Үндана:Истеъмоли духониёт
| Бахше аз аҳкоми амалӣ ва фиқҳӣ |
|---|
 |
 | Ин мақола як навиштаи тавсифӣ дар бораи як мафҳуми фиқҳист ва наметавонад меъёре барои аъмоли динӣ бошад. Барои аъмоли динӣ ба манбаъҳои дигар муроҷиат намоед. |
Истиъмоли духониёт ё шурби тутун, ба маънои истиншоқи дуд ношӣ аз сӯзондани тутун ё тамоку бо васоиле чун сигор, қалян, чубуқ ё пейп аст. Фақеҳони мусулмон дар бораи ҳукми шаръии он ихтилофи назар доранд. Бархе монанди Шайхи Ҳури Омилӣ ва Носир Макорими Шерозӣ ба далели зиёновар будан, истиъмоли духониётро ҳаром донистаанд, ва гурӯҳи дигар бо истинод ба аслӣ бароъат ва қоидаи ҳалият, ҷавози онро пазируфтаанд.
Ба фатвои фақеҳон, бино бар эҳтиёти воҷиб, рӯзадор бояд аз истиъмоли духониёт худдорӣ кунад. Бархе фақеҳо, монанди Сайид Мӯсо Шаберии Занҷонӣ, кашидани сигор дар моҳи рамазон, дар сурате ки беэҳтиромӣ ба рӯза маҳсуб шавад, ҷоиз намедонанд. Ҳамчунин Сайид Алӣ Систонӣ, истиъмоли сигор дар амокини умумӣ ё амволи дигарон бе ризоияти ононро манъ медонад. Дар Эрон низ истиъмоли духониёт дар амокини умумии сарпӯшида манъ аст.
Мафҳумшиносӣ ва ҷойгоҳ
Истиъмоли духониёт ё шурби тутун, ба маънои истиншоқи дуд ношӣ аз сӯзондани тутун ё тамоку бо васоиле монанди сигор, қалян, чубуқ ё пейп аст.[1] Ҳар навъ истифода аз тутун ва тамоку, чӣ ба сурати сигор ва чӣ ғайри он, духониёт номида мешавад.[2]
Мавзӯъи истиъмоли духониёт дар абвобӣ фиқҳии намоз ва рӯза ва низ дар масоили мустаҳдаса матраҳ шуда[3] ва фақеҳон дар бораи ҳукми шаръӣ ва харидуфурӯши он баҳс кардаанд.[4] Яке аз мисолҳое, ки барои аслӣ бароъат матраҳ мешавад, шурби тутун ё истиъмоли духониёт аст.[5]
Таърихчаи вуруд ба кишварҳои исломӣ
Гуфта мешавад нахустин бор духониёт аз кишварҳои ғарбӣ дар охирҳои қарни даҳуми ҳиҷрӣ вориди кишварҳои исломӣ шуд.[6] Тутун ва тамоку ба тартиб аввал ба Туркия (1605 м.), сипас ба Димашқ (1606 м.), ва баъд ба Ҳиҷоз ва Миср (1601 м.) ворид гардид.[7] Вуруди он ба Эрон низ аз аввали қарни 11 ҳиҷрӣ гузориш шудааст.[8] Бо рувоҷи истиъмоли духониёт дар миёни мусулмонон, фақеҳо ба баррасии ҳукми шаръии он пардохтанд.[9]
Фатовои таҳрими истиъмоли тутун ва тамоку
Шаблон:Аслӣ Фатвои Мирзои Шерозӣ дар соли 1309 ҳ.қ. дар вокуниш ба аътои имтиёзи инҳисории тутун ва тамоку ба компонии Режии англисӣ содир шуд ва қарордоди мазкур фасх шуд.[10] Матни фатво ба ин шарҳ буд: «Ал-яум истиъмол-ут-тутун ва-т-тамоку би айи наҳвин кона фӣ ҳукми муҳориба бо Имом Замон (аҷ) аст.»[11]
Ҳукми истиъмоли духониёт
Фақеҳон дар бораи истиъмоли духониёт ихтилофи назар доранд:
Ҳурмати истиъмоли духониёт
Гурӯҳе аз фақеҳон онро ҳаром медонанд; ба таври мисол, ба фатвои Сайид Алӣ Систонӣ، истиъмоли маводди мухаддир, сигор ва қалян дар сурате ки зиёни ҷиддӣ дошта бошад, ҳаром аст[12] ва бархе дигар аз фақеҳони шиъа монанди Ҳури Омилӣ ва Носир Макорими Шерозӣ ҳурматро мутлақ эълом кардаанд.[13] Ҳури Омилӣ дар китоби Ал-Фавоид-ут-тӯсия، 12 далел барои ҳурмат оварда,[14] аз ҷумла ривояте аз Имом Содиқ (а)[15] ки зарари чизеро иллати ҳурмати он муаррифӣ мекунад.[16] Макорими Шерозӣ низ ба далели зарарҳои сигор ва духониёт, онро муштамили қоидаи лозарар ва ҳаром медонад.[17] Гурӯҳе аз фақеҳони ҳанафия, моликия, шофеия, ҳанобила ва муфтии ваҳҳобии Арабистон низ ба ҳурмати он фатво додаанд.[18]
Ҳамчунин бархе фақеҳон мӯътақиданд, ки тибқи ояти «юҳиллу лаҳуму-т-таййиботи ва юҳарриму алайҳиму-л-хабоис»,[19] Худован нопокро ҳаром карда ва духониёт яке аз онҳо аст.[20] Ҳамчунин гуфтаанд ҳамчунин истиъмоли духониёт ба далели эҷоди бемориҳои мутааддид, навъе афкандани худ дар ҳалокат аст, ки Худованд дар Ояти таҳлика наҳй кардааст.[21]
Ҷоиз будани истиъмоли духониёт
Бархе фақеҳон ҷавози истиъмоли духониётро пазируфтаанд ва далоили мухталифе барои он ироа кардаанд; аз ҷумла ин ки зарари духониёт мутлақ нест ва вобаста ба афрод, мизоҷҳо ва замонҳо мухталиф аст ва бинобар ин наметавон онро дар ҳамаи маворид ҳаром донист.[22] Ҳамчунин бо истинод ба оёти Қуръон монанди «кулӯ миммо фӣ-л-арзи ҳалолан таййибон»[23] мӯътақиданд ҳар он чи аз замин мерӯяд, ҳалол ва покиза аст, магар насс ё далели хоссе бар ҳурмати он ворид шуда бошад; бинобар ин тутун ва тамоку ҳалол маҳсуб мешаванд.[24] Афзун бар ин, барои ҳурмати истиъмоли духониёт нассе ворид нашуда ва фақеҳон бо истинод ба қоидаи ҳалият бар ҳалол будани ҳар он чи нассе бар ҳурмати он нест иҷмоъ доранд.[25] Муҳаммад ибни Алӣ Шавконӣ, олими зайдии, ва бархе фақеҳони аҳли суннат низ барои исботи ҷавози истиъмоли духониёт ба ин қоида истинод кардаанд.[26] Бархе фақеҳони аҳли суннат низ ба кароҳати он фатво додаанд.[27]
Ҳукми истиъмоли духониёт барои рӯзадор
Фақеҳон эҳтиёти воҷиб медонанд, ки рӯзадор аз дуди анвои духониёт ва маводди мухаддир, ки аз роҳи бинӣ ё зери забон ҷазб мешавад, худдорӣ кунад.[28] Ба фатвои Сайид Мӯсо Шаберии Занҷонӣ истиъмоли ошкори духониёт дар моҳи рамазон, ба гунае ки беэҳтиромӣ ба рӯза бошад, ҷоиз нест ва дар сурати тахаллуф, рӯза бояд қазо шавад.[29]
Истиъмоли духониёт дар амокини умумӣ
Бино ба назари бархе фақеҳон монанди Сайид Алӣ Систонӣ، бар асоси назари бархе фақеҳон монанди Сайид Алӣ Систонӣ, истиъмоли сигор ё қалян дар амокини умумӣ ё мулки дигарон бидуни ризоияти соҳиби он ҷоиз нест, хусусан агар боиси зарари дигарон шавад.[30]
Дар Эрон, тибқи Оинномаи «Мамнӯъияти истиъмол ва арзаи сигор ва соири маводи духонӣ дар амокини умумӣ» масдуби соли 1376 ҳ.ш., истиъмоли ҳар навъ духониёт дар амокини умумии мусаққаф манъ аст.[31]
Эзоҳ
- ↑ Ат-Тайёр ва дигарон, Ал-Фиқҳ-ул-муяссар, 1433 ҳ.қ., ҷ. 13, саҳ. 44; Ақиқ, Ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутаъаллиқа би-т-тадхин, Дор-ул-маймон, саҳ. 19.
- ↑ Муассисаи Доирату-л-маорифи фиқҳи исломӣ, Фарҳанги фиқҳ, 1387 ҳ.ш., ҷ. 3, саҳ. 586.
- ↑ Муассисаи Доирату-л-маорифи фиқҳи исломӣ, Фарҳанги фиқҳ, 1387 ҳ.ш., ҷ. 3, саҳ. 586.
- ↑ Барои намуна нигаред ба Ҳури Омилӣ, Ал-Фавоид-ут-тӯсия, 1423 ҳ.қ., саҳ. 224; Ат-Тайёр ва дигарон, Ал-Фиқҳ-ул-муяссар, 1433 ҳ.қ., ҷ. 13, саҳ. 44; Ақиқ, Ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутаъаллиқа би-т-тадхин, Дор-ул-маймон, саҳ. 19; Ҷамъе аз нависандагон, Ал-Мавсуъату-л-фиқҳия ал-кувайтия, 1414 ҳ.қ., ҷ. 10, саҳ. 109-110.
- ↑ Барои намуна нигаред ба Шайхи Ансорӣ, Фароид-ул-усӯл, 1419 ҳ.қ., ҷ. 2, саҳ. 11-12; Субҳонӣ, Ал-Мӯҷаз фӣ усӯли-л-фиқҳ, 1429 ҳ.қ., саҳ. 180.
- ↑ Абдуссалом Ат-Тавила, Фиқҳ-ул-ашриба ва ҳаддуҳо, 1406 ҳ.қ., саҳ. 436.
- ↑ Атиқ, Ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутаъаллиқа би-т-тадхин, Дор-ул-маймон, саҳ. 24-25.
- ↑ Фатҳуллоҳпур, «Духониёт», саҳ. 389.
- ↑ Раҳимӣ, «Баррасии оёти фиқҳӣ дар ҳалият ё ҳурмати истиъмоли духониёт дар нигоҳи фариқайн», саҳ. 70.
- ↑ Исфаҳонии Карбалоӣ, Таърихи духонӣа, 1377 ҳ.ш., саҳ. 117-118.
- ↑ Исфаҳонии Карбалоӣ, Таърихи духонӣа, 1377 ҳ.ш., саҳ. 118.
- ↑ Систонӣ, «Тавзеҳ-ул-масоили ҷомеъ», сойти дафтари расмии марҷаъи олиқадр оқои Сайид Алӣ Ҳусайнии Систонӣ.
- ↑ Ҳури Омилӣ, Ал-Фавоид-ут-тӯсия, саҳ. 224; Алиённеҷодӣ, Сигор падидаи маргбори асри мо, Мадрасату-л-Имом Алӣ ибни Аби-т-толиб, саҳ. 6.
- ↑ Ҳури Омилӣ, Фавоид-ут-тӯсия, 1423 ҳ.қ., саҳ. 224-226.
- ↑ Кулайнӣ, Ал-Кофӣ, 1407 ҳ.қ., ҷ. 6, саҳ. 242.
- ↑ Ҳури Омилӣ, Ал-Фавоид-ут-тӯсия, 1423 ҳ.қ., саҳ. 224.
- ↑ Алиён Неҷодӣ, Сигор падидаи маргбори асри мо, 1386 ҳ.ш., саҳ. 13.
- ↑ Ҷамъе аз нависандагон, Ал-Мавсуъату-л-фиқҳия ал-кувайтия, 1414 ҳ.қ., ҷ. 10, саҳ. 102; Ал-Мавсуъату-л-фиқҳия, «Ҳукму шурби-т-тутбъи (ад-духон)», сойти ад-Дурар-ус-сания.
- ↑ Сураи Аъроф, ояти 157.
- ↑ Ҳури Омилӣ, Ал-Фавоид-ут-тӯсия, 1423 ҳ.қ., саҳ. 224; Ат-Тайёр ва дигарон, Ал-Фиқҳ-ул-муяссар, 1433 ҳ.қ., ҷ. 13, саҳ. 44; Атиқ, Ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутаъаллиқа би-т-тадхин, Дор-ул-маймон, саҳ. 55.
- ↑ Ат-Тайёр ва дигарон, Ал-Фиқҳ-ул-муяссар, 1433 ҳ.қ., ҷ. 13, саҳ. 44; Атиқ, Ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутаъаллиқа би-т-тадхин, Дор-ул-маймон, саҳ. 54.
- ↑ Ҷазоирӣ, Ал-Анвор-ун-нуъмония, 1429 ҳ.қ., ҷ. 4, саҳ. 44; Ҷамъе аз нависандагон, Ал-Мавсуъату-л-фиқҳия, ал-Кувайтия, 1414 ҳ.қ., ҷ. 10, саҳ. 106.
- ↑ Сураи Бақара, ояти 168.
- ↑ Шавконӣ, Иршод-ус-соил, 1348 ҳ.қ., саҳ. 51; Ҷазоирӣ, Ал-Анвор-ун-нуъмония, 1414 ҳ.қ., ҷ. 4, саҳ. 44.
- ↑ Ҷазоирӣ, Ал-Анвор-ун-нуъмония, 1429 ҳ.қ., ҷ. 4, саҳ. 44.
- ↑ Шавконӣ, Рисолаи иршод-ис-соил, 1348 ҳ.қ., саҳ. 50-51; Кармии Ҳанбалӣ, Таҳқиқ-ул-бурҳон фӣ шаъни-д-духон, 1421 ҳ.қ., саҳ. 59.
- ↑ Барои намуна нигаред ба Мавсуъату-л-фиқҳия ал-кувайтия, 1414 ҳ.қ., ҷ. 10, саҳ. 107.
- ↑ Барои намуна нигаред ба Хӯӣ, Тавзеҳ-ул-масоил, 1413 ҳ.қ., саҳ. 276; Систонӣ, Тавзеҳ-ул-масоил, 1415 ҳ.қ., саҳ. 335; Усулӣ ва Бинӣ Ҳошимии Хумайнӣ, Рисолаи тавзеҳ-ул-масоил (мароҷеъ), Ҷомеъаи мударрисини ҳавзаи илмияи Қум, ҷ. 1, саҳ. 974.
- ↑ Шаберии Занҷонӣ, Тавзеҳ-ул-масоил, 1388 ҳ.ш., саҳ. 334.
- ↑ Систонӣ, «Тавзеҳ-ул-масоили ҷомеъ», сойти дафтари расмии марҷаъи олиқадр оқои Сайид Алӣ Ҳусайнии Систонӣ.
- ↑ «Оинномаи мамнӯъияти истиъмол ва арзаи сигор ва соири маводи духонӣ дар амокини умумӣ», Маркази пажӯҳишҳои Маҷлиси шӯрои исломӣ.
Сарчашма
- «Оинномаи мамнӯъияти истиъмол ва арзаи сигор ва соири маводи духонӣ дар амокини умумӣ»، Маркази пажӯҳишҳои Маҷлиси шӯрои исломӣ, таърихи боздид: 30 меҳри 1403 ҳ.ш.
- Усулӣ, Эҳсон ва Муҳаммадҳасан Бинӣ Ҳошимии Хумайнӣ, Рисолаи тавзеҳ-ул-масоил (мароҷеъ), Қум, Дафтари таблиғоти исломӣ, бе то.
- Ал-Мавсуъату-л-фиқҳия, «Ҳукму шурби-т-тутбъи (ад-духон)»، сойти ад-Дурар-ус-сания, таърихи боздид: 27 меҳри 1403 ҳ.қ.
- Ҷазоирӣ, Сайид Неъматуллоҳ, Ал-Анвор-ун-нуъмония, Бейрут, Дор-ул-қореъ, 1429 ҳ.қ.
- Ҷамъе аз нависандагон, Ал-Мавсуъату-л-фиқҳия ал-кувайтия, Кувайт, Визорату-л-авқоф ва-ш-шуъуни-л-исломия, 1414 ҳ.қ.
- Муассисаи Доирату-л-маорифи фиқҳи исломӣ, Фарҳанги фиқҳ мутобиқи мазҳаби аҳли байт (а), зери назари: Сайид Маҳмуд Ҳошимии Шоҳрӯдӣ, Қум, Муассисаи Доирату-л-маорифи фиқҳи исломӣ, 1387 ҳ.ш.
- Ҳури Омилӣ, Муҳаммад ибни Ҳасан, Ал-Фавоид-ут-тӯсия, Қум, Интишороти Маҳаллотӣ, 1423 ҳ.қ.
- Раҳимӣ, Муртазо, «Баррасии оёти фиқҳӣ дар ҳалият ё ҳурмати истиъмоли духониёт дар нигоҳи фариқайн», Пажӯҳишномаи Ҳалол, шумораи 1, исфанди 1397 ҳ.ш.
- Систонӣ, Сайид Алӣ, «Тавзеҳ-ул-масоили ҷомеъ»، сойти дафтари расмии марҷаъи олиқадр оқои Сайид Алӣ Ҳусайнии Систонӣ, таърихи боздид: 28 меҳри 1403 ҳ.ш.
- Шавконӣ, Муҳаммад, Иршод-ус-соил ило далоили-л-масоил, бе ҷо, бе но, 1348 ҳ.қ.
- Шайхи Ансорӣ, Муртазо, Фароид-ул-усӯл, Қум, Маҷмаъу-л-фикри-л-исломӣ, чопи аввал, 1419 ҳ.қ.
- Ат-Тайёр, Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ва дигарон, Ал-Фиқҳ-ул-муяссар, Риёз, бе но, 1433 ҳ.қ.
- Абдуссалом Ат-Тавила, Абдулваҳҳоб, Фиқҳ-ул-ашриба ва ҳаддуҳо, Қоҳира, Дор-ус-салом, 1406 ҳ.қ.
- Ақиқ, Аҳмад ибни Муҳаммад, Ал-Аҳком-ул-фиқҳия ал-мутаъаллиқа би-т-тадхин, Риёз, Дор-ул-маймон, бе то.
- Алиённеҷодӣ, Абулқосим, Сигор падидаи маргбори асри мо, Қум, Мадрасату-л-Имом Алӣ ибни Абӣ Толиб (а), 1386 ҳ.ш.
- Фатҳуллоҳпур, Парвиз, «Духониёт; гиёҳшиносӣ, таърих ва корбурд», дар Донишномаи ҷаҳони ислом, ҷилди 17, Теҳрон, Бунёди доиратулмаорифи исломӣ, 1391 ҳ.ш.
- Кармии Ҳанбалӣ, Маръӣ ибни Юсуф, Таҳқиқ-ул-бурҳон фӣ шаъни-д-духони-ллазӣ яшрабуҳу-н-нос ал-ъон, Бейрут, Дор Ибни Ҳазм, 1421 ҳ.қ.
- Кулайнӣ, Муҳаммад ибни Яъқуб, Ал-Кофӣ, тасҳеҳи Муҳаммад Охундӣ ва Алӣ Акбари Ғаффорӣ, Теҳрон, Дор-ул-кутуби-л-исломия, 1407 ҳ.қ.