Jump to content

Tūhmat

Az wikishia
makorimi axloq

Tūhmat (arabī: التُهْمَة) az rūi hadsu gumon ba digaron nisbati noravo dodan ast. Manşai tūhmat badgumonī ba raftori digaron ast. Tūhmat zadan harom va gunohi kabira ast. Çazoi tūhmatzananda ta'zir ast va dar Qur'on baroi ū azob va'da doda şudaast. Farqi tūhmat, būhton va iftiro dar in ast, ki tūhmatzananda ba vuçudi ajb jaqin nadorad, ammo buhtongū va iftirozananda ba durūƣ budani nisbathoe ki medihand, jaqin dorand. Dar rivojoti islomī az hozir şudan dar makonhoe ki badgumonibarangez buda va sababi tūhmat zadani ehtimolī ba digaron meşavad, nahj şudaast. Jake az pajomadhoi tūhmat zadan, az bajn raftani imon ast va rohi darmoni on, taçassus nakardan dar korhoi digaron bajon şudaast.

Barxe az olimon bo istinod ba hadisi Mubohita, tūhmat zadan ba bid'atguzoronro bo vuçudi maslihat çoiz donistaand, bo in hol, aksari faqehon, in bardoştro nosaheh donista va hadisro ba «qone' kardani ahli bid'at bo istidlolhoi muhkam» ma'no kardaand.

Mafhumşinosī va çojgoh

Tūhmat zadan az gunohoni kabira mahsub meşavad.[1] Dar hadise tūhmatro ba andozae ziştu palid medonad, ki hatto şajton ham az ançomdihandai on bezor ast.[2] Dar manobei rivoī jak baxşi çudogonae ba bajoni harom budani on baxşida şudaast.[3]

Tūhmat ba ma'noi bajon kardani badgumonī[4] va gumoni bade ast, ki az raftor va holoti digar kas ba dili inson roh joftaast.[5] Albatta sirfi gumoni bad to zamone ki oşkor naşuda boşad, badgumonī mahsub meşavad, na tūhmat.[6] Tūhmat şomili mavoride hamcun intiqoli nisbat bo naviştan, işora va jo vasilahoe monandi telefoni hamroh, kompjuter (rojona) va şabakahoi içtimoī niz meşavad.[7]

Dar rivojot badtarin nav'i tūhmat, tūhmat ba xijonat dar amonat ast; ja'ne tūhmat dar haqqi şaxse ast, ki dar kore aminaş qaror dodaand.[8]

Farqi tūhmat bo buhtonu iftiro

Tūhmat, buhton va iftiro az nazari ma'no bo jakdigar monandihoe dorand va dar urf dar kanori ham va ba çoi jakdigar niz ba kor meravand; bo in hol, farqhoe niz bajnaşon hast. Tūhmat ibrozi gumoni bade ast, ki manşai on, badgumonist;[9] albatta in gumon, jo voqeijat nadorad va jo hanuz sobit naşudaast.[10] Ammo buhton nisbathoi durūƣe ast,[11] ki nisbatdihanda ba durūƣ budani onho jaqin dorad. Hamcunin buhton mumkin ast bo iroai dalel az sūi buhtonzananda hamroh boşad,[12] ammo iftiro durūƣbofii[13] bedalel ast[14] monandi farzanddor budani Xudo.[15]

Ahkomi şar'iji tūhmat

  • Tūhmat va pahn kardani on az nazari fiqhī harom[16] va çazoi on ta'zir ast.[17] Albatta agar tūhmat, qazf boşad, çazoi on haddi qazf (haştod tozijona) ast.[18]
  • Dar harom budani tūhmat, farqe nest bajni in ki tūhmat dar huzuri şaxs boşad, jo dar nabudanaş.[19]
  • Agar tūhmat dar huzuri xudi şaxs bajon şavad, az misdoqhoi hatki hurmat va harom ast.[20]
  • Gūş dodan ba tūhmat dar borai digaron çoiz nest va dar surati şunidan bojad az muttaham difo' va raf'i tūhmat kard.[21]
  • Tūhmatzananda bojad az gunohi xud tavba kunad va ehtijoti mustahab ast, cunonci halolijat talabidan az şaxsi mavridi ittihom pajomadhoi bade nadorad, in korro ançom dihad.[22]

Osor va pajomadho

Imom Sodiq (a):

Hargoh mu'min ba barodari [dinii] xud tūhmat zanad, imon dar qalbi ū az bajn meravad, hamcunon ki namak dar ob hal meşavad.

Kulajnī, al-Kofī, 1407h.q., ç.2, sah.361


Imom Alī (a):
إیاک و مَواطِنَ التُّهْمةِ و المجلسَ المَظْنونَ بهِ السّوءُ، فإنَّ قَرینَ السُّوءِ یغُرُّ جَلِیسَهُ

Az raftu omad ba çojhoi tūhmatbarangez va maçlise ki gumoni bad ba on burda meşavad, biparhez; zero dūsti bad hamnişini xudro mefirebad!

Şajx Tusī, al-Amolī, 1414h.q., sah.7


  • Azobi ilohī: dar rivojate az Imom Sodiq (a) ojati 23-i surai Nur dalel bar kabira budani gunohi tūhmat donista şudaast.[23] Dar in ojat, Xudo la'nati dunjovu oxirat hamroh bo azobe buzurgro maxsusi kasone donistaast, ki obrūi zanoni pokdomanro mebarand va ba onho nisbati zino medihand. Hamcunin dar ojoti Ifk, tūhmatzanandagon ba jake az a'zoi xonavodai Pajombar (s)[24] ba azobi buzurge tahdid şudaand.[25]
  • Tūhmat mūçibi az bajn raftani imoni mu'min meşavad.[26]
  • Tūhmat boisi nobudiji harimi barodarī va ravobiti insonī bajni afrodi çome'a va mūçibi bee'timodī va tars az itminon megardad.[27]

Rohhoi peşgirī va darmon

  • Muoşirat nakardan bo odamoni badkor.[28]
  • Hozir naşudan dar maçlisi odamoni badkor.[29]
  • Hozir naşudan dar kanori amali zişt va hamcunin makon va mahalle ki mansub ba badkoron ast.[30]
  • Taçassus nakardan dar korhoi digaron va haml kardani suxanon va af'oli dupahlu bar behtarin vaçhi on.[31]

Hadisi Mubohata

Maqolai aslī: Hadisi Mubohita

Mubohita istilohi fiqhie ast, ki az iborati «bohituhum/ بَاهِتُوهُمْ» dar rivojati naqlşuda az Pajombar (s)[32] girifta şudaast.[33] Az nazari fiqhī barxe onro ba ma'noi tūhmat zadan donistaand va bo istinod ba on, hukm ba çavozi tūhmat zadan ba ahli bid'at dodaand,[34] vale ba'zei digar onro ba ma'noi istidloli muhkamu mabhutkunanda donista[35] va dar natiça qoil ba çoiz nabudani tūhmat zadan ba ahli bid'at şudaand.[36]

Ezoh

  1. Ibni Şu'ba, Tuhaf-ul-uqul, 1404h.q., sah.331; Hurri Omilī, Odobi muoşirat, 1380h.ş., sah.204; Dastƣajb, Gunohoni kabira, konuni ibloƣi andeşahoi islomī, ç.2, sah.386.
  2. Kulajnī, al-Kofī, 1407h.q., ç.2, sah.358.
  3. Baroi namuna nig.: Kulajnī, al-Kofī, 1407h.q., ç.2, sah.361; Hurri Omilī, Vasoil-uş-şi'a, 1424h.q., ç.12, sah.302.
  4. Zubajdī, Toç-ul-arus, zajli voƶai «vahm»; Farohidī, al-Ajn, zajli voƶai «vahm».
  5. Ibni Foris, Mu'çamu maqois-il-luƣat, 1404h.q., ç.6, sah.146.
  6. Tehronī, Axloqi Ilohī, 1391h.ş., ç.4, sah.144.
  7. Sistonī, Tavzehulmasoili çome', 1396h.ş., ç.2, sah.208; «تهمت زدن به دیگران», vebgohi itilo'rasoniji Daftari maqomi muazzami Rahbarī.
  8. Kulajnī, al-Kofī, 1407h.q., ç.5, sah.298.
  9. Tehronī, Axloqi rabbonī, 1401h.ş., sah.33.
  10. Avda, Çurm va arkoni on, 1390h.ş., ç.1, sah.300.
  11. Avda, Çurm va arkoni on, 1390h.ş., ç.1, sah.300.
  12. Baroi namuna nig.: Şajx Tabarsī, Maçma'-ul-bajon, 1415h.q., ç.5, sah.81; Muƣnija, at-Tafsir-ul-koşif, 1424h.q., ç.2, sah.446; Mustafavī, at-Tahqiq fi kalimot-il-Qur'oni-l-Karim, 1368h.ş., ç.1, sah.338; Qarşī, Qomusi Qur'on, 1412h.q., ç.1, sah.239.
  13. Şajx Tabarsī, Maçma'-ul-bajon, 1415h.q., ç.6, sah.201.
  14. Ibni Manzur, Lison-ul-arab, zajli voƶai «farī»; Farohidī, al-Ajn, zajli voƶai «farī».
  15. Surai Baqara, ojati 116.
  16. Naçafī, Çavohir-ul-kalom, 1404h.q., ç.41, sah.59; Şahidi Sonī, ar-Rasoil, 1421h.q., ç.1, sah.293; Şahidi Sonī, Kaşf-ur-rajba, 1390h.q., sah.21.
  17. Imom Xumajnī, istifto'oti imom Xumajnī, 1372h.ş., ç.3, sah.452; Fozili Lankaronī, Çome'-ul-masoil, 1383h.ş., ç.2, sah.340; Makorimi Şerozī, Maçmuai istifto'oti çadid, 1427h.q., ç.1, sah.356.
  18. Alloma Hillī, Qavoid-ul-ahkom, 1413h.q., ç.3, sah.547.
  19. Tehronī, Axloqi rabbonī, 1401h.ş., sah.33.
  20. Tehronī, Axloqi rabbonī, 1401h.ş., sah.44.
  21. Tehronī, Axloqi rabbonī, 1401h.ş., sah.33.
  22. Sistonī, Tavzehulmasoili çome', 1396h.ş., ç.2, sah.209.
  23. Şajx Saduq, Ilal-uş-şaroi', 1383h.q., ç.2, sah.480.
  24. Tabotaboī, al-Mizon, 1417h.q., ç.15, sah.89.
  25. Makorimi Şerozī, al-Amsal, 1421h.q., ç.11, sah.46.
  26. Kulajnī, al-Kofī, 1407h.q., ç.2, sah.361.
  27. Kulajnī, al-Kofī, 1407h.q., ç.2, sah.361.
  28. Kulajnī, al-Kofī, 1407h.q., ç.8, sah.152.
  29. Şajx Saduq, al-Amolī, 1417h.q., ç.1, sah.587.
  30. Alloma Maçlisī, Hiljat-ul-muttaqin, 1424h.q., ç.1, sah.555.
  31. Kulajnī, al-Kofī, 1407h.q., ç.2, sah.362. Hamadonī, Misboh-ul-faqih, maktabatun-naçoh, ç.2, sah.672.
  32. Kulajnī, Kofī, 1407h.q., ç.2, sah.375.
  33. Maçlisiji avval, Ravzat-ul-muttaqin, 1406h.q., ç.9, sah.327; Alloma Maçlisī, Mir'ot-ul-uqul, 1404h.q., ç.11, sah.77.
  34. Xuī, Misboh-ul-faqohat, 1417h.q., ç.1, sah.458; Gulpojgonī, ad-Durr-ul-manzud, 1412h.q., ç.2, sah.148; Tabrizī, Irşod-ut-tolib, 1416h.q., ç.1, sah.281.
  35. Fajzi Koşonī, al-Vofī, 1406h.q., ç.1, sah.245.
  36. Muhammadijon va digaron, “Taammule dar madluli rivojati mavsum ba Mubohata”, sah.159.

Sarcaşma

  • Avda, Abduqodir, Çurm va arkoni on (barrasiji tatbiqiji huquqi çazoi islomī va qavonini urfī), tarçuma: Hasan Farhudinijo, Tehron, intişoroti Jodovaron, 1390h.ş.
  • Alloma Maçlisī, Muhammadboqir, Mir'ot-ul-uqul fi şarhi axbori oli-r-Rasul, Tehron, Dorul-kutubil-islomijja, 1404h.q.
  • Alloma Maçlisī, Muhammadboqir, Hiljat-ul-muttaqin fi-l-adabi va-s-sunani va-l-axloq, tarçuma: Xalil Rizq al-Omilī, Qum, Zavil-qurbo, 1424h.q.
  • Alloma Hillī, Hasan ibni Jusuf, Qavoid-ul-ahkom fi ma'rifat-il-haloli va-l-harom, Qum, Daftari intişoroti islomī, copi avval, 1413h.q.
  • Varoam, Mas'ud ibni Iso, Maçmu'ai Varoam, Odob va axloq dar Islom, mutarçim: Muhammadrizo Atoī, Maşhad, Bunjodi paƶūhişhoi islomiji Ostoni Qudsi Razavī, 1369h.ş.
  • Gulpojgonī, ad-Durr-ul-manzud, taqriri Karimiji Çahrumī, Qum, Dorul-Qur'onil-Karim, 1412h.q.
  • Zubajdī, Murtazo, Toç-ul-arus min çavohiri-l-qomus, Bejrut, Dorul-fikr, 1414h.q.
  • Ibni Manzur, Muhammad ibni Mukarram, Lison-ul-arab, Bejrut, Dorul-fikr lil-tabo'ati val-naşri val-tavzi', 1414h.q.
  • Ibni Foris, Ahmad ibni Foris, Mu'çamu maqois-il-luƣat, tahqiq: Abdussalom Muhammad Horun, Qum, maktabul-e'lomil-islomī, 1404h.q.
  • Ibni Şu'ba, Hasan ibni Alī, Tuhaf-ul-uqul an oli-r-Rasul sallallohu alajhim, tasheh: Aliakbari Ƣafforī, Qum, muassisai alnaşrul-islomī, 1404h.q.
  • Imom Xumajnī, Sajidrūhulloh, Istifto'oti imom Xumajnī, Qum, Çome'ai mudarrisini havzai ilmijai Qum, 1372h.ş.
  • Kulajnī, Muhammad ibni Ja'qub, al-Kofī, tahqiq: Aliakbari Ƣafforī, Tehron, Dorul-kutubil-islomijja, 1407h.q.
  • Qarşī, Sajid Aliakbar, Qomusi Qur'on, Tehron, Dorul-kutubil-islomijja, 1412h.q.
  • Makorimi Şerozī, Nosir, al-Amsal fi tafsiri kitobillohi-l-munzal, tarçuma va talxisi Muhammadaliji Ozarşab, Qum, madrasai Imom Alī ibni Abitolib, 1421h.q.
  • Makorimi Şerozī, Nosir, Maçmuai istifto'oti çadid, Qum, madrasatul-Imom Alī ibni Abitolib (a), 1427h.q.
  • Maçlisiji avval, Muhammadtaqī, Ravzat-ul-muttaqin fi şarhi man lo jahzuruhu-l-faqih, Qum, muassisai farhangī islomiji Kuşonbur, 1406h.q.
  • Muƣnija, Muhammadçavod, at-Tafsir-ul-koşif, Qum, Dorul-kitobil-islomī, 1424h.q.
  • Mustafavī, Hasan, at-Tahqiq fi kalimot-il-Qur'oni-l-Karim, Tehron, markazi naşri osori Alloma Mustafavī, 1368h.ş.
  • Muhammadijon, Alī va digaron, “Taammule dar madluli rivojati mavsum ba Mubohata”, dar maçallai tahqiqoti ulumi Qur'onu hadis, № 28, zimistoni 1394h.ş.
  • Naçafī, Muhammadhasan, Çavohir-ul-kalom fi şarhi şaroi'-il-Islom, muhaqqiq: Ibrohim Sultoninasab, Bejrut, Doru ehjoil-turosil-arabī, 1404h.q.
  • Sistonī, Sajidalī, Tavzehulmasoili çome', Maşhad, Daftari hazrati Ojatullohil'uzmo Sistonī, 1396h.ş.
  • Tabotaboī, Sajid Muhammadhusajn, al-Mizon fi tafsir-il-Qur'on, Qum, Daftari intişoroti islomī, 1417h.q.
  • Tabrezī, Mirzoçavod, Irşod-ut-tolib ilo-t-ta'liqi ala-l-makosib, Qum, Ismoilijon, 1416h.q.
  • Tehronī, Muçtabo, Axloqi Ilohī, Tehron, Sozmoni intişoroti paƶūhişgohi farhang va andeşai islomī, copi habdahum, 1391h.ş.
  • Tehronī, Muçtabo, Axloqi rabbonī, davrai 10 çildiji ofoti zaboni būhtonu tūhmat, Tehron, muassisai paƶūhişiji farhangiji masobihulhudo, 1401h.ş.
  • "Tūhmat zadan ba digaron”, vebgohi itilo'rasoniji Daftari maqomi muazzami rahbarī, ta'rixi darçi matlab: 8 mehri 1398h.ş., ta'rixi bozdid: 18 mehri 1402h.ş.
  • Fajzi Koşonī, al-Vofī, Isfahon, kitobxonai Imom Amirualmu'minin Alī (a), 1406h.q.
  • Farohidī, Xalil ibni Ahmad, al-Ajn, tahqiq: Mahdiji Maxzumī, Qum, Dorul-hiçrat, 1409h.q.
  • Fozili Lankaronī, Muhammad, Çome'-ul-masoil, Qum, naşri Amir, 1383h.ş.
  • Xuī, Sajid Abulqosim, Misboh-ul-faqohat, Qum, Ansorijon, 1417h.q.
  • Hamadonī, Oqorizo, Misboh-ul-faqih, Tehron, intişoroti maktabatul-naçoh, be to.
  • Hurri Omilī, Muhammad ibni Hasan, Vasoil-uş-şi'a va mustadrakuho, Qum, muassisai al-Naşrul-islomī, 1424h.q.
  • Hurri Omilī, Muhammad ibni Hasan, Odobi muoşirat az didgohi ma'sumin (a), tarçuma: Muhammadaliji Forobī, Maşhad, Ostoni Qudsi Razavī, 1380h.ş.
  • Şajx Saduq, Muhammad ibni Alī, al-Amolī, Qum, muassisai albe'sa, 1417h.q.
  • Şajx Saduq, Muhammad ibni Alī, Ilal-uş-şaroi', Naçaf, manşuroti almaktabatul-Hajdarijja, 1383h.q.
  • Şajx Tabarsī, Fazl ibni Hasan, Maçma'-ul-bajon fi tafsir-il-Qur'on, Bejrut, muassisatul-A'lamī lil-matbu'ot, 1415h.q.
  • Şajx Tusī, Muhammad ibni Hasan, al-Amolī, Qum, Dorul-saqofa, 1414h.q.
  • Şahidi Sonī, Zajniddin ibni Alī, Kaşf-ur-rajba, Tehron, Dorul-Murtazavī lin-naşr, 1390h.q.
  • Şahidi Sonī, Zajniddin ibni Alī, Rasoilu-l-Şahid as-Sonī, Qum, Daftari tabliƣoti islomiji havzai ilmijai Qum, 1421h.q.