Аёдати Абубакр ва Умар аз ҳазрати Фотима
Аёдати Абубакр ва Умар аз ҳазрати Фотима (форсӣ: عیادت ابوبکر و عمر از حضرت فاطمه) ба дидоре ишора дорад, ки бино бар гузоришҳои таърихӣ, пас аз воқеаи Сақифа ва моҷарои Фадак ва бо миёнҷигарии Имом Алӣ (а) анҷом шуд. Ин воқеа дар сарчашмаҳои шиа ва бархе сарчашмаҳои аҳли суннат нақл шуда ва дар баҳсҳои каломии шиа ва суннӣ, ба вижа дар баҳси норизоятии ҳазрати Фотима (с) аз ду халифа мавриди истинод қарор гирифтааст.
Бар асоси гузоришҳо, ин дидор бо ибрози нохушнудии ҳазрати Фотима (с) поён ёфт ва вай то поёни умр аз онон норозӣ буд ва васият кард, ки дар маросими дафни ӯ ҳузур надошта бошанд. Дар муқобили ин, гузоришҳое дар бораи ризояти ниҳоии ҳазрати Фотима (с) аз ду халифа нақл шуда, ки ба далели заъфи санадӣ, бо дигар гузоришҳо ва ҳузур надоштани онон дар ташйии ҷанозаи Фотима (с) дар тазод буда маҳалли муноқиша аст.
Аҳамият ва ҷойгоҳ
Аёдати Абубакр ва Умар аз ҳазрати Фотима (с) ва норизоятии ӯ аз онон, пас аз воқеаи Сақифа ва моҷарои Фадак, аз мавзуоте аст, ки дар баҳсҳои каломии шиа ва суннӣ ба он истинод мешавад. Зеро дар нигоҳи каломии шиа, ризоят ва ғазаби ҳазрати Фотима (с) ҳамсанги ризоят ва ғазаби Илоҳӣ аст ва дар Қуръон, [1] озордиҳандагони Худо лаън шудаанд.[2] Алома Аминӣ бо истинод ба ин гузоришҳо, дар дурустии ривояти ашараи мубашшара ва аҳли биҳишт будани он ду хадша кардааст.[3]
Моҷарои аёдати дар сарчашмаҳои шиа ва суннӣ
Ба гузориши сарчашмаҳои шиа ва бархе сарчашмаҳои аҳли суннат, ҳазрати Фотима (с) дар рӯзҳои поёнии умр бемор буд ва Абубакру Умар барои аёдати ӯ омаданд. Ибтидо Фотима иҷозаи вуруд надод ва пас аз миёнҷигарии Имом Алӣ (а) ворид шуданд. Ҳазрати Фотима (с) саломи ононро посух надод ва эълом кард, то шикояташон назди Пайғамбар (с) матраҳ нашавад, бо онон сухан нахоҳад гуфт. Сипас аз онон савганд гирифт, ки ҳадиси Пайғамбар (с) дар бораи ҳамсонии озори Фотима бо озори Пайғамбар (с)-ро шунидаанд ва пас аз иқрор, эълом кард, ки ҳаргиз аз онон розӣ нахоҳад шуд. Абубакр ибрози пушаймонӣ кард, аммо Умар ба ӯ ёдоварӣ кард, ки мардум чӣ гуна умурашонро ба ӯ супурдаанд, дар ҳоле ки таҳти таъсири хашм ё ризояти як зан қарор мегирад.[4]
Ин дидор дар сарчашмаҳои шиа ҳамчун Илал-уш-шароеъ[5] ва Китоби Сулайм ибни Қайс[6] ва низ дар сарчашмаҳои аҳли суннат ҳамчун Ал-Имома ва-с-сиёса ва Аълом-ун-нисоъ асари Умар Ризо Каҳола нақл шуда ва дар баҳсҳои каломӣ мавриди истинод қарор гирифтааст.
Дар бархе сарчашмаҳои аҳли суннат монанди Саҳеҳ-ул-Бухорӣ,[7]Ас-Сунан-ул-куброи Байҳақӣ[8] ва Таърих-ул-исломи Заҳабӣ[9] низ ба ғазаб ва қаҳри ҳазрати Фотима (с) нисбат ба Абубакр ишора шудааст. Бархе манобеъ низ аз нафрини ӯ бар Абубакр хабар додаанд.[10] Бар асоси гузориши китоби Сақифа ва Фадак ҳангоме ки Абубакр аз бозгардонидани Фадак худдорӣ кард, ҳазрати Фотима (с) савганд ёд кард, ки ӯро нафрин хоҳад кард; ҳамчунин дар остонаи вафот, васият кард, ки Абубакр дар ташйии ӯ ҳозир нашавад.[11]
Оё Фотима аз Абубакр ва Умар розӣ шуд?
Бархе нависандагони аҳли суннат бо истинод ба гузорише муддаӣ ҳастанд, ки Абубакр ва Умар дар вопасин рӯзҳои зиндагонии ҳазрати Фотима (с) ризояти ӯро ба даст оварданд.[12] Мунтақидони ин даъво мегӯянд гузориши мазкур ба далели нақли Шаъбӣ, ки аз тобеъон буда, ҷузви ахбори мурсал ва бидуни санад маҳсуб мешавад ва бо ривоёти шиа ва суннӣ, ки нохушнудии ҳазрати Фотима (с) аз Абубакр ва Умарро то поёни умр гузориш мекунанд, дар тазод аст. Ҳамчунин ин фарз, бо гузориши манъи Фотима ва ҳузур надоштанашон дар маросими ташйиъ мутобиқ нест.[13]
Эзоҳ
- ↑ Сураи Аҳзоб, ояти 57
- ↑ Хоҷӯӣ, ар-Расоил-ул-эътиқодия, 1426ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.534
- ↑ Аминӣ, ал-Ғадир, 1416ҳ.қ., ҷ.10, саҳ.177
- ↑ Шайхи Садуқ, Илал-уш-шароеъ, Китобфурӯшии Доварӣ, саҳ.186-187; Ҳилолӣ, Китоби Сулайм ибни Қайс, 1378ҳ.ш., саҳ.391-392
- ↑ Шайхи Садуқ, Илал-уш-шароеъ, Китобфурӯшии Доварӣ, саҳ.186-187
- ↑ Ҳилолӣ, Китоби Сулайм ибни Қайс, 1378ҳ.ш., саҳ.391-392
- ↑ Бухорӣ, Саҳеҳ-ул-Бухорӣ, 1414ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.1126, ҷ.4, саҳ.1549 ва ҷ.6, саҳ.2474
- ↑ Байҳақӣ, ас-Сунан-ул-кубро, 1419ҳ.қ., ҷ.9, саҳ.434
- ↑ Заҳабӣ, Таърих-ул-ислом, 1409ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.21
- ↑ Ибни Қутайба, ал-Имома ва-с-сиёса, 1410ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.31; Балозурӣ, Ансоб-ул-ашроф, 1417ҳ.қ., ҷ.10, саҳ.79
- ↑ Ҷавҳарӣ, ас-Сақифа ва Фадак, Мактабати Найнаво, ҷ.1, саҳ.102; Ибни Абилҳадид, Шарҳи Наҳҷ-ул-балоға, 1404ҳ.қ., ҷ.16, саҳ.214
- ↑ Байҳақӣ, Далоил-ун-нубувва, 1405ҳ.қ., ҷ.7, бахши 1, саҳ.281; Байҳақӣ, ал-Эътиқод, 1401ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.353
- ↑ فاطمه(س) از شيخين راضی شد؟, Муассисаи таҳқиқотии ҳазрати Валиаср (аҷ)
Сарчашма
- Қуръони карим
- Аминӣ, Абдулҳусайн, ал-Ғадир фи-л-китоб ва-с-сунна ва-л-адаб, Қум, Марказ-ул-ғадир ли-д-диросот-ил-исломия, 1416ҳ.қ.
- Байҳақӣ, Аҳмад ибни Ҳусайн, ал-Эътиқод ва-л-ҳидоя ило сабил-ир-рашод ало мазҳаб-ис-салаф ва асҳоб-ил-ҳадис, таҳқиқ: Аҳмад Исом-ул-Котиб, Бейрут, Дор-ул-офоқ-ил-ҷадида, 1401ҳ.қ.
- Байҳақӣ, Аҳмад ибни Ҳусайн, ас-Сунан-ул-кубро, Бейрут, Дор-ул-фикр, 1419ҳ.қ.
- Байҳақӣ, Аҳмад ибни Ҳусайн, Далоил-ун-нубувва ва маърифати аҳволи соҳиб-иш-шариа, Бейрут, Дор-ул-кутуб-ил-илмия, 1405ҳ.қ.
- Балозурӣ, Аҳмад ибни Яҳё, Ҷумал мин ансоб-ил-ашроф, Бейрут, Дор-ул-фикр, 1417ҳ.қ.
- Бухорӣ, Муҳаммад ибни Исмоил, Саҳеҳ-ул-Бухорӣ, таҳқиқ: Д. Мустафо Дийб-ул-Бағо, Димишқ, Дор Ибни Касир — Дор-ул-Ямома, чопи панҷум, 1414ҳ.қ.
- Заҳабӣ, Муҳаммад ибни Аҳмад, Таърих-ул-ислом ва вафиёт-ил-машоҳир ва-л-аълом, Бейрут, Дор-ул-китоб-ил-арабӣ, 1409ҳ.қ.
- Ибни Абилҳадид, Абдулҳамид ибни Ҳибатуллоҳ, Шарҳи Наҳҷ-ул-балоға, Қоҳира, Дор эҳё-ил-кутуб-ил-арабия, 1404ҳ.қ.
- Ибни Қутайба, Абдуллоҳ ибни Муслим, ал-Имома ва-с-сиёса ал-маъруф би таърих-ил-хулафо, Бейрут, Дор-ул-азвоъ, 1410ҳ.қ.
- Каҳола, Умар Ризо, Аълом-ун-нисо, Муассисат-ур-рисола, бетаърих.
- Хоҷӯӣ, Исмоил ибни Муҳаммадҳусайн, ар-Расоил-ул-эътиқодия, Қум, Муассисаи Ошуро, 1426ҳ.қ.
- Ҳилолӣ, Сулайм ибни Қайс, Китоби Сулайм ибни Қайс, таҳқиқ: Муҳаммадбоқир Ансории Занҷонӣ, Қум, Нашри ал-Ҳодӣ, чопи аввал, 1378ҳ.ш.
- Ҷавҳарӣ, Аҳмад ибни Абдулазиз, ас-Сақифа ва Фадак, Қум, Мактаба Найнаво ал-ҳадиса, бетаърих.
- Шайхи Садуқ, Муҳаммад ибни Алӣ, Илал-уш-шароеъ, Китобфурӯшии Доварӣ, бетаърих.
- آيا فاطمه(س) از شيخين راضی شد؟ (Оё Фотима аз шайхайн розӣ шуд?), Муассисаи таҳқиқотии ҳазрати Валиаср (аҷ), санаи нашр: 10 ноябри 2024, санаи боздид: 2 январи 2026