Мусла кардан
| Бахше аз аҳкоми амалӣ ва фиқҳӣ |
|---|
 |
 | Ин мақола як навиштаи тавсифӣ дар бораи як мафҳуми фиқҳист ва наметавонад меъёре барои аъмоли динӣ бошад. Барои аъмоли динӣ ба манбаъҳои дигар муроҷиат намоед. |
Мусла кардан (форсӣ: مثله کردن) ба маънои буридан ё ҷудо кардани узвҳои бадани инсон буда ва аз гуноҳони бузург аст. Ин ҳукм дар абвоби гуногуни фиқҳи исломӣ матраҳ гардида ва муслаи душманон дар ҷанг низ манъ шумурда шудааст. Фақеҳон ҳифзи эҳтироми бадани инсон, ҳатто пас аз маргро аз далоили ин ҳукм медонанд. Бо ин ҳол дар баъзе маворид мисли калбадшикофӣ ва пайванди узвҳо, қатъи узв ҷоиз шумурда шудааст.
Бо вуҷуди наҳй кардани Пайғамбар (с) аз мусла кардан, ин амал дар давраҳои баъд дар баъзе даргириҳо рух дод. Сарчашмаҳои таърихӣ аз вуқӯи мусла кардан дар давраи Муовия ва ҳамчунин дар воқеаи Карбало дар замони Язид ибни Муовия гузориш додаанд. Баъдҳо гурӯҳҳои такфирӣ мисли ДИИШ низ ин амалро идома доданд.
Ҳурмати мусла кардан дар фиқҳи исломӣ
Мусла кардан истилоҳи фиқҳӣ ба маънои қатъ кардани узв ё узвҳои бадани инсон ё ҳайвон, дар ҳоли ҳаёт ё пас аз марг аст.[1] Фақеҳон онро ҳаром ва аз гуноҳони кабира дониста[2] ва ин ҳукмро ҳатто дар ҷанг ва дар бораи душманоне, ки мусулмонеро мусла кардаанд, низ лозимулиҷро медонанд.[3] Аз машҳуртарин намунаҳои таърихӣ, мусла шудани Ҳамза ибни Абдулмутталиб, амаки Пайғамбар (с), дар ҷанги Уҳуд тавассути Ҳинд ҳамсари Абусуфён аст.[4]
Баъзе муфассирон, оёти Қуръон дар бораи наҳй аз исроф дар қатл[5] ва таҷовуз дар ҷангро[6] шомили мамнуияти мусла кардан низ донистаанд. Дар ривоёти исломӣ низ мусла кардани инсон ва ҳайвон манъ шудааст.[7] Илова бар ривоёт, ҳифзи ҳурмати бадани инсон, ҳатто пас аз марг низ аз далелҳои ҳурмати ин амал ба шумор меравад.[8]
Баҳси мусла кардан дар абвоби гуногуни фиқҳ аз ҷумла ҷиҳод,[9] қисос[10] ва фиқҳи тиббӣ дар бораи пайванди узвҳо[11] матраҳ шудааст. Мусла кардан дар қонунҳои ҷиноии Ҷумҳурии исломии Эрон[12] ва Қонуни ҳуқуқи башари исломӣ низ ҷиноят шинохта мешавад.[13]
Намунаҳое аз нақзи ҳукми мусла
Бо вуҷуди наҳйи Пайғамбар (с) аз мусла, намунаҳое аз нақзи он дар таърихи Ислом гузориш шудааст.[14] Аз ҷумла:
- Дар моҷарои қатли Молик ибни Нувайра: Холид ибни Валид пас аз қатли Молик сари ӯ ва ёронашро бо туҳмати иртидод қатъ кард; ин кори ӯ бо эътирози мусалмонон ҳамроҳ шуд. Аз ин маврид ҳамчун нахустин нақзи ҳукми мусла дар таърихи Ислом ёд шудааст.[15]
- Дар давраи Муовия ибни Абусуфён: гузоришҳое аз мусла кардан вуҷуд дорад, ҳарчанд эътирозе ба он гузориш нашудааст.[16]Аз ҷумла каргузори Муовия сари Амр ибни Ҳамқи Хузоӣ (аз ёрони Имом Алӣ (а))-ро аз бадан ҷудо кард ва онро ба Шом фиристод. Ин нахустин бор буд, ки сари як мусалмон ба шаҳри дигар фиристода мешуд.[17]
- Дар давраи Язид ибни Муовия: дар воқеаи Карбало сари шуморе аз шуҳадои Карбало, аз ҷумла Имом Ҳусайн (а) ҷудо ва ба Шом ирсол шуд.[18]
- Дар асри 21 мелодӣ тавассути гурӯҳҳои такфирӣ: гузоришҳое аз мусла кардани ҷасадҳои кушташудагон тавассути ДИИШ сабт шудааст.[19]
- Дар ҳодисаҳои янивари 2026 Эрон: Дар баъзе гузоришҳо ба мавориде аз мусла кардани нерӯҳои ҳукуматӣ тавассути афрод ё гурӯҳҳои ошӯбгар ишора шудааст.[20]
Мавориди ҷавози мусла кардан
Дар баъзе осори фиқҳӣ мавориде аз мусла ҷоиз шумурда шудааст:
- Қатъи узвҳои муҳориб: Бар асоси ояти 33 сураи Моида дар ҷазои муҳориб як даст ва як по дар хилофи самти якдигар қатъ мешавад.[21]
- Қисоси узв; дар мавориде, ки шахсе узве аз бадани дигареро қасдан қатъ карда бошад, бар асоси ояти 45 сураи Моида, имкони иҷрои қисоси ҳамон узв вуҷуд дорад. Аммо дар қатли қасдӣ, қисос танҳо ба қатл маҳдуд мешавад ва мусла кардан анҷом намегирад.[22]
- Калбадшикофӣ барои таълими тиббӣ: Дар сурате, ки таълими тиббӣ ва ҳифзи ҷони беморон вобаста ба ташреҳи бадан бошад, баъзе фақеҳҳо онро ҳамчун зарурат ва воҷиби кифоӣ ҷоиз донистаанд.[23]
- Калбадшикофӣ барои кашфи ҷиноят: Барои ташхиси сабаби марг ё кашфи ҷиноятҳои муҳим ва пешгирӣ аз поймол шудани ҳуқуқи афрод, калбадшикофӣ бо риояи одоби шаръӣ муҷоз шумурда шудааст.[24]
- Зарурати ҳифзи ҷони мусалмон: Қатъи узви мусалмони мурда ва пайванди он ба бадани мусалмони дигар, бар асоси қоидаи изтирор ва аҳамияти ҳифзи ҷони мусалмон, ҷоиз аст.[25]
Бо ин ҳол, ба гуфтаи баъзе фақеҳон, ин маворид дар сурате муҷоз аст, ки қасди беҳурмати вуҷуд надошта бошад; зеро мусла кардан зотан ҳамчун як амали ҳаткомез, мамнуъ шинохта мешавад.[26]
Эзоҳ
- ↑ Ибни Идриси Ҳиллӣ, Китоб-ус-сароир, 1410ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.21; Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.77-78.
- ↑ Шайхи Тӯсӣ, ал-Мабсут, 1378ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.19; Ибни Идриси Ҳиллӣ, Китоб-ус-сароир, 1410ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.21; Наҷафӣ, Ҷавоҳир-ул-калом, 1362ҳ.ш., ҷ.21, саҳ.77-78.
- ↑ Шаҳиди Сонӣ, Масолик-ул-афҳом, бетаърих, ҷ.3, саҳ.26.
- ↑ Воқидӣ, ал-Мағозӣ, 1409ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.286.
- ↑ Макорими Шерозӣ, Тафсири намуна, 1373ҳ.ш., ҷ.12, саҳ.109.
- ↑ Абулфутуҳи Розӣ, Равз-ул-ҷинон, 1408ҳ.қ., ҷ.3, саҳ.70.
- ↑ Барои намуна ниг.: Ҳурри Омилӣ, Васоил-уш-шиа, 1416ҳ.қ., ҷ.29, саҳ.126-128.
- ↑ Муҳаммадӣ, «Мусла кардани усаро тавассути ҷараёнҳои такфирӣ; бидъат ё суннат, аз дидгоҳи фариқайн», саҳ.9-11.
- ↑ Шайхи Тӯсӣ, ал-Мабсут, 1378ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.19; Ибни Идриси Ҳиллӣ, Китоб-ус-сароир, 1410ҳ.қ., ҷ.2, саҳ.21.
- ↑ Маръашии Наҷафӣ, ал-Қисос ало завъ-ил-Қуръон ва-с-сунна, 1415ҳ.қ., ҷ., саҳ.352.
- ↑ Қоинӣ, ал-Мабсут фи-л-фиқҳ-ил-масоил-ил-муосира, 1424ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.158.
- ↑ Ҷаъфарии Лангрӯдӣ, Мабсут дар терминологияи ҳуқуқ, 1388ҳ.ш., ҷ.4, саҳ.299.
- ↑ «متن کامل اعلامیه حقوق بشر اسلامی», Сайти Шабакаи иҷтиҳод.
- ↑ Шамсуддин, Ансор-ул-Ҳусайн, бетаърих, ҷ.1, саҳ.225.
- ↑ Шамсуддин, Ансор-ул-Ҳусайн, бетаърих, ҷ.1, саҳ.225-226.
- ↑ Шамсуддин, Ансор-ул-Ҳусайн, бетаърих, ҷ.1, саҳ.227.
- ↑ Исфаҳонӣ, ал-Ағонӣ, 1389ҳ.қ., ҷ.17, саҳ.144; Ибни Абдилбарр, ал-Истиъоб, ҷ.3, саҳ.258.
- ↑ Шамсуддин, Ансор-ул-Ҳусайн, бетаърих, ҷ.1, саҳ.227.
- ↑ جنایات داعش, Хабаргузории Тобнок.
- ↑ «چرا وقایع دی شبیه کودتا بود؟», Сайти Машриқнюс,
- ↑ Қоинӣ, ал-Мабсут фи-л-фиқҳ-ил-масоил-ил-муосира, 1424ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.159.
- ↑ Қоинӣ, ал-Мабсут фи-л-фиқҳ-ил-масоил-ил-муосира, 1424ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.159-160.
- ↑ Рӯҳонӣ, ал-Масоил-ул-мустаҳдаса, 1414ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.116.
- ↑ Рӯҳонӣ, ал-Масоил-ул-мустаҳдаса, 1414ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.116.
- ↑ Харрозӣ, «Анвои ташреҳ ва аҳкоми он», 1368ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.344; Муҳаммадии Гелонӣ, «Калбадшикофӣ», 1374ҳ.ш., ҷ.1, саҳ.274.
- ↑ Қоинӣ, ал-Мабсут фи-л-фиқҳ-ил-масоил-ил-муосира, 1424ҳ.қ., ҷ.1, саҳ.164.
Сарчашма
- Абулфутуҳи Розӣ, Ҳусайн ибни Алӣ, Равз-ул-ҷинон ва равҳ-ул-ҷанон фи тафсир-ил-Қуръон, таҳқиқ: Муҳаммадҷаъфари Ёҳаққӣ ва Муҳаммадмаҳдии Носиҳ, Машҳад, Бунёди пажӯҳишҳои исломии Остони қудси разавӣ, 1408ҳ.қ.
- Воқидӣ, Муҳаммад ибни Умар, ал-Мағозӣ, таҳқиқ: Марсден Ҷонес, Бейрут, Муассисат-ул-аъламӣ, 1409ҳ.қ.
- Ибни Абдилбарр, Юсуф ибни Абдуллоҳ, ал-Истиъоб фи маърифат-ил-асҳоб, Дор-ул-кутуб-ил-илмия, Бейрут, 1995.
- Ибни Идриси Ҳиллӣ, ас-Сароир-ул-ҳовӣ ли таҳрир-ил-фатаво, Қум, Муассисат-ун-нашр-ил-исломӣ, вобаста ба Ҷомеаи мударрисин, 1410ҳ.қ.
- Исфаҳонӣ, Абулфараҷ, ал-Ағонӣ, таҳқиқ: Муҳаммад Алӣ ал-Баҷовӣ, зери назари Муҳаммад Абулфазли Иброҳим, Қоҳира, нашри Ҳайъати мисрияи умумии таълиф ва нашр, 1389ҳ.қ.
- Кашшӣ, Муҳаммад ибни Умар, Ихтиёри маърифат-ир-риҷол маъруф ба Риҷол-ул-Кашшӣ, таҳқиқ: Ҳасан Мустафавӣ, Машҳад, Донишгоҳи Машҳад, 1348ҳ.ш.
- Кулайнӣ, Муҳаммад ибни Яъқуб, ал-Кофӣ, мусаҳҳеҳ: Алиакбари Ғаффорӣ, Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, 1407ҳ.қ.
- Қоинӣ, Муҳаммад, ал-Мабсут фи-л-фиқҳ-ил-масоил-ил-муосира, Қум, Маркази фиқҳии Аиммаи Атҳор (а), 1424ҳ.қ.
- Макорими Шерозӣ, Носир, Тафсири намуна, Теҳрон, Дор-ул-кутуб-ил-исломия, 1374ҳ.ш.
- Маръашии Наҷафӣ, Сайид Шиҳобуддин, ал-Қисос ало завъ-ил-Қуръон ва-с-сунна, Қум, Китобхонаи Оятуллоҳ Маръашии Наҷафӣ (р), 1415ҳ.қ.
- Муҳаммадӣ, «Мусла кардани усаро тавассути ҷараёнҳои такфирӣ; бидъат ё суннат, аз дидгоҳи фариқайн», фаслиномаи Мутолиоти фиқҳӣ ва фалсафӣ, №1, баҳори 1399ҳ.ш.
- Муҳаммадии Гелонӣ, Муҳаммад, «Калбадшикофӣ», дар маҷаллаи Фиқҳи аҳли байт, соли 1, №3, тирамоҳи 1374ҳ.ш.
- Наҷафии Ҷавоҳирӣ, Шайх Муҳаммадҳасан, Ҷавоҳир-ул-калом, муҳаққиқ: Аббос Қӯчонӣ, Бейрут, Дор эҳё-ит-турос-ил-арабӣ, 1362ҳ.ш.
- Рӯҳонӣ, Муҳаммадсодиқ, ал-Масоил-ул-мустаҳдаса, Қум, беном, 1414ҳ.қ.
- Харрозӣ, Муҳсин, «Анвои ташреҳ ва аҳкоми он», ҷ.1, саҳ.344, дар Маҷмуаи мақолоти семинари Дидгоҳҳои Ислом дар пизишкӣ: баргузоршуда дар Донишгоҳи улуми пизишкии Машҳад, исфанди 1368ҳ.ш., гирдоварӣ ва танзими Ҳусайн Фатоҳии Маъсум, Машҳад, 1371ҳ.ш.
- Ҳурри Омилӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Тафсили васоил-уш-шиа фи таҳсили масоил-иш-шиа, Қум, Муассисаи Ол-ил-Байт (а), 1416ҳ.қ.
- Ҷаъфарии Лангрӯдӣ, Муҳаммадҷаъфар, Мабсут дар терминологияи ҳуқуқ, Теҳрон, Ганҷи дониш, 1388ҳ.ш.
- Шайхи Тӯсӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, ал-Мабсут фи фиқҳ-ил-имомия, таҳқиқ: Муҳаммадбоқири Баҳбудӣ, Теҳрон, ал-Мактабат-ул-муртазавия ли эҳё-ил-осор-ил-ҷаъфария, 1378ҳ.қ.
- Шамсуддин, Муҳаммадмаҳдӣ, Ансор-ул-Ҳусайн, бемкон, ад-Дор-ул-исломия, бетаърих.
- Шаҳиди Сонӣ, Зайнуддин ибни Алӣ, Масолик-ул-афҳом ила танқиҳи шароеъ-ил-ислом, бемакон, Муассисат-ул-маориф-ил-исломия, бетаърих.
- «چرا وقایع دی شبیه کودتا بود؟» («Чаро вақоеъи дай шабеҳи кудато буд?»), Сайти Машриқнюс, санаи дарҷи матлаб: 3 феврали 2026, санаи боздид: 11 майи 2026.
- جنایات داعش («Ҷиноёти Доиш»), хабаргузории Тобнок, санаи боздид: 27 феврали 2026.
- «متن کامل اعلامیه حقوق بشر اسلامی» («Матни комили эъломияи ҳуқуқи башари исломӣ»), Сайти шабакаи Иҷтиҳод. санаи боздид: 27 феврали 2026.