Ояти 102 сураи Нисо

Ояти 102 сураи Нисо

Маълумот дар бораи оят
Воқеъ дар сураи	Нисо
Шумораи оят	102
Ҷузъ	5
Дар бораи	Намози хавф

Ояти 102 сураи Нисо (форсӣ: آیه ۱۰۲ سوره نساء) баёни намози хавф аст, ки ба шакли ҷамоат ва дар миёни набард бо душман хонда мешавад. Пайғамбари Ислом (с) дар яке аз ғазваҳо, пеш аз шуруи ҷанг бо нерӯҳои худ ба намоз истод. Душманон ин фурсатро барои ҳамла муносиб дида, қарор гузоштанд, ки дар намози баъдӣ ҳамла кунанд. Барои намози баъдӣ Ҷабраил нозил шуд ва ин оятро бар Пайғамбар нозил кард. Пайғамбар нерӯҳои худро ба ду гурӯҳ ҷудо кард ва як гурӯҳ ба намоз ва гурӯҳи дигар ба муҳофиза истоданд.

Мувофиқи ояти 102 сураи Нисо, имоми ҷамоат дар намози хавф танҳо як намози дуракъатӣ мехонад. Гурӯҳи аввал, ракъати аввалро ба ҷамоат ва ракъати дуввумро танҳо мехонанд. Сипас дастаи дуввум ба имом иқтидо мекунанд. Ракъати аввали худро бо имом ва ракъати дуввумро танҳо мехонанд.

Ояти 102 сураи Нисоро дар мақоми таълими ин нукта донистаанд, ки мусулмонон бояд бар намоз ҳатто дар майдони ҷанг, исрор дошта бошанд. Макорими Шерозӣ муфассири шиа дар тафсири ин оят зикр кардааст, ки намози ҷамоат бо ин ки воҷиб нест, аз мустаҳабҳое аст, ки таъкиди зиёд бар он шудааст ва ин оят нишон аз ин аҳамият аст.

Ояте барои намоз дар вақти ҷанг

Ояти 102 аз сураи Нисо дар бораи намози хавф аст, ки ба сурати ҷамоат хонда мешавад. Ин оят бо оятҳои пешина, ки дар бораи ҷиҳод сухан мегуфтанд, марбут аст.

Бинобар оятҳои қаблӣ, вуҷуби намоз ба хотири сафар ё ҷиҳод бардошта намешавад, ва танҳо шумораи ракаатҳои он кам карда мешавад.

Дар ин оят тарзи хондани намози хавф шарҳ дода шудааст, ки чӣ тавр Пайғамбар (с) лашкарашро ба ду даста ҷудо кард ва намозро бо ҳайати ҷамоат хонд.

“ وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

Ва ҳар вақт дар миёни онҳо будӣ ва барояшон намоз барпо доштӣ, пас бояд гурӯҳе аз онҳо бо ту [ба намоз] биистанд ва бояд ҷангафзорҳои худро бигиранд. Ва чун ба саҷда рафтанд [ва намозро тамом карданд], бояд пушти сари шумо қарор гиранд. Ва гурӯҳи дигаре, ки намоз накардаанд, бояд биоянд ва бо ту намоз гузоранд. Ва албатта ҷанбаи эҳтиётро ба назар гиранд ва ҷангафзорҳои худро бигиранд [зеро] кофирон орзу мекунанд, ки шумо аз ҷангафзорҳо ва созу багри худ ғофил шавед, то ногаҳон бар шумо юриш баранд. Ва агар аз борон дар заҳмат бошед ё бемор бошед, гуноҳе бар шумо нест, ки ҷангафзорҳои худро бар замин ниҳед, вале мувозиби худ бошед. Бегумон Худо барои кофирон азобе хиффатовар омода кардааст.

”

Шаъни нузүл

Бинобар шаъни нузуле, ки дар Тафсири Қумӣ барои ояти 102 сураи Нисо нақл шудааст, Пайғамбари Ислом (с) ҳамроҳи мусулмонон қасди сафар ба Макка барои иҷрои умра доштанд. Қурайш гурӯҳеро барои муқобилат бо онҳо фиристод. Пайғамбар (с) ҳамроҳи мусулмонон ба намози пешин истоданд ва душманон фурсатро мусоид дида, қарор гузоштанд, ки дар вақти намози баъдӣ ба онҳо ҳамла кунанд. Ин оят нозил шуд ва Пайғамбар (с) бар асоси он, мусулмононро ба ду гурӯҳ ҷудо кард: як гурӯҳ ба намоз ва гурӯҳи дигар ба муҳофиза истоданд. Баъзе дигар аз муфассирони шиа ва инчунин муфассирони аҳли суннат ҳамин шаъни нузулро бо андак тафовут зикр кардаанд.

Баъзе уламои шиа монанди Шайх Тӯсӣ (ваф.460ҳ.қ.) ва Аллома Маҷлисӣ (ваф.1110ҳ.қ.) ва баъзе аз аҳли суннат монанди Табарӣ (таърихнигори қарни сеюм) ва Алӣ ибни Аҳмади Воҳидӣ (олими қарни панҷум) гузоришҳоеро нақл кардаанд, ки ин шаъни нузүл ба ғазваи Усфон марбут будааст. Баъзе нақл кардаанд, ки ҳамин воқеа боиси мусулмон шудани Холид ибни Валид шудааст, зеро ӯ фаҳмид, ки танҳо Худованд метавонад Пайғамбари Исломро аз қасди онҳо огоҳ карда бошад.

Намози хавф

Мақолаи асосӣ: Намози хавф

Яке аз ҳолатҳои намози хавф, вуҷуди тарс ва ҳашамати зиёд ё муборизаи шадид бо душман аст, ки фурсати хондани намоз бо риояи тамоми ҷузъҳо ва шароити он набошад.

Дар ҷанг, муҷоҳидон барои хондани намози хавф ба ҳайати ҷамоат ба ду гурӯҳ ҷудо мешаванд. Намози хавф ба ҳайати ҷамоат ба ду тарз хонда мешавад:

• Имоми ҷамоат як намози дуракъатӣ мехонад. Гурӯҳи аввал ракъати аввалро бо иқтидои ӯ мехонад ва дар ракъати дуюм, имом дар ҳолати қироат мемонад, то онҳо ракъати дуюмро ба сурати танҳоӣ хонда, намозро тамом кунанд. Сипас дастаи дуюм ба имом иқтидо мекунад ва то ташаҳҳуди имоми ҷамоат, ӯро ҳамроҳӣ мекунанд. Сипас имом дар ташаҳҳуд сабр мекунад, то онҳо ракъати дуюми худро хонда ба ӯ ҳамроҳ шаванд ва намозро ба анҷом расонанд. Ба ин намоз Зоту-р-риқоъ низ мегӯянд.
• Имоми ҷамоат ду намози дуракъатӣ мехонад; як бор намози дуракъатии воҷиби худро бо дастаи аввал ва бори дигар намози дуракъатии мустаҳаббиро бо дастаи дуюм мехонад. Ин намоз бар асоси назари касонест, ки иқтидои намози воҷиб ба намози мустаҳабро ҷоиз медонанд.

Зарурати доштани аслиҳа дар намоз

Ояти 102 аз сураи Нисо ба ҳарду гурӯҳи намозгузор фармон медиҳад, ки дар вақти намоз аслиҳаи худро бо худ дошта бошанд. Агар ба сабаби борон ё беморӣ қодир набошанд аслиҳаро бо худ дошта бошанд, иҷозат доранд, ки аслиҳаро рӯи замин гузоранд, аммо тавсия карда мешавад, ки эҳтиётро тарк накунанд. Баъзе олимон аслиҳаро дар ин маврид ба воситаҳои ҳифз аз худашон, ба монанди зиреҳ ва сипар, тафсир кардаанд.

Аз ин оят чунин бармеояд, ки беҳтарин рафтор барои муҷоҳид он аст, ки аслиҳаи худро дар ҳеҷ вазъияте аз худ ҷудо накунад.

Таъкид бар арзиши намози ҷамоат

Ояти 102-юми сураи Нисоро фаротар аз ин донистаанд, ки танҳо барои баён кардани ҳукми фиқҳии намози хавф нозил шуда бошад. Макорими Шерозӣ, муфассири шиа, дар тафсири ин оят таъкид мекунад, ки ҳарчанде намози ҷамоат воҷиб набошад, вале аз мустаҳабҳое аст, ки ба он таъкиди зиёд шудааст. Ин оят бо тасреҳ ба намози ҷамоат дар майдони ҷанг низ нишондиҳандаи ҳамин аҳамият аст. Баъзе муфассирон низ дар баровардани маънои ин оят нақл кардаанд, ки намози ҷамоат дар ҷанг ҳатто бо як ракъат низ барпо мегардад, ки ин худаш нишондиҳандаи аҳамияти намози ҷамоат аст.