Miqdod ibni Amr
Nomi komil | Miqdod ibni Amr ibni Sa'laba |
---|---|
Kunija |
|
Mahalli zindagī | |
Sanai tavallud | 16 Omulfil (24 sol qabl az be'sat) dar Hazramavt |
Zodgoh | Jaman |
Sanai vafot | 33h.q. |
Şahri vafot | Madina |
Mahalli dafn | Madina - qabristoni Baqi' |
Xeşovandon | Hamsaraş Zaboƣa binti Zubajr (duxtaramaki Pajombari Islom (s) |
Digar | Hiçrat ba Habaşa va Madina |
Sijosī | Şirkat dar ƣazvai Badr va çanghoi digar |
Az ëroni | Imom Alī (a) |
Faolijatho | Muxolifat bo xulafo, xususan dar voqeai Saqifa |
Şinoxtaşuda baroi | Jake az arkoni arbaai şia |
Miqdod ibni Amr (forsī: مقداد بن عمرو) ma'ruf ba Miqdod ibni Asvad (arabī: المقداد بن الأسود) (vaf.33h.q.) az buzurgoni sahobai Pajombar (s) va az naxustin şiajoni Imom Alī (a) bud. Miqdod dar avoili be'sat musulmon şud va az naxustin afrode bud, ki Islomi xudro oşkor kard. Ū dar hamai çanghoi sadri Islom huzur doşt. Az Miqdod dar kanori Salmoni Forsī, Ammor ibni Josir va Abuzar ba unvoni naxustin şiajoni Imom Alī (a) jod kardaand, ki dar zamoni Pajƣambar (s) niz ba in nom şinoxta meşudand.
Miqdod pas az rehlati Pajombar (s), az çonişiniji Imom Alī (a) himojat kard va bo Abubakr baj'at nakard va az andaq afrode bud, ki dar taşji'i çanozai hazrati Zahro (s) huzur doşt. Miqdodro az muxolifoni sarsaxti xilofati Usmon şumurdaand. Dar rivojoti Ahli Bajt az Miqdod ba nekī jod şuda va az raç'atkunandagon dar zamoni zuhuri hazrati Mahdī (aç) muarrifī şudaast. Naqli rivojote az Pajƣambar (s) ba Miqdod mansub şudaast.
Zindaginoma
Vilodat va nasab
Miqdod ibni Amr ibni Sa'laba ma'ruf ba Miqdod ibni Asvad, az ta'rixi tavalludi ū itilo'e dar dast nest, ammo bo tavvaçuh ba in ki ta'rixnigoron soli darguzaşti ūro soli 33 qamarī va dar 70 solagī donistaand,[1] ehtimolan 24 sol qabl az be'sat (37 sol qabl az hiçrat) ba dunjo omada boşad. Siranavisonu muarrixon, nasabi xonavodagiji ūro to çaçdi bistum nom burdaand.[2]
Naql şudaast dar Hazramavt, bajni Miqdod va farde ba nomi Abuşimr ibni Haçar nizo'e rux dod, ki ba maçrūh şudani on fard ançomid. Pas az in moçaro, Miqdod ba Makka raft va bo Asvad ibni Abd ibni Jaƣusi Zahrī hampajmon şudu Asvad bo Miqdod nisbati padarī pajdo kard, az in rū ūro Miqdod ibni Asvad va goh Miqdodi Zahrī xondaand. Vale pas az nuzuli ojati «ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ»: ononro ba [nomi] padaronaşon bixoned!»[3] Miqdod ibni Amr xonda şud.[4]
Kunijaho va laqabho
Baroi Miqdod laqabhoe monandi Bahroī jo Bahrovī,[5] Kendī va Hazramī va kunijahoe misli Abuma'bad, Abusaid va Abulasvad zikr şudaast.[6]
Xonavoda
- Hamsar: hamsari Miqdod, Zubo'a duxtaramaki Pajƣambar (s) (duxtari Zubajr ibni Abdulmutallib) bud.[7] Pajƣambar Zubo'aro bo in ki az nazari hasabu nasab bisjor boşaxsijat medonist, hamsari Miqdod kardu farmud: «Man duxtaramaki xud Zubo'aro hamsari Miqdod nakardam, magar baroi on ki mardum mavzui izdivoçro oson bigirand, ba har mu'mine duxtar dihand va hasabu nasabro dar izdivoç ba nazar najovarand!»[8]
- Farzandon: Miqdod du farzand ba nomhoi Abdulloh va Karima doşt. Abdulloh dar çangi Çamal az joroni Oişa bud, ki dar muqobili hazrati Alī (a) qaror girift va kuşta şud. Vaqte Imom Alī (a) dar pojoni çang nigohaş bar çasadi Abdulloh aftod, xitob ba Abdulloh guft: «Cī bad pisarxohare budī!».[9] Barxe ba çoi Abdulloh nomi pisari Miqdodro Ma'bad guftaand.[10]
Vafot va mahalli dafn
Miqdod dar avoxiri umr dar Çaraf (mintaqae, ki dar jakfarsaxiji Madina ba samti Şom qaror dorad) sukunat doşt va dar soli 33 qamarī, dar hole ki haftodsola bud, vafot kard. Musulmonon pajkaraşro ba Madina ovaradand va Usmon ibni Afon bar ū namozi çanoza xond va ūro dar qabristoni Baqi' ba xok suporidand.[11] Dar şahri Voni kişvari Turkija qabre ba Miqdod mansub ast, ki barxe az donişmandon onro marbut ba Fozili Miqdod jo jake az maşojixi arab ba hisob ovardaand.[12] Tibqi naqle Miqdod, şaxsi sarvatmande bud va vasijat kard, ki 36 hazor dirham az doroiaşro ba Hasanajn (a) bidihand.[13]
Dar zamoni Pajombar (s)
Islom ovardan
Miqdod dar hamon avoili be'sat musulmon şud va şikançahoi muşrikoni Qurajşro tahammul kard. Muarrixon ūro az sobiqini Islom medonand, ammo dar borai cigunagiji musulmon şudani ū bahsi mufassale naşudaast. Az Abdulloh ibni Mas'ud naql şudaast, naxustin kasone, ki Islomi xudro zohir kardand, haft nafar budand, ki Miqdod jake az onon ast.[14]
Hiçrat
Miqdod du bor hiçrat kard: jak bori hiçrat ba Habaşa, ki Miqdod dar mijoni sejumin gurūhi musulmonon bud va bori duvum hiçrat ba Madina, ki zamoni daqiqi hiçrataş ba Madina ravşan nest, vale bar asosi vuçudi qaroini farovone, dar soli avvali hiçrat dar mohi şavvol dar sarrijai Abuubajda ba musulmonon pajvast va ba hamrohi onon ba Madina hiçrat kard.[15]
Huzur dar çangho
Xudovandi maro ba dūsti doştani cor tan dastur dodu maro xabar dod ki Xudaş onhoro dūst dorad: Alī, Miqdod, Abūzar va Salmon.
Ibni Haçari Asqalonī, al-Isoba, 1995/1415h.q., ç.6, sah.161
Miqdod dar tamomiji çanghoi Pajƣambar (s) iştirok kard va az pahlavononi sahobai Pajƣambar (s) bud.[16] Ū dar ƣazvai Badr çuz'i savoranizom bud. Ba aspaş «sabha» ba ma'noi şinovarī meguftand; şojad az on çihat, ki Miqdod bo kamoli şahomatu dilovarī çang mekard, ba aspaş «sabha» meguftand.[17]
Dar çangi Uhud niz Miqdod naqş ba sazoe doşt, ba tavre, ki dar avoxiri çang, ki hama gurexta budand, tibqi naqli manobei ta'rixī, heç kase bo Pajƣambar namond, ba çuz hazrati Alī (a), Talha, Zubajr, Abuduçona, Abdulloh ibni Mas'ud va Miqdod.[18] Barxe naqlho Miqdodro dar in çang çuzvi tirandozoni sipohi Islom nom burdaand.[19] Ammo barxe digar ūro ba hamrohi Zubajr farmondehi savoranizomi sipohi Islom donistaand.[20]
Miqdod dar kanori Salmon, Ammor, Abuzar az naxustin şiajone budand, ki dar zamoni Pajƣambar (s) ba in nom şinoxta meşudand.[21]
Himojat az çonişiniji Imomi Alī (a)
Pas az rehlati Pajƣambar (s) va intixob şudani Abubakr ba unvoni xalifa va çonişini Pajƣambar, te'dodi andake az musulmonon ba Alī (a) vafodor mondand va bo Abubakr baj'at nakardand; az çumlai onon Salmon, Abuzar va Miqdod budand. Miqdod dar moçaroi Saqifa iştirok nadoşt va hamrohi Amirulmu'minin Alī (a) va cand tan az sahoba maşƣuli ƣusl dodani Pajƣambari Islom (s) va namozi xondan bar ū bud.[22] Tibqi rivojot, ū az ma'dud kasone ast, ki bar pajkari hazrati Zahro (s) namozi çanoza xond.[23] Barxe manobe' ūro az a'zoi şurtatulxamis donistaand.[24] [Joddoşt 1]
Miqdod dar mavqeijathoi muxtalif, mas'alai çonişiniji Imom Alī (a)-ro ba Abubakru hamrohonaş jodovar meşud va iqdomotero baroi ravşan kardani mardum ançom medod. Baroi namuna ba cand mavrid az iqdomot va fa'olijathoi Miqdod dar difo' az Alī (a) işora meşavad:
- Pas az on ki mardum bo Abubakr baj'at kardand, gurūhe az muhoçir va ansor az baj'at sar boz zadand va ba Alī ibni Abutolib pajvastand, ki az çumlai onon Miqdod bud.[25]
- Zamone, ki cil nafar az mardon nazdi Imom Alī (a) omadandu guftand «Mo omodai difo' va himojat az şumoem!», hazrat ba onon guft, «Agar bar sari qavli xud hasted, fardo mūi sari xudro taroşida, nazdi man bijoed!. Rūzi ba'd tanho Salmon, Miqdod va Abūzar bo sarhoi taroşida nazdi Imom hozir şudand».[26]
- Dar çarajoni Şūroi şaşnafara baroi ta'jini xalifai ba'dī, vaqte Abdurrahmon ibni Avf ba Alī (a) guft «Dar surate bo tu baj'at mekunam, ki az kitobi Xudo va sunnati Pajƣambar va ravişi Abubakr pajravī kunī» va Alī (a) tanho du mavridi avvalro qabul kard, Miqdod baroi e'tiroz rū ba Abdurrahmon kardu guft: «Ba Xudo savgand, Alī ja'ne kasero, ki ba haq va adolat qazovat mekardro tark karded!» Sipas idoma dod: «Heç şaxs va xonadonero nadidaam, ki ba'd az Pajƣambari xud, in tavr mazlumu sitamdida şavand, ki Ahli Bajt mazlum voqe' şudand».[27]
Miqdod bo xilofati Usmon muxolifat kard va bo suxanronī dar masçidi Madina, in muxolifatro e'lom doşt.[28]
Ja'qubī az barxe naql kardaast, Usmon dar hamon şabe, ki baj'ataş ba ançom rasid, baroi namozi xuftan berun raft, dar hole ki peşopeşi ū şam'e ravşan şuda bud. Miqdod ibni Amr ba ū barxūrdu guft: in bid'at cist?[29] Ba guzorişi Ja'qubī Miqdod az kasone bud, ki zabon ba intiqod az Usmon kuşodand va ba Alī ibni Abutolib garavidanad.[30]
Dar rivojoti Ahli Bajt (a)
Ahodisi mutaaddide az ma'sumon (a) dar borai Miqdod naql şudaast, ki aƣlabi onho dar bajoni fazilatho va xususijoti axloqī va imoni ūst. Barxe az in rivojot cunin ast:
- Aloqai Pajƣambar ba Miqdod: Pajƣambar (s) farmud: «Xudovand maro bo cahor nafar ba dūstī ma'mur kardaast. Şaxse pursid ononro muarrifī kuned. Farmud: «Alī, Salmon, Miqdod va Abuzar!».[31]
- Bihiştī budani Miqdod: az Anas ibni Molik rivojat şudaast, rūze Rasuli Xudo (s) farmud: «Bihişti muştoqi cahor nafar az ummati man ast va vaqte, ki hazrati Alī (a) az hazrat dar borai onon suol kard, Pajƣambar farmud: Ba Xudo savgand! Tu avvalini eşon hastī va on se nafari digar, Miqdod, Salmon va Abuzar hastand». Hamcunin Imom Sodiq (a) dar tafsiri ojati «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ کانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلً»[32] farmud: in ojat dar borai Abuzar, Miqdod, Salmon va Ammor nozil şudaast.[33]
- Imoni ū: az Imom Sodiq (a) naql şudaast: imon dah daraça dorad, Miqdod dar daraçai haştum va Abuzar dar daraçai nuhum va Salmon dar daraçai dahum ast.[34]
- Amal ba ojati Mavaddat: Imom Sodiq (a) dar borai ojati Mavaddat: «قُل لا أَسئَلُکم عَلَیهِ أَجراً إِلاَّ المَوَدَّةَ فِی القُربی)»[35] farmud: «Ba Xudo savgand, ba in ojat kase amal nakard, magar haft nafar va Miqdod jake az onon bud!»[36]
- Miqdod az Ahli Bajt ast: rūze Çobir ibni Abdullohi Ansorī dar borai Salmon, Miqdod va Abuzar az Pajƣambar (s) suol kard. Sipas hazrat dar mavridi har kadom suxanone guftand, to on ki roçe' ba Miqdod farmudand: «Miqdod az most. Xudovand duşman ast bo kase, ki duşmani ūst va dūst ast bo kase, ki dūsti ūst. Ej Çobir, hargoh xostī duoe kunī va mustaçob şavad, xudoro ba nomi eşon bixon, zero in nomho nazdi Parvardigor, behtarin hastand!»[37]
- Vafodorī ba hazrati Alī (a): Imom Boqir (a) farmud: mardum ba'd az Rasuli Xudo (s) az marom va masiri Pajƣambar (s) bargaştand, çuz se nafar: Salmon, Abuzar va Miqdod.[38] Barxe rivojot, Miqdodro mute'tarin jori Amirulmū'minin Alī (a) donistaand.[39]
- Raç'ati Miqdod: tibqi rivojot, Miqdod az kasone ast, ki dar zamoni zuhuri hazrati Mahdī (a) va qijomi eşon, raç'at karda va az joron va farmondoroni hukumati hazrat xohad bud.[40]
- Zarurati dūst doştani Miqdod: Imom Sodiq (a) farmud: «Dūstī bo afrode, ki pas az Pajƣambar (s) munharif naşudand, bar musulmonon voçib ast.» Sipas iddae az ononro barşumurd, ki az onon Salmon, Abuzar va Miqdod ast.[41]
- Hamsore viƶa baroi ū dar bihişt: Hazrati Zahro (s) ba Salmon farmud: se bonui bisjor zebo ƣurubi rūzi ba'di vafoti padaram Pajombari Xudo bar man vorid şudandu guftand az zanoni bihiştī hastand va ba nomhoi Zarra baroi Abuzar va Maqduda baroi Miqdod va Salmo baroi Salmon va guftand Xudovandi buzurg ononro baroi Abuzaru Miqdodu Salmon ofaridaast.[42]
Naqli hadis
Miqdod az Pajƣambari Islom (s) ahodise naql kardaast. Te'dode az rovijon niz az vaj hadis şunida va naql kardaand, monandi: Sulajm ibni Qajs, Anas ibni Molik, Abdulloh ibni Abbos, Abdulloh ibni Mas'ud, Abdurrahmon ibni Abilajlo, Abuajjubi Ansorī, Zubo'a binti Zubajr ibni Abdulmutallib (hamsaraş) va duxtaraş Karima.[43]
Taknigoriho
- Kitobi «Simoi Miqdod» ba qalami Muhammad Muhammadiji Iştihordī, ki intişoroti pajomi Islom cop kardaast.
- Kitobi «Miqdod» ta'lifi Muhammad Komronī Iqdom, ki intişoroti hadisi Najnavo onro cop kardaast.
- Kitobi «Solhoi saxte bud», ki şarhe az zindagiji Miqdod ba surati doston, hamroh bo surathost. In kitobro markazi ofarinişhoi adabī tadvin va intişoroti surai mehr muntaşir kardaast.
- Kitobi «al-Miqdod ibni-l-Asvad al-Kindī avvalu foris fi-l-Islom» naviştai Muhammadçavod al-Faqih, ki muassisai al-A'lamī lilmatbu'oti Lubnon cop kardaast.
- Kitobi «Silsilat-ul-arkon-il-arba'a» dar cahor çild, ki çildi sejumi on ba şarhi holi Miqdod pardoxtaast. In kitobro Muhammadçavodi Faqih ba zaboni arabī nigoştaast va dar Lubnon ba cop rasidaast.
- Kitobi “Ma'a-s-sahobati va-t-tobe'in” naviştai Kamol Sajid dar cahordah çild, ki çildi şaşumi on ba Miqdod ixtisos dorad. In kitob ba zaboni arabī ast va tavassuti intişoroti Ansorijoni Qum cop şudaast.
Ezoh
- ↑ Ibni Haçari Asqalonī, al-Isoba, 1995m./ 1415h.q., ç.6, sah.161.
- ↑ Ibni Hazmi Andelusī, Çamharatu ansob-il-arab, Dorulmaorif, sah.441.
- ↑ Surai Ahzob, ojati 5.
- ↑ Ibni Haçari Asqalonī, al-Isoba, 1995m./1415h.q., ç.6, sah.160; Maqrizī, Amto'-ul-asmo', 1420h.q., ç.12, sah.57.
- ↑ Ibni Hazmi Andelusī, Çamharatu ansob-il-arab, Dorulmaorif, sah.441.
- ↑ Momqonī, Tanqih-ul-maqol, 1352h.q., ç.3, sah.245.
- ↑ Balozurī, Ansob-ul-aşrof, 1959m, ç.1, sah.205.
- ↑ Maçlisī, Bihor-ul-anvor, 1403h.q., ç.22, sah.265.
- ↑ Ibni Haçari Asqalonī, al-Isoba, 1415h.q./1995m, ç.5, sah.22.
- ↑ Balozurī, Ansob-ul-aşrof, 1959m, ç.2, sah.264 - 265.
- ↑ Ibni Sa'd, Tabaqot-ul-kubro, 1410, ç.3, sah.121; Amin, A'jon-uş-şi'a, 1403h.q., ç.10, sah.134; Balozurī, Ansob-ul-aşrof, 1959m, ç.1, sah.204; Ziriklī, al-A'lom, 1980m, ç.7, sah.282.
- ↑ Qumī, Muntaho-l-omol, 1413h.q., ç.1, sah.228.
- ↑ Mazzī, Tahzib-ul-kamol, 1400h.q., ç.28, sah.452.
- ↑ Ibni Asir, Usd-ul-ƣoba, 1970m., ç.5, sah.242.
- ↑ Balozurī, Ansob-ul-aşrof, 1959m, ç.1, sah.205; Momqonī, Qomus-ur-riçol, be to, ç.9, sah.114
- ↑ Ziriklī, al-A'lom, 1980m, ç.7, sah.282.
- ↑ Ibni Sa'd, Tabaqot-ul-kubro, 1410h.q., ç.3, sah.120.
- ↑ Ibni Sa'd, Tabaqot-ul-kubro, 1410, ç.3, sah.114.
- ↑ Ibni Asir, Usd-ul-ƣoba, 1970m, ç.5, sah.242.
- ↑ Ibni Asir, al-Komilu fi-t-torix, Bejrut, Dorusodir, ç.2, sah.152.
- ↑ Nig.: Navbaxtī, Firaq-uş-şi'a, 1404h.q., sah.18.
- ↑ Maçlisī, Muhammadboqir, Bihor-ul-anvor, 1403h.q., ç.22, sah.328.
- ↑ Kaşşī, Ixtijoru ma'rifat-ir-riçol, 1404h.q., ç.1, sah.34.
- ↑ Xuī, Mu'çamu riçol-il-hadis, 1410h.q., ç.6, sah.188.
- ↑ Obī, Nasr-ud-durar fi-l-muhozirot, 1424h.q., ç.1, sah.277; Ibni Abilhadid, Şarhi Nahçulbaloƣa, 1418h.q., ç.1, sah.137 – 138; Şajxi Saduq, al-Xisol, 1403h.q., sah.461 - 465.
- ↑ Ja'qubī, Ta'rix-ul-Ja'qubī, 1373h.ş., ç.2, sah.126.
- ↑ Tabarī, Ta'rixi Tabarī, Bejrut, ç.4, sah.233.
- ↑ Tabarī, Ta'rixi Tabarī, Bejrut, ç.4, sah.233.
- ↑ Ja'qubī, Ta'rix-ul-Ja'qubī, 1373h.ş., ç.2, sah.54.
- ↑ Ja'qubī, Ta'rix-ul-Ja'qubī, 1373h.ş., ç.2, sah.54 - 55.
- ↑ Şajxi Mufid, al-Ixtisos, Çomeai mudarrisin, s.9.
- ↑ Surai Kahf, ojati 107.
- ↑ Maçlisī, Bihor-ul-anvor, 1403h.q., ç.4, sah.151.
- ↑ Qumī, Şajx Abbos, Muntaho-l-omol, 1413h.q., ç.1, sah.228.
- ↑ Surai Şuro, ojati 23.
- ↑ Maçlisī, Bihor-ul-anvor, 1403, ç.23, sah.237.
- ↑ Şajxi Mufid, al-Ixtisos, Çomeai mudarrisin, sah.223.
- ↑ Xuī, Mu'çamu riçol-il-hadis, 1410h.q., ç.6, sah.186.
- ↑ Kaşşī, Ixtijoru ma'rifat-ir-riçol, 1404h.q., ç.1, sah.46.
- ↑ Mufid, al-Irşod, 1388h.ş., sah.636.
- ↑ Xuī, Mu'çamu riçol-il-hadis, 1410h.q., ç.6, sah.187.
- ↑ Kaşşī, Riçoli Kaşşī, sah.39; Momaqonī, Tanqih-ul-maqol, ç.1, sah.236
- ↑ Xuī, Mu'çamu riçol-il-hadis, 1410h.q., ç.6, sah.185/ Mazzī, Tahzib-ul-kamol, ç.28, sah.453 - 454.
Joddoşt
- ↑ «Albatta dar surate, ki şurtatulxamis dar davroni hukumati hazrati Alī (a) şakl girifta boşad, nametavon Miqdodro, ki soli vafoti ū 33 qamarī zikr şudaast, va oƣozi hukumati hazrati Alī soli 35 qamarī buda, az a'zoi on donist».
Sarcaşma
- Amin, Sajidmuhsin, A'jon-uş-şi'a, tahqiq va taxriç: Hasan al-Amin, Bejrut: Dorultaoruf lilmatbu'ot, 1403h.q./1983m.
- Aminī, Abdulhusajn, al-Ƣadir fi-l-kitobi va-s-sunati va-l-adab, ç.9, Bejrut: Dorulkutubil'arabī, 1397h.q./1977m.
- Balozurī, Ahmad ibni Jahjo ibni Çobir, Ansob-ul-aşrof, tahqiq: Muhammad Hamidulloh, Misr: ma'hadul-maxtutot biçome'at al-duval-il-arabija bi-l-iştirok ma'a dorulmaorif, 1959m.
- Ziriklī, Xajriddin, al-A'lom, ç.7, Bejrut, Dorul'ilm lilmaloin, 1980m.
- Ibni Abilhadid, Izuddin ibni Hibatulloh, Şarhi Nahçulbaloƣa, tahqiqi Muhammad Abdulkarim al-Namrī, Bejrut, Dorulkutubil'ilmija, attab'a: al-ulo, 1418h.q./1998m.
- Ibni Asir, Alī ibni Muhammad, Usd-ul-ƣoba, tahqiqi Muhammadibrohim al-Bano, Bejrut, Dorul e'joilturosil'arabī, 1970m.
- Ibni Asir, Alī ibni Muhammad, al-Komilu fi-t-torix, Bejrut, Dorusodir, be to.
- Ibni Sa'd, Muhammad ibni Sa'd, Tabaqot-ul-kubro, tahqiqi Muhammad Abduqodiri Ato, Bejrut, Dorulkutubil'ilmija, 1410h.q., copi avval.
- Ibni Hazmi Andelusī, Alī ibni Ahmad, Çamharatu ansob-il-arab, tahqiqi Muhammad Abdusalom Horun, Qohira, Dorulmaorif.
- Ibni Haçari Asqalonī, Ahmad ibni Alī, al-Isoba fi tamjiz-is-sahoba, tahqiqi Odil Ahmadi Abdulmavçud va Alī Muhammad Mu'avvaz, Bejrut, Dorulkutubil'ilmija, attab'atul ulo, 14, 15/1995.
- Kaşşī, Ixtijoru ma'rifat-ir-riçol, tahqiq: Sajid Mahdiji Raçoī, Qum, muassisai Olulbajt liehjoilturos, 1404h.q.
- Kulajnī, Muhammad ibni Ja'qub, al-Kofī, tasheh: Aliakbari Ƣafforī va Muhammadi Oxundī, Tehron, Dorulkutubilislomija, copi cahorum, 1407h.q.
- Mazzī, Jusuf ibni Abdurrahmon, Tahzib-ul-kamol fi asmo'-ir-riçol, muhaqqiq: Başşor Avod Ma'ruf, Bejrut, muassisai ar-Risolat, 1400h.q.
- Maçlisī, Muhammadboqir, Bihor-ul-anvor, Bejrut, Dorul ehjoilturosil'arabī, copi sejum, 1403h.q.
- Momqonī, Abdulloh, Tanqih-ul-maqol fi ilm-ir-riçol, Naçafi Aşraf, Murtazavija, 1352h.q.
- Momqonī, Abdulloh, Qomus-ur-riçol, be ço, be to.
- Mufid, Muhammad ibni Muhammad, al-Irşod, tarçuma: Hasan Musaviji Muçob, Qum, intişoroti Sarvar, 1388h.ş.
- Mufid, Muhammad ibni Muhammad, al-Ixtisos, Qum, Çomeai mudarrisin.
- Navbaxtī, Hasan ibni Muso, Firaq-uş-şi'a, Bejrut, Dorulazvo', 1404h.q./1984m.
- Obī, Abusa'd Mansur ibni-l-Husajn, Nasr-ud-durar fi-l-muhozirot, tahqiq: Xolid Abdulƣanī Mahfuz, Bejrut, Dorulkutubil'ilmija, attab'a: al-ulo, 1424h.q./2004m.
- Tabarī, Muhammad ibni Çarir, Ta'rixi Tabarī, Bejrut, be no, be to.
- Xuī, Abulqosim, Mu'çamu riçol-il-hadis, Markazi naşri osori şia, Qum, 1410h.q./1369ş.
- Şajxi Saduq, Muhammad ibni Alī ibni-l-Husaj, al-Xisol, 1403h.q., sah.461 - 465, tahqiq: Aliakbari Ƣafforī, Qum, çomeai mudarrisini havzai ilmijai Qum, 1403h.q./1362ş.
- Şajxi Saduq, Ujunu axbor-ir-Rizo (a), Tehron, naşri çahon, 1387h.q.
- Ja'qubī, Ta'rix-ul-Ja'qubī, Qum, Şarifi Razī, 1373h.ş.
- Qumī, Şajx Abbos, Muntaho-l-omol, Qum, intişoroti Hiçrat, 1413h.q.