоъ аз меҳан ба унвони муқаддамаи дифоъ аз дин будааст.[Ниёзманди манбаъ]

Дифоъ аз меҳан дар фарҳанг ва адабиёт

Дифоъ аз меҳан дар шеърҳои шоирон низ бозтоб ёфтааст. Шеъри «Ватан дар хатар аст» аз Маликушшуарои Баҳор (ваф.1951) аз ҷумлаи ин шеърҳост, ки дар қисмате аз он омадааст:

Дар роҳи ҳифзи ватан тозед Аллоҳу Аллоҳ,
Беш аз ин фитна андохтед Аллоҳу Аллоҳ.
Хасмро хона бярандозед Аллоҳу Аллоҳ,
Эй халойиқ мададе созед Аллоҳу Аллоҳ.


Ки ватан боз ватан боз ватан дар хатар аст,
Эй ватанхоҳон, зинҳор ватан дар хатар аст.[44]


Шоири муосири тоҷик Ҳабиб Юсуфӣ (ваф.1945) низ дар дифоъ аз ватан шеърҳо сурудааст. Порчае аз як шеъри ӯ дар мавзуи дифоъ аз ватану меҳан чунин аст:

Чун Ватан мардона дар ҷанг омадаст, имрӯз ман,
Ин Ватанро беш аз ҳарвақта дорам дӯсттар!
Чун ман ин сон байни майдон пурдилу фирӯзманд,
Дорадам имрӯз аз ҳаррӯза ёрам дӯсттар.
Он на ман бошам амон бидҳад ба душман мушти ман,
Он на ман, к-ин дам фитам дар фикри кори дигаре.
«Он на ман бошам, ки рӯзи ҷанг бинӣ пушти ман,
Он манам, к-андар миёни хоку хун бинӣ саре».
Вақти он аст, эй қалам! Буррандатар гардӣ зи теғ!
Вақти он аст, эй сухан! Ғуррандатар гардӣ зи барқ,
То ба душман ҳамла орам, решааш буррӣ зи бех,
То расӣ, манҳус — анчарро кунӣ бешоху барг![45]


Эзоҳ

  1. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.15; Хӯӣ, Сирот-ун-наҷот, 1416ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.328
  2. ↑ Нодирӣ, Дифои машруъ мавзуъи моддаи 51-уми Маншури Милали Муттаҳид, 1351ҳ.ш., саҳ.33
  3. ↑ Абуссаллоҳ Ҳалабӣ, ал-Кофӣ фи-л-фиқҳ, 1403ҳ.қ., саҳ.246; Шаҳиди Сонӣ, Масалик-ул-афҳом, 1413ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.8; Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.15
  4. ↑ Ҳусайнии Шерозӣ, ал-Фиқҳ, ас-силм ва-с-салом, 1426ҳ.қ., саҳ.270; Макорими Шерозӣ, «وطن دوستی از منظر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی», Пойгоҳи иттилоърасонии Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ
  5. ↑ Шайхи Садуқ, Ман ло яҳзуруҳу-л-фақиҳ, 1413ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.284; Саҳифаи Саҷҷодия, дуои 27
  6. ↑ «آیین‌نامه تعیین و احراز مصادیق شهید و ایثارگر ابلاغ شد», Хабаргузории ИСНА
  7. ↑ Имом Хумайнаӣ, Истифтоот, 1422ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.78-89; Систонӣ, «همه كسانی كه در دفاع از وطن كشته می‌شوند، شهید محسوب می‌شوند», Хабаргузории ИРНА
  8. ↑ Макорими Шерозӣ, «وطن دوستی از منظر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی», Пойгоҳи иттилоърасонии Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ
  9. ↑ Ҷаводии Омулӣ, «درس اخلاق آیت الله جوادی آملی درباره دفاع از وطن», Сайти Нидои таҳзиб
  10. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.15
  11. ↑ Абуссаллоҳ Ҳалабӣ, ал-Кофӣ фи-л-фиқҳ, 1403ҳ.қ., саҳ.246; Шаҳиди Сонӣ, Масалик-ул-афҳом, 1413ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.8; Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.4
  12. ↑ Шаҳиди Сонӣ, Масалик-ул-афҳом, 1413ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.8
  13. ↑ Шаҳиди Сонӣ, ар-Равзат-ул-баҳия, 1410ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.379; Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.4
  14. ↑ Ғазанфарӣ, Раҳи растагорӣ, 1382ҳ.ш., ҷ.2, саҳ.104
  15. ↑ Мисбоҳи Яздӣ, «دفاع از دین؛ ارزشمندترین دفاع», Пойгоҳи иттилоърасонии осори Оятуллоҳ Мисбоҳи Яздӣ
  16. ↑ Мисбоҳи Яздӣ, «دفاع از دین؛ ارزشمندترین دفاع», Пойгоҳи иттилоърасонии осори Оятуллоҳ Мисбоҳи Яздӣ
  17. ↑ Мисбоҳи Яздӣ, «دفاع از دین؛ ارزشمندترین دفاع», Пойгоҳи иттилоърасонии осори Оятуллоҳ Мисбоҳи Яздӣ
  18. ↑ Ғазанфарӣ, Раҳи растагорӣ, 1382ҳ.ш., ҷ.2, саҳ.104; Макорими Шерозӣ, «وطن دوستی از منظر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی», Пойгоҳи иттилоърасонии Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ
  19. ↑ Ғазанфарӣ, Раҳи растагорӣ, ҷ.2, саҳ.104-105; Макорими Шерозӣ, «وطن دوستی از منظر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی», Пойгоҳи иттилоърасонии Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ
  20. ↑ Ғазанфарӣ, Раҳи растагорӣ, ҷ.2, саҳ.104-105; Макорими Шерозӣ, «وطن دوستی از منظر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی», Пойгоҳи иттилоърасонии Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ
  21. ↑ Макорими Шерозӣ, Тафсири намуна, 1374ҳ.ш., ҷ.16, саҳ.184-185; Макорими Шерозӣ, Паёми Имом Амирулмуъминин (а), 1386ҳ.ш., ҷ.2, саҳ.221
  22. ↑ Ибни Шуъбаи Ҳарронӣ, Туҳаф-ул-уқул, 1404ҳ.қ., саҳ.207
  23. ↑ Садуқ, Уюну ахбор-ир-ризо (а), 1378ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.28
  24. ↑ Наҳҷу-л-балоға, Субеҳӣ Солеҳ, саҳ.69, хутбаи 27
  25. ↑ Садуқ, Ман ло яҳзуруҳу-л-фақиҳ, 1413ҳ.қ., ҷ.4, саҳ.370; Лейсӣ, Уюн-ул-ҳикам, 1376ҳ.ш., саҳ.295
  26. ↑ Абулфутуҳи Розӣ, Равз-ул-ҷинон, 1408ҳ.қ., ҷ.17, саҳ.299; Каракӣ, Канз-ул-фавоид, 1410ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.94
  27. ↑ Ғазанфарӣ, Раҳи растагорӣ, 1382ҳ.ш., ҷ.2, саҳ.104
  28. ↑ Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.41, саҳ.650
  29. ↑ Нодирӣ, Дифои машруъ мавзуъи моддаи 51-уми Маншури Милали Муттаҳид, 1351ҳ.ш., саҳ.33
  30. ↑ Имом Хумайнаӣ, Таҳрир-ул-васила, 1392ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.463; Ауда, ат-Ташриъ-ул-ҷиноӣ, Дор-ул-кутуб-ил-арабӣ, ҷ.1, саҳ.473; Аттор, Дифои машруъ ва таҷовуз аз ҳудуди он, 1370ҳ.ш., саҳ.27
  31. ↑ Фозили Ҳиндӣ, Кашф-ул-лисом, 1416ҳ.қ., ҷ.10, саҳ.649
  32. ↑ Вараъӣ, «Мабонеи фиқҳии дифоъ аз сарзаминҳои исломӣ», Ҳукумати исломӣ
  33. ↑ «چرا جنگ تحمیلی ایران با عراق را دفاع مقدس می‌نامند؟», Сайти Шабистон
  34. ↑ Имом Хумайнаӣ, Саҳифаи Имом, 1389ҳ.ш., ҷ.13, саҳ.221-226; Марандӣ, Ҷанг ва дифоъ дар андешаи Имом Хумайнаӣ, 1387ҳ.ш., саҳ.57
  35. ↑ Хоманаӣ, «بیانات در دیدار دست‌اندرکاران کنگره شهدای استان البرز», Пойгоҳи иттилоърасонии Дафтари ҳифз ва нашри осори Оятуллоҳ Хоманаӣ
  36. ↑ «دستاورد‌های دفاع مقدس ۱۲ روزه ایران در برابر رژیم صهیونی», Хабаргузории Дифои муқаддас
  37. ↑ «مردم فلسطین در حال دفاع از خود در برابر اشغالگران هستند», Хабаргузории Меҳр
  38. ↑ «ثمره ۱۰ سال مقاومت یمن و کابوس بی‌پایان آمریکا و اسرائیل», Хабаргузории Тасним
  39. ↑ Оқозода, «Таҳлиле бар нақши рӯҳониёни шиа дар давраи дувуми ҷангҳои Эрон ва Русия», Фаслномаи Шиашиносӣ
  40. ↑ Заргаринажод, «Баррасии "Аҳком-ул-ҷиҳод ва асбоб-ур-рашод" (нахустин асар дар адабиёти таквини адабиёти ҷиҳодии таърихи муосири Эрон)», саҳ.383; Оқозода, «Таҳлиле бар нақши рӯҳониёни шиа дар давраи дувуми ҷангҳои Эрон ва Русия», Фаслномаи Шиашиносӣ
  41. ↑ Оқабузурги Теҳронӣ, Табақоту аълом-иш-шиа, 1430ҳ.қ., ҷ.13, саҳ.263
  42. ↑ Сарҳадӣ, «Уламое, ки нисбат ба масъалаи Фаластин вокуниш нишон доданд», пажӯҳишкадаи таърихи муосир
  43. ↑ Ҳаттоб, «Тавзиф-ул-ҳашди-ш-шаъбӣ фи-л-мудрак-ис-сиёсий-ил-ироқӣ», саҳ.107-108
  44. ↑ Маликушшуаро Баҳор, وطن در خطر است, Сайти Ганҷур
  45. ↑ Юсуфӣ, Маҷмуаи шеърҳо, Душанбе, Нашриёти давлатии Тоҷикситон, 1962, саҳ.81

Сарчашма

  • Абулфутуҳи Розӣ, Ҳусайн ибни Алӣ, Равз-ул-ҷинон ва равҳ-ул-ҷанон фи тафсир-ил-Қуръон, Машҳад, Бунёди пажӯҳишҳои исломии Остони қудси разавӣ, 1408ҳ.қ.
  • Аттор, Довуд, Дифои машруъ ва таҷовуз аз ҳудуди он, тарҷума: Акбари Ғафурӣ, Бунёди пажӯҳишҳои исломии Остони қудси разавӣ, 1370ҳ.ш.
  • Ауда, Абдулқодир, ат-Ташриъ-ул-ҷиноий-ил-исломӣ, муқоринан би-л-қонун-ил-вазъӣ, Бейрут, Дор-ул-кутуб-ил-арабӣ, бетаърих.
  • Вараъӣ, Сайид Ҷавод, «Мабонеи фиқҳии дифоъ аз сарзаминҳои исломӣ», Маҷаллаи Ҳукумати исломӣ, №28, 1382ҳ.ш.
  • Ғазанфарӣ, Алӣ, Раҳи растагорӣ, Қум, Нашри Лоҳиҷӣ, 1382ҳ.ш.
  • Заргаринажод, Ғуломҳусайн, «Баррасии "Аҳком-ул-ҷиҳод ва асбоб-ур-рашод" (нахустин асар дар адабиёти таквини адабиёти ҷиҳодии таърихи муосири Эрон)», Маҷаллаи Донишкадаи адабиёт ва улуми инсонии Донишгоҳи Теҳрон, №155, соли 1379ҳ.ш.
  • Ибни Шуъбаи Ҳарронӣ, Ҳасан ибни Алӣ, Туҳаф-ул-уқул, Қум, Дафтари интишороти исломӣ вобаста ба ҷомеаи мударрисини Ҳавзаи илмияи Қум, 1404ҳ.қ.
  • Имом Хумайнаӣ, Сайид Рӯҳуллоҳ, Истифтоот, Қум, Дафтари интишороти исломӣ вобаста ба ҷомеаи мударрисини Ҳавзаи илмияи Қум, 1422ҳ.қ.
  • Имом Хумайнаӣ, Сайид Рӯҳуллоҳ, Саҳифаи Имом, Теҳрон, Муассисаи танзим ва нашри осори Имом Хумайнаӣ (раҳ), 1389ҳ.ш.
  • Имом Хумайнаӣ, Сайид Рӯҳуллоҳ, Таҳрир-ул-васила, Теҳрон, Муассисаи танзим ва нашри осори Имом Хумайнаӣ (раҳ), 1392ҳ.ш.
  • Каракӣ, Муҳаммад ибни Алӣ, Канз-ул-фавоид, Қум, Дор-уз-захоир, 1410ҳ.қ.
  • Лайсӣ Воситӣ, Алӣ бин Муҳаммад, Уюн-ул-ҳикам ва-л-мавоиз, Қум, Дор-ул-ҳадис, 1376ҳ.ш.
  • Макорими Шерозӣ, Носир, «وطن دوستی از منظر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی» («Ватандӯстӣ аз манзари Оятуллоҳилъузмо Макорими Шерозӣ»), Пойгоҳи иттилоърасонии Оятуллоҳ Макорими Шерозӣ, санаи дарҷи матлаб: 26 ноябри 2024, санаи боздид: 16 декабри 2025
  • Макорими Шерозӣ, Носир, Паёми Имом Амирулмуъминин (а), Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, 1386ҳ.ш.
  • Макорими Шерозӣ, Носир, Тафсири намуна, Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, 1374ҳ.ш.
  • Маликушшуаро Баҳор, وطن در خطر است (Ватан дар хатар аст), Сайти Ганҷур, санаи боздид: 29 апрели 2026
  • Марандӣ, Маҳдӣ, Ҷанг ва дифоъ дар андешаи Имом Хумайнаӣ, Теҳрон, Муассисаи танзим ва нашри осори Имом Хумайнаӣ (раҳ), 1387ҳ.ш.
  • Мисбоҳи Яздӣ, Муҳаммадтақӣ, «دفاع از دین؛ ارزشمندترین دفاع» («Дифоъ аз дин; арзишмандтарин дифоъ»), Пойгоҳи иттилоърасонии осори Оятуллоҳ Мисбоҳи Яздӣ, санаи дарҷи матлаб: 6 майи 2010, санаи боздид: 22 декабри 2025
  • Наҷафӣ, Муҳаммадҳасан, Ҷавоҳир-ул-калом фи шарҳи Шароеъ-ил-ислом, таҳқиқ: Муҳаммад Қӯчонӣ, Бейрут, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, 1362ҳ.ш.
  • Нодирӣ, Муҳаммадтақӣ, Дифои машруъ мавзуъи моддаи 51-уми Маншури Милали Муттаҳид, Теҳрон, Донишгоҳи Теҳрон, 1351ҳ.ш.
  • Оқозода, Ҷаъфар, «Таҳлиле бар нақши рӯҳониёни шиа дар давраи дувуми ҷангҳои Эрон ва Русия», Фаслномаи Шиашиносӣ, №47, 1393ҳ.ш.
  • Оқабузурги Теҳронӣ, Муҳаммадмуҳсин, Табақоту аълом-иш-шиа ва ҳува нуқабо-ул-башар фи-л-қарн-ир-робиъи ашар, Бейрут, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, 1430ҳ.қ.
  • Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ ибни Бобавайҳ, Ман ло яҳзуруҳу-л-фақиҳ, Қум, Дафтари интишороти исломӣ вобаста ба ҷомеаи мударрисини Ҳавзаи илмияи Қум, 1413ҳ.қ.
  • Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ ибни Бобавайҳ, Уюну ахбор-ир-Ризо (а), Теҳрон, Нашри Ҷаҳон, 1378ҳ.қ.
  • Сарҳадӣ, Ризо, «علمایی که نسبت به مسئله فلسطین واکنش نشان دادند» («Уламое, ки нисбат ба масъалаи Фаластин вокуниш нишон доданд»), Пажӯҳишкадаи таърихи муосир, санаи дарҷи матлаб: 3 январи 2022, санаи боздид: 16 декабри 2025
  • Систонӣ, Сайид Алӣ, «همه كسانی كه در دفاع از وطن كشته می‌شوند، شهید محسوب می‌شوند» («Ҳамаи касоне, ки дар дифоъ аз ватан кушта мешаванд, шаҳид маҳсуб мешаванд»), Хабаргузории ИРНА, санаи дарҷи матлаб: 23 июни 2014, санаи боздид: 20 декабри 2025
  • Фозили Ҳиндӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Кашф-ул-лисом ан қавоид-ил-аҳком, Қум, Дафтари интишороти исломӣ вобаста ба ҷомеаи мударрисини Ҳавзаи илмияи Қум, 1416ҳ.қ.
  • Хоманаӣ, Сайид Алӣ, «بیانات در دیدار پیشکسوتان و فعالان دفاع مقدس و مقاومت» («Баёнот дар дидори пешқадамон ва фаъолони дифои муқаддас ва муқовимат»), Дафтари ҳифз ва нашри осори Ҳазрати Оятуллоҳ Хоманаӣ, санаи дарҷи матлаб: 25 сентябри 2024, санаи боздид: 17 декабри 2025
  • Хоманаӣ, Сайид Алӣ, «بیانات در دیدار دست‌اندرکاران کنگره شهدای استان البرز» («Баёнот дар дидори дастрандакорони конгресси шаҳидони устони Албурз»), Дафтари ҳифз ва нашри осори Ҳазрати Оятуллоҳ Хоманаӣ, санаи дарҷи матлаб: 15 декабри 2025, санаи боздид: 18 декабри 2025
  • Хӯӣ, Сайид Абулқосим, Сирот-ун-наҷот (ал-муҳашшо), Қум, Мактаба-н-нашри-л-мунтахаб, 1416ҳ.қ.
  • Ҳаттоб, Ҷаводи Козим, «Тавзифу-л-ҳашади-ш-шаъбӣ фи-л-мудраки-с-сиёсии-л-Ироқӣ», Маҷаллаи Ҳамӯробӣ, соли ҳафтум, шумораи 29, зимистони 2019м.
  • Ҳусайнии Шерозӣ, Сайид Муҳаммад, ал-Фиқҳ, ас-силм ва-с-салом, Бейрут, Дор-ул-улум ли-т-таҳқиқ ва-т-тибоъа ва-н-нашр ва-т-тавзеъ, 1426ҳ.қ.
  • Ҷаводии Омулӣ, Абдуллоҳ, «درس اخلاق آیت الله جوادی آملی درباره دفاع از وطن» («Дарси ахлоқи Оятуллоҳ Ҷаводии Омулӣ дар бораи дифоъ аз ватан»), Сайти Нидои таҳзиб, санаи боздид: 16 декабри 2025
  • Шарифпур, Иноятуллоҳ ва Туробӣ, Алӣ Ҳасан, «Ватангароӣ дар шеъри дифои муқаддас», Нашрияи Адабиёти пойдорӣ, №13, поиз ва зимистони 1394ҳ.ш.
  • Шаҳиди Сонӣ, Зайнуддин ибни Алӣ, ар-Равзат-ул-баҳия фи шарҳ-ил-лумъат-ид-димашқия, таҳқиқ: Сайид Муҳаммад Калонтар, Қум, Китобфурӯшии Доварӣ, 1410ҳ.қ.
  • Шаҳиди Сонӣ, Зайнуддин ибни Алӣ, Масалик-ул-афҳом ило танқиҳи Шароеъ-ил-ислом, Қум, Муассисат-ул-маориф-ил-исломия, 1413ҳ.қ.
  • Юсуфӣ, Ҳабиб, Маҷмуаи шеърҳо, Душанбе, Нашриёти давлатии Тоҷикситон, 1962
  • «أشهر القصائد التی كتبها الشعراء عن فلسطين» («Ашҳар-ул-қасоид-ил-лати катабаҳо аш-шуаро ан Фаластин»), Сайти Арабик пост, санаи дарҷи матлаб: 20 майи 2021, санаи боздид: 17 декабри 2025
  • «دستاورد‌های دفاع مقدس ۱۲ روزه ایران در برابر رژیم صهیونی» («Дастовардҳои дифои муқаддаси 12-рӯзаи Эрон дар баробари режими саҳюнистӣ»), Хабаргузории Дифои муқаддас, санаи дарҷи матлаб: 15 июли 2025, санаи боздид: 18 декабри 2025
  • «آیین‌نامه تعیین و احراز مصادیق شهید و ایثارگر ابلاغ شد» («Оинномаи таъйин ва эҳроси масодиқи шаҳид ва исоргар эблоғ шуд»), Хабаргузории ИСНА, санаи дарҷи матлаб: 7 июни 2014, санаи боздид: 20 декабри 2025
  • «مردم فلسطین در حال دفاع از خود در برابر اشغالگران هستند» («Мардуми Фаластин дар ҳоли дифоъ аз худ дар баробари ишғолгарон ҳастанд»), Хабаргузории Меҳр, санаи дарҷи матлаб: 6 ноябри 2023, санаи боздид: 18 декабри 2025
  • «چرا جنگ تحمیلی ایران با عراق را دفاع مقدس می‌نامند؟» («Чаро ҷанги таҳмилии Эрон бо Ироқро дифои муқаддас меноманд?»), Сайти Шабистон, санаи дарҷи матлаб: 26 сентябри 2024, санаи боздид: 16 декабри 2025
  • «ثمره ۱۰ سال مقاومت یمن و کابوس بی‌پایان آمریکا و اسرائیل» («Самараи 10 соли муқовимати Яман ва кобуси бепоёни Амрико ва Исроил»), Сайти Тасним, санаи дарҷи матлаб: 25 марти 2025, санаи боздид: 18 декабри 2025
Баргирифта аз "https://tg.wikishia.net/w/index.php?title=Дифоъ_аз_ватан&oldid=37195"